Wegens omstandigheden gesloten

De Chinese horeca-familie Chan trok deze week onverwacht haar aangifte van afpersing in. Toch zet de politie het onderzoek door....

'WIJ ZJN een van de grootste Chinese restaurants in Rotterdam. Als wij betalen kan deze bende alles doen. We hebben hier als Chinese restaurants bijna allemaal mee te maken. We willen andere Chinezen laten zien dat ze niet bang hoeven te zijn en gewoon naar de politie moeten stappen. Want als we toegeven, wordt deze bende alleen maar sterker en sterker.'

De Rotterdamse horecafamilie Chan deed twee weken geleden een voor Chinese begrippen zeer opmerkelijke oproep. Niet alleen deed zij aangifte van een poging tot afpersing door mannen die zouden behoren tot een bende met de naam Fou Jin. Ook riep zij andere restauranthouders op hetzelfde te doen. De Rotterdamse politie, die ook onderdak biedt aan het nationale expertiseteam Zuidoost-Azië, was opgetogen. Was er sprake van een ommekeer? Zouden de pogingen van de afgelopen jaren om het vertrouwen te winnen van de Nederlandse Chinezen eindelijk vruchten afwerpen?

Vorig jaar was een rechercheur van hetzelfde politieteam vier keer te gast bij de redactie van Chinese Radio van de NPS in Hilversum. Hij mocht daar, in een poging het Chinese wantrouwen weg te nemen, in opeenvolgende uitzendingen uit de doeken doen waarom het verstandig is toch aangifte te doen van afpersingen en overvallen. De uitzendingen veroorzaakten een stortvloed van anonieme telefonische reacties.

'Ze mochten alles zeggen', vertelt een redacteur die de gesprekken optekende. 'Ze klaagden over het slechte opereren van de politie, over discriminatie, de lichte straffen in Nederland, de angst voor slecht bezoek net voor sluitingstijd, en de vrees dat hun kinderen meelopen met mensen uit criminele organisaties. Onder Chinezen in Nederland blijkt de angst voor ernstige criminaliteit enorm groot te zijn.'

Een van de bellers werd drie jaar geleden overvallen in zijn restaurant. Hij deed aangifte, de dader werd gepakt en veroordeeld tot drie jaar celstraf. Maar sinds de overvaller weer op vrije voeten is, leeft de restaurateur in een wurgende angst. Hij heeft gehoord dat de overvaller in zijn (Aziatische) land van herkomst een moord op zijn geweten heeft en vreest nu voor een nieuwe gewelddadige afrekening. 'Ik durf mijn huis niet meer uit, ik kan niet meer werken.' Zijn restaurant heeft noodgedwongen de deuren gesloten.

Een andere restauranthouder kreeg aan het einde van een doordeweekse avond bezoek van een afperser. 'Hij kwam binnen, maakte een lamp kapot en wilde geld. De dagopbrengst was niet genoeg. ''Ik kom morgen terug'', zei hij.'

De ondernemer had de moed de afperser te volgen. Toen hij wist op welk adres de man verbleef, spoedde hij zich naar de politie. 'Daar reageerden ze heel lauw. Ik werd op een heel slechte manier behandeld, omdat ik niet goed Nederlands spreek. Ze wilden eigenlijk niks weten. Toen werd ik pas echt bang.'

Een eigenaresse van een restaurant vertelde dat na de aangifte van een overval haar persoonlijke gegevens bekend werden bij de verdachten. De mannen werden veroordeeld tot celstraf, maar die was volgens het slachtoffer veel te licht. De vrouw zegt sindsdien in constante angst voor repercussies te leven. 'Dat is me te veel. De volgende keer doe ik geen aangifte meer.'

N EDERLAND beleeft een nieuwe hausse van afpersing van Chinese restaurateurs, maakte het expertiseteam Zuidoost-Azië vorige week bekend. Bij de politie kwamen in het afgelopen kwartaal al dertig aangiften binnen van overvallen op en afpersingen van Chinese horeca-ondernemers door landgenoten. Daarbij gaan de overvallers veelal weinig zachtzinnig te werk. Vaak wordt de hele familie slachtoffer van het geweld. Een veel gebruikte methode is het knevelen met ijzerdraad en het aftapen van de monden.

In de afgelopen tweeënhalf jaar verzamelde het expertiseteam, dat zich moet ontwikkelen tot nationale vraagbaak voor de politie, zoveel mogelijk gegevens over Chinese dan wel Aziatische criminaliteit, waaronder de namen van 5500 Aziaten die verbonden zouden zijn met de georganiseerde misdaad. Het team is inmiddels begonnen met enkele grote onderzoeken en heeft beloofd 'een aantal Aziatische criminelen het leven behoorlijk zuur te maken.'

Een van de sinistere hoogtepunten in de geschiedenis van de Chinese criminaliteit is de dubbele moord in restaurant Culinair City vorig jaar. Inspecteur C. van Essen, chef recherche bij het Haagse bureau Hoefkade en betrokken bij het onderzoek, noemt het 'een van de gruwelijkste zaken' uit zijn carrière. 'Je hoort zelfs dat criminelen, om anderen angst aan te jagen, verwijzen naar Culinair City.'

Lyun Yang, de 25-jarige eigenaresse van het restaurant, deed eind 1997 aangifte van afpersing. Zij ontving een serie dreigtelefoontjes, waarin duidelijk werd gemaakt dat zij 5000 gulden beschermgeld diende af te dragen. Zo niet, dan zou Culinair City, dat pas enkele maanden open was, veranderen in 'Vuurzee City'.

In de nacht voor de jaarwisseling werden de ruiten van het restaurant bespoten met Chinese karakters: 'Geld-Leven-Dood.' Na de aangifte van Lyun Yang werden de afpersers aangehouden door de politie en veroordeeld tot hoge vrijheidsstraffen. Drie dagen na het vonnis van de rechtbank werden Lyun Yang en haar vriend W.J. in het restaurant om het leven gebracht.

'De moorden werden door de pers ten onrechte in verband gebracht met de afpersingszaak', zegt rechercheur Van Essen nu. 'De zaak zit vast, maar we weten inmiddels vrijwel zeker dat de sleutel tot de oplossing ligt in de mensenhandel. De eigenaresse speelde daarin een actieve rol, en niet alleen als werkgeefster van illegalen.'

Niet alleen in de zaak van Culinair City vormde mensensmokkel het motief, zegt Van Essen. De desperate, jonge illegalen die het land in worden gesmokkeld, moeten hun schulden aan de smokkelaars ('Slangenkoppen' in Chinees jargon) terugbetalen, en zoeken daarom niet zelden het snelle geld van de misdaad. 'Je kunt geen zaak beginnen of je wordt geconfronteerd met mensensmokkel', zegt Van Essen, die meer dan twintig jaar ervaring heeft met onderzoek in de Chinese onderwereld.

Het smokkelprobleem wordt door de politiek onderschat, is Van Essens ervaring. Daarom is op korte termijn geen afname van het aantal afpersingen te verwachten, voorspelt Van Essen. Want hoe gaat dat? 'In communistisch China zamelt een familie geld in voor de emigratie van een talentvolle zoon, vaak zo'n 25 tot 40 duizend gulden. Of zo'n jongen accepteert een schuld bij de smokkelaars, die hij later met werk in het buitenland moet proberen af te lossen. Via het voormalig Oostblok komen ze in etappes naar het Westen. Soms wordt de reis onderbroken om een deel van de reissom terug te verdienen, waarbij ze natuurlijk geweldig worden uitgebuit. Hier klitten ze samen op de bekende plaatsen. Zonder geld, zonder papieren, vaak met grote schulden. Dan weet je wat er gaat gebeuren. En als we de mensensmokkel niet indammen, wordt het probleem alleen maar erger.'

Ondanks deze kennelijk gunstige voedingsbodem voor de misdaad, hebben de traditionele Chinese maffia-organisaties het in Europa moeilijk, meldt een onlangs verschenen onderzoek van de Europese Federatie van Chinese Organisaties (EFCO). In die studie naar de Chinese gemeenschap in Europa signaleert de vereniging dat de oude 'triades' kampen met een personeelsprobleem.

In Europa geboren jonge Chinezen zoeken hun heil steeds vaker buiten de grenzen van de Chinese gemeenschap. Daardoor zijn de triades genoodzaakt elders nieuwe leden te werven, soms zelfs buiten de gebruikelijke etnische of regionale grenzen. De nieuwe medewerkers moeten gevonden worden onder jonge immigranten, die volgens de EFCO 'al zelf zijn begonnen met criminele activiteiten op terreinen die traditioneel in handen waren van de triades.'

Het resultaat is, meent de EFCO, dat de Chinese misdaad in Europa vandaag de dag vooral in handen is van onvoorspelbaar opererende individuen, die hun heil eerder zoeken in losse samenwerkingsverbanden dan in de hiërarchie van de maffia. De EFCO: 'In dit snel en steeds wisselende landschap is het extreem moeilijk het probleem effectief op te lossen.'

Maar dat is niet het enige wat de Chinese criminaliteit gecompliceerd maakt, zo bleek uit eerdere studies. De Chinese horeca werkt niet zelden half wit-half zwart, vertelde een rechercheur van de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst aan twee Rotterdamse criminologen. Onder het zwart betaalde personeel, staat in een andere studie, bevinden zich niet zelden illegalen, die soms optreden als informant voor een bende die is geïnteresseerd in omzetcijfers. Ook de levendige gokcultuur levert problemen op, leerde een studie van de Nederlandse Federatie Chinese Organisaties. Het gokken leidt niet alleen tot torenhoge schulden, maar biedt ook volop kansen aan maffiose geldwoekeraars.

D E FAMILIE Chan, die twee weken geleden in Rotterdam aangifte deed van afpersing, deed maandag een verrassende mededeling in een advertentie in China Pers, een Nederlands maandblad in de Chinese taal. De kwestie was opgelost met behulp van bemiddelaars 'van hoog aanzien'.

Binnen de Chinese gemeenschap wordt gevreesd dat Chan door de knieën is gegaan voor zijn afpersers. Anderen sluiten dat uit. Chan geniet zeer veel aanzien onder de Nederlandse Chinezen, dus moet hij met zijn contacten in staat worden geacht de kwestie door gesprekken uit de wereld te helpen.

De Rotterdamse politie bevestigt het intrekken van de aangifte. Maar, zegt een woordvoerder, 'dat is geen reden het onderzoek te staken'.

Meer over