Weg uit het web

Mediakunstenaar Jeroen van Loon gebruikt internet analoog. Hoe hij dat doet, is nu te zien in Amsterdam.

Hoe maken tienermeisjes elkaar voor kankerhoer uit op Twitter? En hoe ziet het binnenste van een computer eruit op een CT-scan? Dat is vanaf zondag in een kunstproject te zien. In koffiesalon Quartier Putain zijn de tentoonstellingen Kill Your Darlings en What You See Is What You Get van mediakunstenaar Jeroen van Loon (28) te bezichtigen. Hij stelt daarin vragen over onze omgang met moderne technologie.

Het meest ambitieus doet Van Loon dit in het project Life Needs Internet (niet te zien in Quartier Putain). Mensen van over de hele wereld schrijven hem hoe het internet hun leven verandert. Wat blijkt? Waar het internet in minder ontwikkelde delen van de wereld vooral als praktisch hulpmiddel geldt, is het in rijkere landen inmiddels een verregaande verslaving. Van Loon: 'Die behoefte om alles te delen via Twitter, Instagram of Facebook was er vijftien jaar geleden nog helemaal niet.'

Het idee voor Life Needs Internet ontstond in 2010. Van Loon studeerde af in digital media design aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht, toen hij last kreeg van hevige rsi. 'Ik kreeg steken in mijn nek, mijn ogen prikten en mijn polsen tintelden. Ik kon als kunstenaar ineens niet meer mijn eigen medium gebruiken. Alsof je schildert en de kwast je ineens een pijnscheut toedient.' Toen kreeg Van Loon een idee. Wat als hij nou eens afstudeerde in digital media design zonder een computer aan te raken?

Hij besloot twee maanden offline te gaan. 'Het was een verademing. Niet meer elke keer op F5 klikken tot je weer een nieuwe mail hebt, of tot er weer iets gebeurt op Facebook of Twitter.' In een analoog blog bracht hij verslag uit. Hij verstuurde in twee maanden tien enveloppen aan vrienden en geïnteresseerden, met in elke envelop meerdere brieven over hoe zijn leven veranderde zonder computer.

'Op de computer deed ik alles tegelijk. Ik luisterde muziek, keek filmpjes op YouTube en was aan het photoshoppen. Ik dacht dat ik efficiënt bezig was, maar het leverde juist stress op. Toen de computer eenmaal weg was, merkte ik dat mijn gedachten rustiger werden. Ik richtte me op één taak, maakte die af en ging verder naar de volgende.'

In de enveloppen zaten ook antwoordformulieren. Van Loon was benieuwd hoe de lezers van zijn 'blog' zich een leven zonder internet voorstelden. Nederlanders van uiteenlopende generaties schreven hem terug. 'Het grappige was dat er tussen al die brieven niet zoveel verschil zat. Een puber van 16 schreef: ik móét al die updates op Facebook hebben. Iemand van 60 had een computercursus gevolgd en een jaar later checkte ze elke dag haar mail. Om dezelfde reden: ze wilde niets missen.'

Na zijn afstuderen ging Van Loon op wereldreis. Hij stelde overal dezelfde vraag: hoe zou je leven zijn zonder internet? 'Ik vond het belangrijk dat mensen dat in hun eigen taal zouden opschrijven. Dan schrijven ze veel persoonlijker.' Van Loon wilde geen e-mails. Handgeschreven brieven zijn spontaner, er is geen correctieknop. 'Ze schrijven iets en kunnen het niet meer wissen. Als je zo'n vraag stelt via de mail, krijg je totaal andere verhalen dan op papier.'

Op wereldreis zag hij kans zijn archief flink uit te breiden. In West-Papoea vond Van Loon Isajk. Die had nog nooit gehoord van internet. Het andere uiterste vond hij in een ander deel van Indonesië. Een jonge vrouw, Pradetya uit Bandung, schreef: 'Echt waar. mijn leven zit in mijn laptop.'

Terug in Nederland presenteerde hij de brieven in een video-installatie. Ook kreeg Life Needs Internet een website. Daarop staan inmiddels 108 brieven. Van Loon: 'Ik heb er een heleboel thuis liggen die ik nog moet vertalen en scannen. Op de site kun je zoeken op leeftijd, geslacht en thematiek. Je kunt bijvoorbeeld zien wat Nederlandse vrouwen van tussen de 30 en 40 schreven. Het wordt uiteindelijk ook een archeologisch project: je kunt kijken wat mensen in 2012 over internet schreven, en later wat ze in 2016 schreven, en zo verder.'

Vooral twintigers schrijven kritisch over de invloed van internet op hun leven. Van Loon: 'Ouderen zien juist de positieve kant. Mijn oma heeft een iPad. Ze schreef: 'Ik had gewild dat die er in mijn puberteit was.' Terwijl twintigers schrijven dat ze een gelukkiger leven zouden hebben zonder internet. Ze willen meer naar buiten, boeken lezen, met vrienden afspreken. Ze vinden dat het internet hun sociale relaties oppervlakkig maakt.'

Moeten twintigers minder tijd op het internet doorbrengen? Van Loon: 'Je hoeft je niet helemaal af te sluiten, maar het is fijn om niet constant berichtjes te krijgen. Ik heb zelf bijvoorbeeld mijn Facebook-app van mijn telefoon verwijderd. Ik merk dat andere mensen ook steeds meer structureren. Ze stoppen met WhatsApp of checken hun mail alleen 's ochtends en 's avonds. Als alles continu op je afkomt, raak je bedolven. Ik denk dat mijn generatie dat nog niet helemaal onder controle heeft.'

In een van zijn andere installaties, Kill Your Darlings, laat hij zien hoe tienermeisjes communiceren via Twitter. Hij plaatste hun schattige profielfoto's in hartjesframes, met daarnaast 'de ranzigste en hardste berichtjes' die ze elkaar sturen: 'Hé kankerhoer hou jij eventjes je bek dicht.' Van Loon: 'Wat betekent dat tegenwoordig nog? Zijn het daarmee krengen? Vroeger zei je shit; dat mocht niet. Misschien is kankerhoer wel het nieuwe shit.'

De generatie die elkaar kankerhoer noemt op Twitter plaatst geen kritische kanttekeningen bij de invloed van internet, denkt Van Loon. 'Mensen van mijn leeftijd doen dat, maar voor 13-jarigen is internet vanzelfsprekend. Wij vragen ons ook niet meer af hoe ons leven zou zijn zonder stromend water.'

In Quartier Putain, de koffiesalon op de Amsterdamse Wallen, zijn momenteel twee werken van Jeroen van Loon te zien: Kill Your Darlings en What You See Is What You Get. Op video en print ziet de bezoeker computertechnologie alsof die uit levende onderdelen bestaat. Life Needs Internet is op de website lifeneedsinternet.com te volgen. Het Museum voor Communicatie, in Den Haag, vertoont daarnaast de spin-off Muscom Needs Internet: acht bezoekers van het museum schreven brieven over de invloed van internet op hun leven.

quartierputain.nl / lifeneedsinternet.com / muscom.nl

undefined

Meer over