'Weg met dat calvinistische gereutel'

De uitdrukking ‘doe maar gewoon’ maakt hem pissig. ‘Zeg tegen een leuke vrouw dat ze gewoon is en je krijgt een klap voor je harses.’ Natuurlijk kunnen Nederland en België dus een WK organiseren, zegt de president van het WK-bid....

Als Ruud Gullit tijdens een presentatie van Philips in Artis door een directeur in maatkostuum naar voren wordt geroepen, valt de ironie in zijn ogen te lezen. ‘Ik heb de mannen in pakken een naam gegeven’, zegt de 47-jarige oud-voetballer.

‘Bobo staat zelfs in het woordenboek. Maar ik draag geen dreadlocks meer, ik ben ouder geworden. Ik besef nu dat mensen in pakken geen natuurlijke vijanden zijn. Ik heb ze nodig om mijn idealen te bereiken. Ik leer van mensen uit een andere wereld dan het voetbal. En ik ben nu zelf een soort official geworden.’

Gullit manifesteert zich de laatste maanden vooral in zijn rol van ambassadeur, als de president en de aanjager van het Hollands/Belgische bid voor het WK van 2018. En dus fietst hij met Johan Cruijff naar het hoofdkantoor van de FIFA. Of spreekt hij gloedvol over het WK in Zuid-Afrika, zoals deze middag in de Tijgerzaal van de Amsterdamse dierentuin.

Het ondeugende jochie dat leerde voetballen op het Columbusplein in Amsterdam-West is nooit ver weg. ‘Ik ben als profvoetballer overal geweest, maar ik heb weinig gezien’, zegt Gullit. Grijnzend: ‘Misschien een klein discotheekje.’

En verontschuldigend: ‘Mijn Amsterdamse accent raak ik nooit meer kwijt.’

Zijn Amsterdamse humor evenmin. Als we hem vragen of hij ook op de fiets naar Artis is gekomen, zegt Gullit: ‘Een neger op een fiets moet wel een uitzondering blijven.’

Hij is gesloopt na al zijn reizen om het WK in 2018 in Nederland en België aan te prijzen. Maar als boegbeeld van de nationale ploeg die in 1988 Europees kampioen werd, constateert Gullit dat zijn missie nu al is geslaagd.

‘We weten heus wel dat we de underdog zijn. Maar we hebben Nederland en België op de kaart gezet. Ook als het WK in 2018 niet aan ons wordt toegewezen, hebben we met dit bid de weg geplaveid voor de organisatie van een volgend WK.’

De scepsis is verdwenen, aldus Gullit. ‘Ik merkte aan de reactie van FIFA-president Blatter dat we indruk hebben gemaakt. We kunnen in Nederland en België iets unieks neerzetten. Niet alleen bouwen we groene stadions, we stellen in 2018 twee miljoen fietsen ter beschikking. Juist in een tijd van grote bezuinigingen was het een schot in de roos. Onze lobby spreekt aan, dat geeft ons een voorsprong.’

Moet Nederland weer groot leren denken?

Gullit: ‘We denken vaak kleinschalig. Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. Het druist tegen onze natuur in. Het is helemaal geen Nederlands statement, het hoort niet bij ons. Zeg jij nou eens tegen een leuke vrouw aan de bar: wat ben jij gewoon. Krijg je een klap voor je harses. Je kunt haar niet erger beledigen.

‘Doe maar gewoon, die uitdrukking maakt me pissig. Met gewoon doen onderdruk je de creativiteit van mensen. Je biedt talenten geen mogelijkheden zich te ontwikkelen. Andersdenkenden krijgen geen ruimte. Het leidt tot niets. De hele wereld vraagt zich juist af waarom wij zo goed zijn in topsport. Laat ons het WK organiseren en kom kijken hoe wij dat doen.

‘En zullen we nou eens ophouden om die kop boven het maaiveld af te hakken? Stimuleer de nieuwsgierigheid. Kijk naar onze geschiedenis, we zijn er als klein land altijd op uitgetrokken. Het maakte Nederland zo apart, daarmee onderscheidden we ons van andere landen.

‘We worden eigenwijs gevonden, betweterig zelfs. Maar we doen het wel. De aard van het beestje is het zoeken naar avontuur, onszelf open te stellen voor nieuwe impulsen. Je ziet het ook aan ons voetbal. We willen toch altijd aanvallen, daarom worden we toch bewonderd? Het WK-bid past dus bij Nederland, het werd ook hoog tijd dat we weer eens iets groots gingen ondernemen.’

Weg met de behoudzucht en terug naar onze pioniersmentaliteit.

‘Zo zijn we altijd geweest. Het calvinisme heeft ons alleen achteruit gedrukt, weg dus met dat calvinistische gereutel. Het EK in 2000 heeft bewezen dat we een gouden combinatie vormen met de Belgen. Het lijkt alsof wij vanwege de kwaliteit van ons voetbal en de betere infrastructuur de overhand hebben.

‘Maar de Belgen kunnen veel beter lobbyen dan wij. Zij weten hoe ze politiek moeten bedrijven. Waarom zou ik de Vlaamse- en Waalse twisten moeten uitleggen? Wij moeten er bij het WK-bid juist ons voordeel uit halen. Wij kunnen een WK organiseren waarbij iedereen Engels spreekt en daarnaast Nederlands, Duits en Frans. Vier talen in twee landen, wie kan dat bieden?’

Je zei tegen FIFA-voorzitter Blatter dat jij het WK als kind alleen op televisie kon zien en dat jij jouw kinderen de kans wilde bieden een WK live mee te maken.

‘Het was mijn voornaamste drijfveer om deze baan aan te nemen. Als kind kon ik nergens naar toe, dat geld hadden we niet. Ik hoop in 2018 met mijn zoon ergens in Nederland in een mooi WK-stadion te zitten.’

Als speler bewaar je geen goede herinneringen aan het WK. In 1990 werd Nederland al vroeg uitgeschakeld bij het WK in Italië. Vier jaar later zegde je af voor het WK in Amerika vanwege een verschil van inzicht met bondscoach Dick Advocaat.

‘Deelname aan het WK was wel een ervaring, ik weet nu wat het voor een land kan betekenen. Met de kennis van nu zou ik niet hebben bedankt voor het WK van 1994 in Amerika. Toen had ik mijn redenen om niet mee te gaan. Nu wil ik me inzetten om het WK naar Nederland en België te halen.’

Wil je ooit nog als coach een WK meemaken?

‘Die ambitie houd ik altijd. Ik heb het coachen nooit vaarwel gezegd. Dus als een Australische journalist me vraagt of ik Australië zou willen coachen, zeg ik geen nee. Maar ik heb geleerd mezelf nergens op vast te pinnen. Dingen overkomen mij altijd. Vanaf mijn twaalfde tot mijn 36ste verliep mijn loopbaan als voetballer redelijk vloeiend. Daarna bood het leven me mooie en slechte dingen. En juist de slechte perioden dwongen me te knokken om mezelf te verbeteren. Ik heb er mezelf door leren kennen.’

Je klaagde vroeger weleens dat er altijd kritiek op je was. Geeft het voldoening dat uitgerekend jij nu als boegbeeld van het Nederlandse voetbal wordt ingezet om het WK van 2018 binnen te halen?

‘Nee, zo zie ik het niet. Ik weet niet of dit een rol is die mij goed ligt. Ik voel ook niet de behoefte om de kar te trekken. Het komt op me af. Ik heb een team van goede adviseurs. Ik probeer mensen om me heen te verzamelen die positief denken, die zeggen dat het glas half vol is.

‘Ik word een beetje moe van mensen die altijd maar roepen dat het glas half leeg is. Altijd dat zeiken en zaniken, het is zo gemakkelijk kritiek te uiten. In de politiek hoef je als lid van de oppositie alleen maar achterover te leunen en met je vinger te wijzen. Doe zelf eens wat.’

Enthousiast vertelt Gullit over zijn reizen naar het Afrikaanse continent. Over zijn drang iets terug te geven na een in alle opzichten rijke carrière. En over zijn fascinatie voor de bal die mensen verbroedert. ‘De magie van voetbal wordt vaak onderschat. Ik heb in Afrika zoveel ellende gezien. Ik sprak in Darfur met kindsoldaten. Ze waren getraumatiseerd door de oorlog.

‘Maar ook daar hadden we alleen een bal nodig. Die kun je maken van papier of rubber. Je geeft hem aan kinderen en ze gaan spelen. En meteen ontstaat er teamgeest. Je maakt vrienden met de bal. Het klinkt eenvoudig. Maar het project van Philips met zonnepanelen om mensen in Afrika ook ‘s avonds te laten sporten is weer een voorbeeld van de Nederlandse pioniersgeest. Het is toch mooi dat wij letterlijk het licht aandoen in Afrika om de dag te verlengen? Wij denken altijd twee stappen vooruit.’

Tijdens het WK geeft Gullit commentaar voor tv-zender ESPN. En hij wil zich laten verrassen door de ontwikkeling van het land waarmee hij zich innig verbonden voelt. ‘Het WK is voor Zuid-Afrika de ideale kans om te laten zien waar het land voor staat. De Zuid-Afrikanen weten ook wel dat lang niet alles perfect is. Het zal enkele generaties duren voor het land helemaal op de rails staat.’

In 1997 ontving Gullit een speciale onderscheiding uit handen van de Zuid-Afrikaanse president Nelson Mandela. Het was een eerbetoon aan de voetballer die tien jaar eerder zijn Gouden Bal voor de beste speler van Europa had opgedragen aan de vrijheidsstrijder van het ANC, die toen nog gevangen zat op Robbeneiland.

Dierbare herinneringen bewaart Gullit aan zijn gesprekken met Mandela. ‘Vooral die eerste keer, in Hilversum, was zo bijzonder. Mandela was nog geen president en ik kon me niet voorstellen hoe het zou zijn om juist deze man te ontmoeten. Ik kende hem alleen uit de verhalen. Maar nu stond hij voor me. Ik heb nog nooit iemand ontmoet met zoveel charisma als Mandela.

‘Ook ik steunde het ANC in zijn strijd tegen de apartheid. Het was een gevoel. Ik droeg mijn dreadlocks, ik zat in de reggaemuziek. Ik kwam vaak bij de VARA als er weer een manifest voor de vrijlating van Mandela werd opgesteld. Heel Nederland was ermee bezig, maar in Italië was ik een bezienswaardigheid. Ik heb tijdens mijn periode bij AC Milan zelfs gezongen op een concert voor Mandela.’

Met zelfspot: ‘Op een gegeven moment denk je dat je alles kunt.’ En na een korte pauze: ‘Mandela zat op een bepaalde manier in me. Hij was het symbool van een manier van leven.’

Is Mandela dat nog steeds voor jou?

Gullit: ‘De reggae is opgevolgd door de rap met politieke statements. De strijd van het verleden heeft een ander karakter gekregen. Ik vind het mooi dat Mandela dit WK nog kan meemaken. Maar ik hoop vooral dat hij van zijn rust kan genieten. Ik hoef Mandela niet per se te zien, ik koester mijn eerdere ontmoetingen met hem.’

Goede prestaties van het Nederlands elftal bij het WK zullen het bid voor 2018 alleen maar versterken, zegt Gullit. ‘Natuurlijk helpt dat. Nederland kan ver komen in Zuid-Afrika. Ons probleem is dat we niet slecht kunnen spelen én winnen. Kijk naar de wijze waarop wereldkampioenen de eerste ronde zijn doorgekomen.

‘Ze hebben hun kaarten voor zich gehouden. Wij gooien onze troeven meteen op tafel, zoals twee jaar geleden bij het EK in Zwitserland en Oostenrijk. Ik had tegen Italië en Frankrijk liever een drollenpot gespeeld en met 1-0 gewonnen. Nederland piekt meestal te vroeg.’

We kunnen niet verdedigen.

Gullit: ‘We halen onze neus ervoor op. Over een verdediger wordt in Nederland meteen gevraagd of hij kan inschuiven en meevoetballen. Ze vragen nooit of hij wel kan verdedigen, of hij goed kan tackelen. Nederland leidt geen verdedigers op. Het zegt veel dat bij de meeste Nederlandse topclubs buitenlanders in het hart van de defensie staan.’

Nederland baalt toch dat Internazionale met zogenaamd afbraakvoetbal de Champions League heeft gewonnen?

‘Ons hart lag natuurlijk bij Barcelona met zijn avontuurlijke voetbal. Arsenal probeerde Barcelona met zijn eigen wapens te verslaan. Het was mooi om te zien, maar het was totaal niet realistisch. Arsenal speelde heel naïef. Inter-coach José Mourinho dacht: daar ga ik lekker niet aan meedoen. De Italianen kwamen niet voor een show naar Barcelona. Balbezit is niet heilig.

‘Laten we niet vergeten dat Inter thuis veel beter was dan Barcelona. Ze hebben ook in de finale tegen Bayern München bewezen dat ze goed kunnen voetballen én de boel kunnen dichtspijkeren. Je ziet hoe ver je kunt komen als je dat kunt combineren. Ik vrees dat Nederland het niet kan. Die balans zit niet in onze selectie.

‘Ik zeg niet dat Nederland een slechte defensie heeft. Alleen kunnen wij niet zoals de Italianen op onze verdediging leunen. Daarom spelen we ver van onze goal af. Maar het is juist veel moeilijker met zoveel ruimte in je rug te voetballen. Ook Barcelona en Bayern München liepen tegen een ploeg aan die er genadeloos van profiteerde.’

Alleen op zijn Italiaans kan Nederland wereldkampioen worden?

‘Weet je wat het mooiste compliment is dat Nederland kan krijgen? De vraag wanneer we het WK nou eens gaan winnen. Het betekent dat met ons rekening wordt gehouden. Er stonden bij de Champions Leaguefinale tussen Inter en Bayern München meer Nederlanders dan Italianen op het veld. Het was opnieuw een bewijs dat we uitzonderlijk durven te zijn.’

Meer over