'Wees optimistisch: de middenklasse groeit snel'

De somberheid in het Westen over de crisis is onzin. Armoede in de wereld verdwijnt sneller dan gedacht.

De wereld, althans het westerse deel, is in mineur. Het worstelt met een van de zwaarste economische crises sinds de Tweede Wereldoorlog, vreest moslimextremisme, voelt de dreiging van terrorisme en kernwapens. Aan Kishore Mahbubani (1948), voormalig VN-ambassadeur van Singapore en decaan van de Lee Kuan Yew School of Public Policy, is die somberheid niet besteed. In zijn nieuwste boek Naar één wereld (net uit in vertaling) is hij opvallend optimistisch.

Volgens de hoogleraar, die naam maakte als vertolker van het Aziatische succcesverhaal, stevent de mensheid af op een nieuwe mondiale beschaving. Daarin zullen landen vreedzaam samenleven en burgers een behoorlijk bestaan kunnen opbouwen.

Vanwaar dat vertrouwen in de toekomst?

'Voor 88 procent van de wereld - 12 procent van de wereldbevolking woont in het Westen - waren de afgelopen dertig jaar de beste jaren in twee eeuwen. De 1,3 miljard Chinezen hebben geen betere jaren gekend dan de laatste decennia. Ook India heeft verbazingwekkende economische groei doorgemaakt.

'Grote oorlogen tussen staten zijn een uitstervend fenomeen. Terroris- me heeft dramatische effecten - de bommen in Boston jagen schrik aan - maar het aantal doden is beperkt. Het aantal slachtoffers van allerlei soorten geweld neemt af.

'De doelstelling van de Verenigde Naties om de armoede in de wereld voor 2015 te halveren zal worden overtroffen. Overal wordt de middenklasse groter. In Azië behoren 500 miljoen mensen tot de middenklasse. In 2020 is dat aantal gestegen tot 1,7 miljard. Dat is een enorme verheffing van een substantieel deel van de mensheid. Daarom vraag ik mij af: waarom is het Westen zo pessimistisch?'

In uw boek omschrijft u de vooruitgang als 'een roltrap van de rede'. Zit de geschiedenis in een opgaande lijn?

'Ik geloof niet dat er een rechte lijn omhoog is. Er zijn crises, inzinkingen. Maar de wereld wordt beter omdat er overeenstemming ontstaat over gedeelde normen. We accepteren de moderne wetenschap. Mensen worden redelijker in het oplossen van problemen.

'Steeds meer samenlevingen geloven in de vrijemarkteconomie. Steeds meer landen raken verweven in een web van internationale organisaties. Het sociale contract tussen degene die regeert en degene die wordt geregeerd is veranderd. Mubarak dacht dat hij Egypte eeuwig kon besturen. Zie wat er met hem is gebeurd.'

In de Arabische Lente nam de onverdraagzaamheid toe.

'In het begin kan fundamentalisme opkomen. Het politieke systeem in Egypte was lang bevroren, dus na de eerste explosie kon je verwachten dat er instabiliteit zou zijn. Het moslimland met de grootste bevolking is Indonesië. Na de val van Soeharto dacht iedereen dat het was afgelopen met Indonesië, maar nu gaat het goed. Het aantal Indonesiërs dat op islamitische partijen stemt gaat niet omhoog.'

Volgens u groeien landen naar elkaar toe. Maar er ontstaan telkens nieuwe spanningsvelden. Neem de relatie tussen China en zijn buurlanden, de kloof tussen het Westen en de islamitische wereld. Ook in Europa nemen de tegenstellingen toe. Dat kunt u toch niet negeren?

'Er is een groot verschil tussen spanning en conflict. Er zijn mondiale tegenstellingen, waaronder die tussen de VS en China, tussen de islam en het Westen, tussen het Westen en 'de rest', tussen mondiale en nationale belangen. Die zullen niet in een dag verdwijnen. Maar ik vertrouw erop dat ze in de meeste gevallen niet leiden tot grote conflicten.

'De Europese Unie is een verbazingwekkend instituut. De kans dat er oorlog uitbreekt tussen Europese staten is nihil. Dat is een prestatie die de Europese landen vanzelfsprekend vinden, maar die een inspiratie vormt voor de rest van de wereld.'

Is Europa nog een voorbeeld als de eurozone uiteenvalt?

'Als dat gebeurt zal de EU niet uiteenvallen. Ook als het monetaire experiment mislukt, blijft de politieke stabiliteit.'

U houdt een pleidooi voor multi-lateralisme. In Europa zie je nationale en regionale sentimenten sterker worden als soevereiniteit wordt overgedragen. Bovendien lijken cultuurverschillen integratie in de weg te staan.

'In sommige opzichten zijn de Europeanen te snel te ver gegaan. De manier waarop Aziaten samenwerken is voorzichtiger. Het multilateralisme in Azië is pragmatischer. De Asean (Associatie van Zuidoost-Aziatische Naties) gelooft niet in bindende overeenkomsten die de soevereiniteit beperken.

'De Chinese leider Deng Xiaoping zei: je steekt een rivier over door steen voor steen af te tasten. Je probeert iets, gaat door als het lukt en als dat niet zo is, doe je een stap terug. Er zijn geen grote dromen in Azië.'

Is de euro te snel ingevoerd?

'Ik denk het wel. Toen ik in de jaren negentig in Europa was vroeg ik: hoe kun je een monetaire unie hebben zonder begrotingsunie? Het antwoord was dat er begrotingsdiscipline zou zijn. Maar toen Frankrijk en Duitsland de regels schonden werden ze niet gestraft. Daarna begonnen andere landen hetzelfde te doen.

'Er zijn Europese leiders nodig die de bevolking uitleggen dat de wereld is veranderd. Europa besteedt eenderde van de EU-begroting aan landbouwbeleid. De Indiase minister Shashi Tharoor zei dat je met het geld dat de EU uitgeeft aan koeien, elke koe business class tweemaal de wereld rond kunt laten vliegen. Dat moet ophouden.'

Overleeft de euro?

'Als ik moet gokken: ja. Een kans van 51 procent. De kosten van het uiteenvallen van de euro zullen hoger zijn dan van het voortbestaan van die munt.'

Hoe gerechtvaardigd is de westerse vrees voor Chinese overheersing?

'De unipolaire wereld na de Koude Oorlog was een kort, kunstmatig moment in de geschiedenis. Sneller dan iemand zich kon voorstellen worden de Amerikanen nummer twee. Maar het laatste wat de Chinezen willen is de wereld domineren. Ze hebben binnenlandse problemen.'

Het gedrag van China in Oost-Azië laat zien dat de Chinezen zelfverzekerder worden. Wanneer gaat dit over in arrogantie?

'De Chinezen zijn al arrogant. Maar dat is wat anders dan de wereld domineren. Er zullen spanningen komen. De wereld wordt een global village en middenin dat dorp staat een huis dat almaar groter wordt: China. De wrok jegens China zal toenemen. Ik denk dat de leiders in Peking zich daarvan bewust zijn.

'De Chinezen realiseren zich dat ze voordeel hebben van de wereldorde die door het Westen is geschapen. China ondervindt dat het grondstoffen kan kopen zonder dat het landen hoeft te veroveren. De Australiërs kunnen God Save the Queen blijven zingen en tegelijkertijd kolen verkopen aan China.'

U schrijft dat de Communistische Partij in China dagelijks haar legitimiteit moet verdienen bij de bevolking. Maar doet ze dat ook? Er is corruptie, burgers worden van hun grond verjaagd, het milieu wordt verwoest.

'De Chinese Partij maakt veel fouten. Het grootste gevaar voor de partij is corruptie. Als China's leiders er niet in slagen die aan te pakken komen ze in problemen. Maar vanuit het gezichtspunt van de bevolking: de toegang tot gezondheidszorg, onderwijs en huisvesting is enorm toegenomen. Geen andere samenleving heeft ooit zoveel mensen uit de armoede verheven als de Chinese.'

Volgens u zal China uiteindelijk een democratie worden. Eerder heeft u de combinatie van economische vrijheid en politieke beperkingen als een Aziatisch concept verdedigd. Van mening veranderd?

'Ik heb altijd gezegd dat elk land uiteindelijk democratisch moet worden. Het gaat om de wijze waarop en de timing. Als de Chinese partij morgen uiteenvalt, is China slechter af. Ik denk dat de partij nog twintig jaar kan overleven. Vooral met de nieuwe leiders. Ik denk dat dit de meest competente leiders zijn die China in lange tijd heeft voortgebracht.'

U bent meer dan eens beschuldigd van een anti-westerse houding. Ook dit boek bevat veel kritiek op het Westen. De lezer krijgt het gevoel dat u de negatieve kanten van Azië negeert.

'In mijn vorige boek heb ik geschreven dat de Aziaten opklimmen omdat ze westerse wijsheid in zich opnemen. Ben ik anti-westers als ik zeg dat Aziaten succesvol zijn omdat ze het Westen kopiëren? Ik zeg niet dat de Aziaten succes hebben omdat ze genetisch superieur zijn.'

'Als je een minderheid wordt in de global village is het in jouw belang om multilaterale instituten te versterken. Het Westen zal worden getroffen door een tsunami van veranderingen. Mijn advies aan het Westen: bouw institutionele dijken. Versterk mondiale instituten. Waarom zou ik het Westen waarschuwen voor de veranderingen als ik anti-westers ben? Het Westen handelt in strijd met zijn eigen belangen als het de VN en andere instellingen verzwakt.'

U zegt vaak dat u een vriend van het Westen bent. Doet u dat omdat u veel wordt aangevallen?

'Ik word voortdurend aangevallen, maar ik heb een dikke huid. Als ik er last van zou hebben was ik twintig jaar geleden gestopt met schrijven. Ik heb al lang te maken met de arrogantie van westerse intellectuelen. Het Westen is eraan gewend de rest van de wereld de les te lezen. Ik hoop dat ik niet arrogant ben. Ik ben uitgesproken. Ik moedig jonge Aziaten aan te gaan studeren op Amerikaanse en Europese universiteiten.'

Blijft het feit dat u hard oordeelt over het Westen. Waarom?

'Omdat het Westen de wereld nog altijd domineert, zonder dat toe te geven. Het is nog steeds regel dat het hoofd van het IMF een Europeaan moet zijn en het hoofd van de Wereldbank een Amerikaan. Bij de G20 werd in 2009 gezegd dat die organisaties moesten worden geleid door personen die op hun verdiensten worden beoordeeld. Wat gebeurde er toen Strauss-Kahn in moeilijkheden kwam? Meteen werd een Fransman vervangen door een Franse vrouw.

'Het Westen heeft 12 procent van de wereldbevolking en 60 procent van de permanente zetels in de Veiligheidsraad. Dat is absurd. Dat weerspiegelt de wereld zoals die was in 1945. Dat moet het Westen opgeven.'

Hoelang blijven de VS politiek en militair nummer één nadat ze hun economische koppositie zijn kwijtgeraakt?

'De VS zullen hun toppositie in de mondiale economie verliezen in 2017. China heeft van de Sovjet-Unie geleerd dat je in moeilijkheden komt als je een sterk leger en een zwakke economie hebt. Een sterke economie is belangrijker dan een sterk leger.

'Het was absurd dat Amerika na de Koude Oorlog meer uitgaf aan defensie dan de rest van de wereld bij elkaar. Die arrogantie leidde tot de invasie in Irak. George Bush heeft een grote bijdrage geleverd aan de wereldvrede door te laten zien dat zelfs een land dat zoveel uitgeeft aan defensie niet in staat was de bezetting van een klein land als Irak tot een succes te maken. China en India hebben daaruit hun les getrokken.'

undefined

Meer over