Weerstand tegen Bolkestein groeit

VVD-leider Bolkestein werpt zich op als beschermheer van de nationale 'eigenheid'. Op één en dezelfde tv-avond sprak hij in Netwerk over de noodzaak van integratie van minderheden (en wat daar mis mee gaat) en etaleerde hij in NOVA zijn groeiende euro-scepsis....

Van onze Haagse redactie

DEN HAAG

De gave van de VVD-leider om via de media het publiek te bespelen wordt door niemand betwist, en de dubbelslag op tv zal allesbehalve toeval zijn geweest. Bolkestein zal deze week nog meer van zich doen spreken.

Bolkesteins uitspraken over minderheden en over Europa dragen als eensluidende conclusie in zich dat moet worden gewaakt voor het verkwanselen van de nationale identiteit. Van 'bovenaf' is er een bedreiging, en van 'onderop'. Juist die benadering roept politieke weerstand op.

De uitzending van Netwerk liep vooruit op de presentatie van Bolkesteins boek Moslim in de polder, dat vandaag verschijnt. In gesprek met zeven 'zelfbewuste moslims' schetst Bolkestein een beeld van de multiculturele samenleving.

De uitzending van NOVA gold als aanloop naar de tussentijdse Eurotop, vrijdag in Noordwijk. Daar zullen premier Kok en minister Van Mierlo van Buitenlandse Zaken domineren in het nieuws, en dan kan het geen kwaad als Bolkesteins inzet bij het Nederlanse volk inmiddels meer dan bekend is.

In Netwerk hield Bolkestein het volk de hogere beschaving in Europa voor, in vergelijking met die in landen als Azië en het Midden-Oosten.

De democratie, de verdraagzaamheid, de scheiding van kerk en staat en de vrijheid van meningsuiting zijn universele waarden die overal ter wereld zouden moeten gelden, vindt de VVD-leider.

Bolkestein zei bezorgd te zijn over het 'verschrompelende contact' van minderheden met de Nederlandse samenleving. In één adem waarschuwde hij voor de 'dreiging die we moeten afwenden' en verklaarde hij het minderhedenbeleid failliet. 'De resultaten zijn niet duidelijk', zei hij, wat mag worden beschouwd als signaal naar VVD-minister Dijkstal, in het kabinet coördinator van het minderhedenbeleid.

Bolkestein draagt de integratie van minderheden een warm hart toe. Imams moeten in Nederland worden opgeleid, zodat moslims in Europa toegroeien naar een westerse vorm van geloofsbelijdenis. Hem is het een lief ding waard als bezoekers van de moskee niet bidden 'voor bijvoorbeeld koning

Hassan II, maar voor koningin Beatrix'.

Een uur later (in NOVA) zei Bolkestein in ander verband op te komen voor wat hij noemt 'het belang van Nederland'. Dit keer uitte hij zijn bezorgdheid over de Europese integratie en de bedreiging van de Nederlandse identiteit.

Nederland dient in Europa zijn vetorecht te behouden, evenals zijn eigen eurocommissaris. Bovendien dient de democratische controle binnen Europa te worden gewaarborgd. 'Anders zullen wij buitengewoon kritisch worden.'

In de Europese discussie wordt hem nagedragen dat hij protectionistisch en conservatief is. Premier Kok en Van Mierlo beschouwen Bolkestein in de aanloop naar het Verdrag van Amsterdam als een lastpak, die Europa misbruikt voor binnenlandse politieke aangelegenheden.

Maar meer nog dan bij Bolkesteins standpunt over 'Europa' wordt gegruwd bij zijn benadering van het minderhedenvraagstuk. In PvdA-hoek klinkt het verwijt dat Bolkestein appelleert aan ressentimenten in de samenleving. Hij zou moeten begrijpen dat 'onderbuikgevoelens' rond zo'n gevoelig thema zich niet lenen voor partijpolitieke profileringsdrang.

Vooral bij de statenverkiezingen in 1995 werd de VVD-leider verweten 'populistisch' bezig te zijn. Dat hij daarvoor niet ongevoelig was, bleek uit zijn mededeling in de VVD-fractie dat een door hem te schrijven notitie over minderheden pas na de verkiezingen het licht zou zien, om de schijn te vermijden dat hij goedkoop wilde scoren.

Bolkestein wordt steeds openlijker aangevallen, omdat hij inspeelt op gevoelens van angst en onzekerheid. De PvdA is sinds anderhalf jaar in het tegenoffensief. Fractievoorzitter Wallage en buitenlandspecialist Van Traa aarzelen niet te benadrukken dat Bolkestein 'nationalisme' kweekt.

De VVD-leider wenst dit niet langer over zijn kant te laten gaan. Hij vindt dat hij wezenlijke thema's aansnijdt, dat zijn visie serieus moet woren genomen en wenst niet door andersdenkenden de mond te worden gesnoerd. Vrijdag in Venlo, als de VVD congresseert, is hij van plan zijn tegenstanders nader van repliek te dienen.

Vaststaat dat de door Bolkestein geëntameerde discussie over nationale identiteit een van de thema's zal zijn bij de verkiezingen van volgend jaar.

Dat de discussie hierover tot politieke polarisatie leidt in de huidige coalitie, is de laatste jaren wel bewezen. Of dit verder strekt dan electoraal nut voor de VVD, moet nog blijken.

Frank van Zijl

Meer over