NieuwsMarengo-proces

Weer een conflict in Marengo-proces: onderzoeksrechter stapt op. Hoe moet het verder?

Een onderzoeksrechter in het omvangrijke Marengo-proces tegen Ridouan T. en zestien andere verdachten legt haar werk neer. Reden: ze vindt dat de raadslieden haar op ‘onaanvaardbare’ wijze bejegenen. Een unicum. 

Een beveiligde auto arriveert bij de extra beveiligde rechtbank op Schiphol voor een zitting in het Marengoproces.Beeld ANP

Wat is er aan de hand?

Volgens de onderzoeksrechter gaan ‘bepaalde uitlatingen van sommige raadslieden’ naar haar oordeel ‘alle normen van fatsoen te buiten’. Om die reden trok ze zich begin oktober terug. ‘Waar de een misschien zal zeggen dat het slechts woorden zijn, vind ik een dergelijke bejegening onaanvaardbaar in de zakelijke omgang tussen rechters, advocaten en officieren van justitie’, citeerde Het Parool zaterdag uit haar brief. Ze wil niet meer verder, omdat advocaten ‘op een voor mij ongekend harde wijze hun afkeuring’ hebben geuit.

Een onderzoeksrechter, ook wel rechter-commissaris genoemd, vervult in de voorfase van een strafproces een belangrijke rol. Zo begeleidt de rechter-commissaris onder meer het horen van getuigen. Dit vindt plaats achter gesloten deuren. Onderzoeksrechters zijn niet de rechters die uiteindelijk de schuldvraag beantwoorden.

Het conflict tussen de onderzoeksrechter en de raadslieden ontstond in augustus. Aanleiding was een verzoek van raadsman Nico Meijering. Hij wilde een getuige horen, een naaste van kroongetuige Nabil B. In zijn verzoek schreef hij de naam van de getuige. De onderzoeksrechter vond dat ‘verbijsterend’, aangezien volgens haar vanwege veiligheidsredenen was afgesproken om de namen niet te noemen. 

Meijering stelde echter dat de onderzoeksrechter hem met haar reactie ‘diskwalificeerde als advocaat’ en eiste excuses. Toen zij daar niet op inging, wraakte hij haar, gesteund door andere raadslieden. De wrakingskamer oordeelde dat de ‘scherpe bewoordingen’ van de onderzoeksrechter ‘als diskwalificerend’ kunnen worden opgevat, bovendien werd vastgesteld dat nergens uit blijkt dat eerder ‘expliciet’ was verboden om de namen in de onderzoekswensen te noemen. Maar, stelde de wrakingskamer: dit betekent niet dat de onderzoeksrechter vooringenomen is, de wraking werd afgewezen.

Volgens Henny Sackers, hoogleraar strafrecht aan de Radboud Universiteit, is ‘alles wat in het Marengo-proces gebeurt, zonder precedent. Ook dit is weer uniek.’

Advocaat Meijering laat weten dat hij de brief onbegrijpelijk vindt. ‘Dat past een rechter-commissaris niet.’ Volgens de raadsman had ze haar fouten moeten erkennen. ‘Dat is een brug te ver gebleken. In plaats daarvan wordt met een boze en ongerichte brief uitgehaald.’ Hij vindt het ‘spijtig’. ‘Maar het past in een reeks incidenten die er in dit proces al zijn geweest.’

Dit is niet het enige conflict, wat speelt er nog meer?

In het megaproces Marengo staat veel op het spel. De zaak draait om 17 verdachten, vijf moorden, drie pogingen daartoe en het voorbereiden van liquidaties. Meerdere verdachten hangt een levenslange celstraf boven het hoofd. De zaak is een van de grootste, meest complexe zaken tot nu toe. De strafzaak is extra beladen omdat de onschuldige broer van kroongetuige Nabil B. in 2018 werd doodgeschoten, en in 2019 werd ook kroongetuige-advocaat Derk Wiersum vermoord.

Begin augustus laaiden er al conflicten op tussen het Openbaar Ministerie en de raadslieden. Het OM voegde een proces-verbaal aan het dossier toe waarin onder andere advocaten uit strafzaak Marengo werden beschuldigd van lekken. Deze raadslieden zouden tijdens een ander proces tegen de regels in vertrouwelijke informatie hebben gedeeld met leden van de vermeende criminele organisatie van Ridouan T. De raadslieden waren furieus. Zij ontkenden de beschuldigingen, en vonden zij dat ze zich niet konden verweren zonder hun geheimhoudingsplicht te schenden.

Diezelfde maand bleek bovendien dat het OM vorig jaar – toen hoofdverdachte Ridouan T. nog niet was gepakt – twee advocaten, onder wie Nico Meijering, had gevolgd in Dubai. Justitie hoopte zo T. te vinden. Maar de twee raadslieden, die T. niet vertegenwoordigen, hadden helemaal geen afspraak met hem.

Inmiddels doet de Amsterdamse deken, toezichthouder op de advocatuur, onderzoek naar de beschuldigingen van het OM over het lekken van geheime informatie. In afwachting daarvan liet de rechtbank eind september al weten dat de rechters ‘het risicovol vinden’ om al te stellige conclusies over de rol van de advocaten te trekken. Het OM baseert zich op ontsleutelde berichten van cryptotelefoons, waarop vermeende criminelen dachten dat ze onbespied berichten konden sturen. Volgens de rechters is echter nog niet vastgesteld wie de gesprekken voerden, en wat ervan waar is. 

Wat de rechtbank betreft had er ‘wellicht gekozen kunnen worden voor een andere, minder beschadigde wijze van verslaglegging’. Ook moet er opheldering komen over het heimelijk volgen van advocaten.

En nu?

Het opstappen van de rechter-commissaris zal leiden tot extra vertraging. De geplande verhoren voor oktober en november zijn geannuleerd. In haar brief schrijft de onderzoeksrechter dat rechtbank zelf mogelijk het verhoren van de getuigen op zich kan nemen.

Op de vraag hoe de complexe zaak verder moet nu de conflicten tussen de procespartijen zo persoonlijk zijn geworden, laat raadsman Meijering weten dat hij hierop samen met zijn collega's eind oktober, op de volgende tussentijdse zitting, in zal gaan.

Volgens hoogleraar Sackers worden conflicten in de rechtszaal zelden zo persoonlijk. ‘In de rechtszaal dragen de procespartijen toga’s. De gedachte is dat je er niet staat als de persoon, maar als advocaat, aanklager of rechter. Hier zie je dat de anonimiteit van het ambt begint te knellen.’ Volgens hem zal de strafzaak hoe dan ook verder gaan. ‘Zo’n megazaak is een heel trage mammoettanker.’

Meer over