RECONSTRUCTIECRISIS BIJ 50PLUS

Weer ‘de partij van ruziënde bejaarden’ – hoe een brief over een ‘matennaaier’ alles veranderde

Een vermoeide Henk Krol (50Plus) vorige week tijdens het debat over de coronacrisis.  Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Een vermoeide Henk Krol (50Plus) vorige week tijdens het debat over de coronacrisis.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Onder de in 2018 gekozen Geert Dales leek het er even op dat 50Plus volwassen was geworden na jaren vol intriges en conflicten. Maar deze maand ontplofte de boel weer, en hoe. Tweede Kamerleden en partijprominenten verdenken Dales van schimmige machtsspelletjes. En die beticht anderen weer van matennaaierij.

Officieel gaat hij er niet over, weet Geert Dales best. Maar dit is zó ernstig, zó schadelijk voor het welzijn van de partij, dat de voorzitter van 50Plus onmogelijk stil kan blijven. ‘Geen enkel team kan functioneren met een matennaaier en verrader in huis.’ Nooit meer wil hij om tafel met 50Plus-Kamerlid Corrie van Brenk, in wie hij het vertrouwen ‘volledig kwijt’ is.

In een brief van zeven kantjes zet Dales op 11 april uiteen waarom Van Brenk ‘niet te handhaven is als Tweede Kamerlid voor 50Plus’. Ze heeft een vertrouwelijke mail doorgestuurd aan Alfons Leerkes, de afdelingsvoorzitter van de provincie Utrecht en leider van een opstand binnen de partij. In die mail onthulde Dales na vragen van Van Brenk dat Leerkes zich heeft gekandideerd voor een plek op de lijst voor de Tweede Kamerverkiezingen, al mocht hij het ‘eigenlijk niet zeggen’. Het zou de achterliggende reden zijn voor de opstand van Leerkes.

Met het delen van die vertrouwelijke informatie ging Dales ‘een grens over qua integriteit’, vond Van Brenk. ‘Dit geeft een onveilig gevoel.’ Ze stuurt de vertrouwelijke mail door aan Leerkes – en Dales ontploft. Ziet ‘pyromaan’ Van Brenk niet waar haar ‘kwaadaardige actie’ toe heeft geleid? De mail is extra brandstof voor de interne strijd die de partij zo veel publicitaire schade berokkent. Het resultaat, schrijft hij: 50Plus is ‘na twee jaar hard werken door mij weer terug als de partij van de ruziënde bejaarden. Met dank aan Van Brenk.’

Politieke spelletjes

Hoogoplopende ruzies, gelekte mails en een kluwen van belangen: 50Plus lijkt inderdaad weer terug bij af. Onder de in 2018 gekozen Dales leek het er even op dat de ouderenpartij volwassen was geworden na jaren vol intriges en conflicten, tot vuistgevechten aan toe. De voormalig burgemeester van Leeuwarden wilde de partij professionaliseren, maar is nu de spil in een crisis die zelfs de Tweede Kamerfractie dreigt te verscheuren.

Bijna alle provinciale afdelingsvoorzitters willen dat Dales vertrekt, net als de twee senatoren en een meerderheid van de Statenleden. Ook de Tweede Kamerfractie eist zijn hoofd, met uitzondering van fractieleider Henk Krol, die onverminderd achter de voorzitter blijft staan.

De toezegging van Dales om de partijleden te vragen of hij kan aanblijven heeft de gemoederen nauwelijks doen bedaren. Nog altijd ligt hij op ramkoers met Van Brenk en de overige twee Kamerleden, Léonie Sazias en Gerrit Jan van Otterloo. Dinsdagavond verbrak Dales, opnieuw per mail, officieel het contact met hen en de twee senatoren. Hij verdenkt de vijf van betrokkenheid bij anonieme lastercampagnes. ‘Zelden in mijn leven ben ik zo teleurgesteld in een groep mensen.’

Henk Krol (50Plus) en Gerrit Jan van Otterloo (50Plus) vorige week tijdens het debat in de Tweede Kamer over de ontwikkelingen rondom het coronavirus. Beeld ANP
Henk Krol (50Plus) en Gerrit Jan van Otterloo (50Plus) vorige week tijdens het debat in de Tweede Kamer over de ontwikkelingen rondom het coronavirus.Beeld ANP

Het conflict tussen Dales en de partijprominenten is vervlochten met een kort geding, aangespannen door Peter Pont, een voormalig manager van het landelijk partijbureau. Die wil voorkomen dat de partij tijdens de coronacrisis digitaal gaat stemmen over interne zaken, zoals de samenstelling van de kandidatencommissie voor de Kamer, omdat dat in strijd zou zijn met de statuten. Pont heeft een persoonlijk belang: hij ambieert de functie van voorzitter van de commissie.

In haar verweer stelt 50Plus online te willen stemmen om te voorkomen dat de kandidatenlijst een haastklus wordt. Het partijbestuur heeft slechte herinneringen aan de samenstelling van de lijst voor de verkiezingen van 2017, die een ‘ondermaats’ resultaat zou hebben opgeleverd. ‘De huidige fractie is ook zacht uitgedrukt een suboptimale groep.’

Een-tweetje Krol en Dales?

De woorden bereiken uiteraard de fractie, die ontstemd is over de openbare evaluatie. Op dat moment gonst het al van de geruchten over een eventuele kandidatuur van Dales. Het is partijleider Henk Krol die Dales in het AD oproept zich verkiesbaar te stellen. Die toont zich in de krant overvallen, maar sluit het Kamerlidmaatschap niet uit. Eerst wil hij het verzoek bespreken met mensen ‘die ik serieus neem’.

Betrokkenen vermoeden een een-tweetje tussen Krol en Dales. Met zijn oproep in het AD zou Krol de weg hebben willen vrijmaken voor de voorzitter om zich te kandideren, zonder dat Dales te ambitieus zou overkomen. Intern verwijt Van Brenk de twee ‘politieke spelletjes’.

Een van de mensen met wie Dales het verzoek bespreekt, is Jan Nagel, partijoprichter en erevoorzitter van 50Plus. Op de dag dat het artikel verschijnt krijgt hij al om kwart voor 7 ’s ochtends een mail van Dales. ‘Wat te doen?’ Nagel ontraadt hem de kandidatuur. Dales zou ‘nog lang niet klaar zijn met puinruimen’ binnen de partij. Een onverkiesbare plek juicht Nagel wel toe: als lijstduwer kan Dales stemmen wegsnoepen bij zijn oude partij de VVD.

Toine Manders, 50Plus’ enige europarlementariër, raadt Dales aan ‘heel goed na te denken’ over de kandidatuur. Manders twijfelt er niet aan dat hij met zijn politieke ervaring een goed Kamerlid zou zijn, maar voorziet onrust als de partij een half jaar voor de verkiezingen van voorzitter wisselt.

Vertrouwen opzeggen

In de weken erna weigert Dales de onduidelijkheid weg te nemen. In de partij begint het te gisten. Voorzitter Leerkes van de afdeling Utrecht en zes andere provincieleiders stellen de partijvoorzitter op 25 maart een ultimatum. Dales moet een stemcommissie instellen om de twijfels over het onlinestemmen weg te nemen. Ook willen ze dat hij een kandidatuur voor de Kamer uitsluit of, als hij wel op de lijst wil, onmiddellijk terugtreedt als voorzitter. Als hij dat niet doet, zullen ze het vertrouwen in hem opzeggen.

Dales knippert niet. In een mail zet hij de tegenaanval in: het moest maar eens afgelopen zijn met de ‘baantjesjagers’ en hun ‘achterbakse manoeuvres’. Daarna gaat het hard. Steeds meer provincievoorzitters sluiten zich bij het verzet tegen Dales aan. Het conflict breidt zich uit naar Den Haag. De Eerste en Tweede Kamerleden ergeren zich al langer aan de manier waarop Dales tegen en over partijleden praat. De brief over ‘matennaaier’ Van Brenk, niet verstuurd aan haarzelf, maar aan haar fractiegenoten, nemen ze zeer ernstig op.

Ultieme lijmpoging

Op initiatief van Krol komen hij, Dales, Nagel en senator Martin van Rooijen op Tweede Paasdag bijeen voor een ultieme lijmpoging. Thuis bij Nagel in Hilversum komen ze overeen dat er voor 1 september een fysieke ledenvergadering zal plaatsvinden om de stemming over de selectiecommissie te houden, zolang de coronasituatie dat toelaat. Dales erkent dat hij de Kamer in wil en mag als voorzitter aanblijven, op voorwaarde dat hij zich op geen enkele manier bemoeit met het selectieproces.

De vier proosten op de goede afloop, maar zien het later alsnog misgaan. Een persbericht gaat uit waarin Nagel en Van Rooijen hun warme steun voor de kandidatuur van Dales uitspreken, volgens Krol door een onoplettendheid van de persman van 50Plus. Beide kampen sturen uitgebreide verslagen naar de pers waarin ze beschrijven hoe het gesprek in Hilversum volgens hen is verlopen. Een dag na het Paasoverleg zeggen Nagel, de Haagse 50Plussers en de meeste Statenleden hun vertrouwen in Dales op.

Nieuwe rechtszaak

De situatie bevindt zich in een impasse. Dales lijkt niet van zins op te stappen en de prominenten zijn niet bij machte hem weg te sturen. Het wachten is op de aangekondigde ledenraadpleging. In eerste instantie leek Krol daar ook zijn eigen lot aan te verbinden, later kwam hij daar op terug. Hem lukte het vorige week ternauwernood de vrede in zijn fractie te bewaren. De andere Kamerleden nemen het hun voorman kwalijk dat hij na ‘de brief’ niet voor Van Brenk in de bres sprong. De Utrechtse afdelingsvoorzitter Leerkes is maandag door het partijbestuur geroyeerd. Hij sluit een gang naar de rechter niet uit.

Eensgezind is de partij nog slechts over één ding: de afschuw over de eigen crisis midden in de coronacrisis. Terwijl honderden ouderen sterven in verpleeghuizen en de pensioenfondsen dramatische vooruitzichten schetsen, is 50Plus met zichzelf bezig.

Dales wilde het anders doen

De Volkskrant sprak met Dales toen hij voorzitter van 50Plus werd, over de vele affaires rondom zijn persoon: ‘De sympathie van het volk is nooit bij degene die gevallen is.’

Godfather van het populisme

Jan Nagel kan het niet laten: ook in de nieuwste partijcrisis speelt de 50Plus-oprichter een hoofdrol. En dat terwijl hij een jaar geleden nog beloofde zich terug te trekken uit te politiek. Een interview met de godfather van het populisme.

Crisis tijdens de coronacrisis

Naast 50Plus verkeert ook Denk in een diepe crisis. De partijleider van Denk, Tunahan Kuzu, maakte kortgeleden ineens bekend dat hij ermee stopt. Aanleiding bleek een jaren geleden begraven affaire die plots weer opborrelde. Maar de oorzaken liggen dieper.

Meer over