Bellen metpolitiek verslaggever Avinash Bhikhie

‘We zitten in een formatiedans waarvan iedereen al weet hoe die eindigt’

Vlak na de verkiezingen leken alle partijen het over één ding eens: maak haast met de formatie, zodat een nieuw kabinet het land uit de coronacrisis kan leiden. Bijna drie maanden later is een nieuwe coalitie ver weg. Hoe komt dat? We vragen het politiek verslaggever Avinash Bhikhie, die samen met collega Natalie Righton de formatie op de voet volgt.

Fractieleider Mark Rutte (VVD) op weg naar een gesprek met informateur Mariëtte Hamer.  Beeld ANP
Fractieleider Mark Rutte (VVD) op weg naar een gesprek met informateur Mariëtte Hamer.Beeld ANP

Dag Avinash, waar is de haast gebleven?

‘Iedereen had het over een snelle formatie, maar de druk is er totaal af. Het vaccineren gaat goed, de terrassen gaan open, er komt een een rooskleurige zomer aan. Het zittende demissionaire kabinet gedraagt zich ondertussen niet alsof het demissionair is. Er wordt besloten om IS’ers terug te halen uit Syrië, alles gaat gewoon door.

‘Informateur Mariëtte Hamer zou uiterlijk afgelopen zondag haar eindverslag aan de Kamer aanbieden, maar die deadline heeft ze niet gehaald. Toch zegt ze dat ze er niet zo zwaar aan tilt: het belangrijkste is het resultaat en het tempo wordt bepaald door de partijen zelf. Ik heb gisteren aan D66-leider Kaag gevraagd hoelang het voor haar nog mag duren, maar dan merk je ook dat er niet zo veel haast achter zit. Zij vindt dat je de tijd moet nemen en er geen datum op moet plakken. Ik vroeg het aan Rutte vanochtend en die zei: ‘Ik heb maar 21,9 procent van de stemmen’, zo van: het ligt niet alleen aan hem. Dus ik heb ook geen idee hoeveel tijd Hamer nog neemt.’

Als iedereen in de relaxte zomerstand zit, krijgen we dan nog wel een nieuw kabinet?

‘De formatie ligt stil, opnieuw. De vraag ‘wie met wie?’ leek dichterbij te komen, maar het blijkt dat partijen daar nog helemaal niet aan toe zijn. Achter de schermen hoor je dat de formatie pas drie weken oud is. Na het gedoe met Pieter Omtzigt, de notulen, de vertrouwenscrisis met Rutte, begint het nu pas te normaliseren. Het formatieproces komt nu pas in normaal vaarwater, waarbij partijen hun prijs gaan opdrijven door te zeggen ‘Met die wil ik niet en met die wil ik ook niet’. Maar ik hoor toch ook dat het niet anders kan dan een poging met VVD, CDA, D66, PvdA en GroenLinks.’

Maar dat willen CDA en VVD toch helemaal niet?

‘Een bron bij een van de linkse partijen zegt: ‘We zijn op elkaar aangewezen. Wij zitten er ook niet op te wachten om met VVD en CDA te praten, maar het is onvermijdelijk’. Als je kijkt naar de verkiezingsuitslag en de partijen die elkaar al hebben uitgesloten, is het verder gewoon een heel moeilijk speelveld.

‘VVD en CDA vinden twee linkse partijen te veel, maar je hebt het over 17 zetels op een coalitie van 90 zetels. Op het Binnenhof heerst ook verbazing dat ze wel met een van de twee partijen willen, maar niet met beiden. Dat betekent dat er inhoudelijk geen bezwaren zijn, maar dat je puur voor het beeld niet met twee partijen wil.’

Hebben VVD en CDA dan geen voorkeur voor de PvdA?

‘Wat ik hoor is dat zij vooral weten wat je aan de PvdA hebt. Ze hebben al eens met de PvdA geregeerd en het is een bestuurspartij. Bij de VVD en het CDA wordt heel vaak het argument aangehaald van ‘als er een keer een brand is in Moria dan hebben we hier met GroenLinks een kabinetscrisis’. In die termen wordt er wel over gesproken. Bij PvdA en GroenLinks is dan weer veel verbazing dat VVD en CDA moeite met hen hebben, nadat ze naar eigen zeggen keer op keer verantwoordelijkheid hebben genomen door het kabinet met hun steun uit te brand te helpen. Terwijl er door VVD en CDA in Brabant tot voor kort wel werd samengewerkt met Forum voor Democratie.’

GroenLinks en PvdA lijken elkaar stevig vast te houden. Zijn er nog andere opties voor een kabinet? CDA-leider Hoekstra noemde JA21, Volt en CU.

‘JA21 wil wel praten, maar die partij wordt bij voorbaat uitgesloten door D66. Voor Volt voelt D66 ook niet veel, omdat je dan een minderheid houdt in de Eerste Kamer en alsnog steun moet gaan zoeken bij GroenLinks en de PvdA. CU is de meest reële kandidaat om op termijn aan te schuiven, maar dat is echt de laatste kans. Dat zou een kabinet tegen wil en dank zijn. Dus de CU is zeker een optie, maar alleen voor het geval het met die vijf partijen echt doodloopt. Dat wil CU-leider Segers zelf ook, want dan is hij de enige optie en heeft hij een goede onderhandelingspositie.’

‘We zitten nu eigenlijk in een formatiedans waarvan iedereen al weet hoe die eindigt. Ga gewoon met elkaar praten, zou je zeggen. Maar de partijen hebben toch het idee dat ze voor de achterban moeten laten zien hoe moeilijk het gaat.’

De agenda van Hamer

De propvolle dagen met allerlei belangenorganisaties lijken voor informateur Mariëtte Hamer voorbij. Wel sprak ze gisteren apart met Hoekstra en Kaag, vanochtend kwam Rutte op de koffie. Vandaag komen ook Laurens Dassen (Volt) en Kees van der Staaij (SGP) langs, maar dat is vooral om mee te praten over de begroting voor 2022. In de motie van Kaag en Rutte die Hamer een maand geleden aanstelde als informateur, werd opgenomen dat Hamer ook moet gaan werken aan een herstelplan en de begroting voor 2022. Omdat Volt en de SGP die motie steunden, worden zij nu uitgenodigd om te praten over de begroting.

Morgen gaat Hamer weer met tweetallen praten. Hoekstra (CDA) en Klaver (GroenLinks) mogen ’s ochtends aan elkaar snuffelen, ’s middags komen de duo’s Kaag (D66) en Segers (CU) en Rutte (VVD) en Ploumen (PvdA) samen langs.

Meer over