Nieuws

We zijn gewend dat er altijd stroom is, maar na 2025 wordt dat een stuk minder zeker

Nederland wordt voor zijn stroomvoorziening steeds afhankelijker van het weer en van het buitenland, nu er meer en meer kolen- en gascentrales worden uitgeschakeld. De zekerheid dat er altijd elektriciteit beschikbaar is, wordt hierdoor na 2025 kleiner.

Bard van de Weijer
De Rhino batterij ter grote van een container in de weilanden bij Lelystad. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
De Rhino batterij ter grote van een container in de weilanden bij Lelystad.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Hiervoor waarschuwt netbeheerder Tennet in een jaarlijks rapport dat kijkt naar de zogenoemde leveringszekerheid.

Er zijn twee bewegingen waardoor deze leveringszekerheid (momenteel 99,99 procent, aldus Tennet) in de tweede helft van het decennium in gevaar komt. Enerzijds groeit de vraag naar elektriciteit, doordat de industrie haar processen elektrificeert. Ook komen er meer en meer elektrische voertuigen op de weg en worden meer gebouwen elektrisch verwarmd.

Tegelijkertijd worden kolencentrales uitgeschakeld. Daarnaast is het onzeker of gascentrales rendabel kunnen blijven als ze de komende jaren een groot deel van de tijd niet nodig zijn, omdat zon en wind hun rol overnemen. In 2030 kan een gascentrale nog maar een kwart van de tijd opboksen tegen de lage elektriciteitskosten van wind en zon. Dit betekent dat het in de lucht houden van een centrale inclusief personeel mogelijk te duur wordt. In tijden dat er dan te weinig duurzame elektriciteit beschikbaar is (vaak in december tot en met februari), zijn er over acht jaar misschien te weinig gascentrales beschikbaar.

De sterke groei van duurzame energie, zowel op zee als op land, kan slechts een deel van het wegvallen van stroomcentrales opvangen. Als het niet waait en de zon niet schijnt, is er immers geen aanbod van wind- en zonnestroom. Hierdoor wordt het Nederlandse energiesysteem meer en meer afhankelijk van het weer.

Kabels

En van het buitenland. Nederland heeft goede verbindingen met buurlanden als België, Denemarken, Noorwegen, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland. Via deze elektriciteitskabels kan Nederland bij tekorten stroom uit het buitenland importeren. In 2030 moet bijna 11 gigawatt vermogen uit het buitenland gehaald kunnen worden. Dat is ongeveer de helft van het maximale stroomverbruik.

Nederland is in 2030 gemiddeld zo'n 25 dagen per jaar afhankelijk van stroom uit het buitenland, omdat er hier te weinig geproduceerd wordt. Maar het is de vraag of buurlanden dan voldoende elektriciteit kunnen leveren, omdat ook in het buitenland veel conventionele elektriciteitscentrales worden uitgeschakeld. Zo heeft Duitsland begin dit jaar de helft van zijn resterende kerncentrales van het net gehaald en stopt het land eerder met kolencentrales. In andere landen zijn vergelijkbare ontwikkelingen.

Hiermee wordt heel Noordwest Europa steeds afhankelijker van het weer voor zijn stroomvoorziening, en dat kan tot tekorten leiden. Als het hier niet waait, is de kans groot dat het ook in Duitsland en België windstil is.

Tot 2025 zijn er geen problemen, verwacht Tennet. Maar het is volgens operationeel directeur Maarten Abbenhuis van Tennet ‘van cruciaal belang’ dat Nederland het beleid met omliggende landen afstemt.

Opslagcapaciteit

Zeker als iedereen straks tegelijk stroom verbruikt, wordt het heel lastig de leveringszekerheid in stand te houden, zegt hoofd marktanalyse Patrick van de Rijt. Het is daarom noodzakelijk dat gebruikers gaan inspelen op het aanbod (meer vraag als er veel groene stroom is), of dat er veel meer opslagcapaciteit komt in de vorm van accu’s in e-auto’s en thuisaccu’s, om in geval van tekorten te kunnen bijspringen. Ook waterstof kan een grotere rol spelen.

Of thuisaccu’s er in groten getale komen is onzeker. Zo vormt de huidige salderingsregeling een belemmering op de groei. Volgens deze regeling kunnen consumenten de opbrengst van hun zonnepanelen aftrekken van hun verbruik. Dit maakt investeren in zonnepanelen interessant, maar leidt ertoe dat ’s zomers overdag veel extra zonnestroom het net op komt. Met thuisaccu’s kan dat overschot worden opgeslagen, zodat consumenten deze energie in de avond kunnen gebruiken. Dit ontlast het stroomnet.

Om dure thuisaccu’s aantrekkelijker te maken, moet de salderingsregeling sneller van tafel, stelt Tennet.