Columnmartin sommer

We zijn afhankelijk van goed weer en Russen, maar ooit wel klimaatkampioen

null Beeld
Martin Sommer

Het was in het licht van de eeuwigheid niet het grootste nieuws, maar deze week heeft Enschede het plan om alle woningen van het gas te halen op de lange baan geschoven. De zogeheten warmtevisie blijft een goed idee voor 2030, en zeker voor 2050, maar nu heeft de gemeente andere zorgen. De wethouder spreekt van ‘energiearmoede’ en hoe zijn inwoners kunnen worden geholpen om de rekening te betalen.

Enschede is niet alleen. Een klein jaar geleden ging het in de Kamer nog over de vraag hoe wijken onder dwang van het aardgas konden worden afgekoppeld. Intussen blijken gemeenten massaal hun middelvinger te hebben opgestoken. Niemand zit te wachten op een duur warmtenet, de kosten van gas en licht hebben aan zichzelf ruimschoots genoeg.

Enschede is een goed voorbeeld, waar energie en klimaat, de korte en lange termijn, de werkelijkheid en het ideaal, onzacht botsen. Premier Rutte kreeg er in het debat over de regeringsverklaring vragen over, na Nibudcijfers van een fors koopkrachtverlies, voor een belangrijk deel veroorzaakt door de energieprijs. Het regeerakkoord is van half december en nu al ingehaald door de realiteit.

Dat kan dan mooi worden besproken tijdens de beloofde evaluatie van een formatie waarin de politieke klok een jaar is stilgezet. Onderdeel van die evaluatie zou wat mij betreft het Nederlandse idee zijn dat politiek gaat over de inrichting van het land in 2050, terwijl de echte dilemma’s zich volgende week opdringen.

Mark Rutte: coalitieakkoord van buigzaam beton. Beeld ANP
Mark Rutte: coalitieakkoord van buigzaam beton.Beeld ANP

De nieuwe klimaatminister is Rob Jetten, met een miljardenfonds en een gedetailleerd tijdpad voor de komende dertig jaar. Nu al is vastgelegd dat Nederland zich dan klimaatkampioen van Europa mag noemen. Alle seinen staan op groen. Er is een klimaatakkoord van 250 pagina’s waarin alle bedrijven, gemeenten en gezinnen precies kunnen lezen wat van ze wordt verwacht. Daarin is ook een warmtewet opgenomen waarin staat dat iedereen verplicht van het gas wordt gehaald.

Ik sprak een gepensioneerde topambtenaar die het allemaal voorbij had zien komen. Ik vroeg hem hoe Nederland zichzelf zodanig heeft kunnen vastdraaien met stikstof- en klimaatbeleid, dat we nu een fors deel van het regeerakkoord te danken hebben aan bevelen van de rechter. Hij zei: slechte wetgeving. Gewone wetten schrijven gedrag voor of verbieden dat, nu hebben we wetten die de toekomst vastleggen. Je weet waar je over dertig jaar wilt zijn. Zo is het bestuur aan de mast gebonden. Maar dan moet je niet raar opkijken als een rechter zegt: je ligt niet op schema met wat je zelf in de wet hebt geschreven. Premier Rutte schept op over de flexibiliteit van zijn coalitieakkoord, maar het is de buigzaamheid van beton.

Rob Jetten weet wat hem tot 2050 te doen staat.
 Beeld ANP
Rob Jetten weet wat hem tot 2050 te doen staat.Beeld ANP

Soms krijg je een inkijkje in een bestuursstijl die het midden houdt tussen overmoed en onverschilligheid. Het FD berichtte deze week over het overdrachtsdossier dat minister Jetten meekreeg. Voorganger Eric Wiebes had in 2018 de Groningers beloofd dat de gaskraan definitief zou dichtgaan.

Grote bedrijven kregen de mededeling dat ze eind dit jaar zouden worden afgeschakeld. Ze moesten hun installaties geschikt maken voor hoogcalorisch (Russisch) importgas. De bedrijven vonden het ‘zinloos, duur, onuitvoerbaar’, vooral omdat nadien hun installaties weer terug zouden moeten naar de oude toestand, als de stikstoffabriek klaar is. Ook staatsbedrijf Gasunie zag er niets in maar Wiebes zette door.

Eind van het liedje: bokkige bedrijven hebben niet omgebouwd, dus moet er komend jaar meer Gronings gas worden opgepompt. Groningers razend de straat op, en nu is de laatste kans verkeken dat ze ooit zullen begrijpen dat we het gas uit Slochteren langer nodig hebben.

In het Kamerdebat woensdag vroeg Laurens Dassen van Volt wat de regering van plan is als Poetin volgende week onverhoopt Oekraïne binnenvalt. Premier Rutte zei dat de Russen op stevige Europese sancties kunnen rekenen en dat Nederland dan van de partij is. Begrijpelijk dat de premier verder weinig wilde loslaten. Dassen vroeg verder naar de omstreden gaspijp Nordstream 2, en ook daarover hield Rutte de kaarten tegen de borst.

Wat niemand vroeg, en wat toch niet onder het staatsgeheim valt, is hoe Nederland straks in zijn energiebehoefte gaat voorzien, mocht het allemaal misgaan. Dan zal zich wreken dat we een klimaatpolitiek hebben die bestaat uit het afknijpen van het energie-aanbod, heel hooggestemd natuurlijk, maar helaas niet nagedacht over de vráág naar energie.

 Eric Wiebes: tussen overmoed en onverschilligheid. Beeld ANP
Eric Wiebes: tussen overmoed en onverschilligheid.Beeld ANP

Van Nassim Nicholas Taleb, de Amerikaans-Libanese geleerde van het boek De zwarte zwaan, leerde ik dat je het grote onverwachte tegemoettreedt door veerkracht te organiseren. Maak buffers, ook financieel. Maak je zo min mogelijk afhankelijk van de luimen van derden. Organiseer dingen decentraal in plaats van gedetailleerd en van bovenaf. Stimuleer improvisatie, in plaats van alles met regels dicht te smeren. De adviezen van Taleb zijn het tegendeel van Nederland in zijn gewone doen, en al helemaal van het Nederlandse klimaat- en energiebeleid.

Grote verrassing: de gasbuffers zijn bijna leeg. En er zijn nu zo veel beloften gedaan aan Groningen dat niemand nog durft te zeggen dat we het Groningse gas straks hard nodig hebben. Het demissionaire kabinet besloot in december dat de resterende kolencentrales nog op eenderde van hun capaciteit mogen draaien. De Duitsers hebben hun laatste kerncentrales stilgelegd en rekenen op Nederlands gas. De Belgen zitten op dezelfde koers en willen Nederlandse stroom. Netbeheerder Tennet liet onlangs weten dat we voor onze stroomvoorziening straks rekenen op goed weer. Voor gas rekenen we op de Russen. Alles kan misgaan. Maar in 2050 zijn we klimaatkampioen.

Meer over