'We verliezen de propaganda-oorlog'

Poetin speelt het slim, zegt Jelle Brandt Corstius. 'Hij verspreidt niet één waarheid, maar wel vijftien, waardoor je gaat twijfelen.' Steeds meer mensen denken daardoor dat Rusland 'de waarheid tenminste wel vertelt'. 'Ik ben bang dat we de propaganda-oorlog gaan verliezen. Daar maak ik me zorgen over.'

Jelle Brandt CorstiusBeeld anp

We beginnen direct met het mooie rapportcijfer van de Russische president Poetin: 90 procent van de Russen is blij met hem. Nu winnen dictatoren in sommige landen de verkiezingen ook met 98 procent van de stemmen. Wat denkt u, is dit cijfer opgepoetst?
'Dat denk ik niet. Nu ja, een beetje, maar dan moet je denken aan vier, vijf procent ofzo. De meeste Russen zijn oprecht trots op hun leider. Hij heeft natuurlijk het voordeel dat hij de staatsmedia beheerst, maar, om een Russische rebel te citeren die ik heb gesproken: Poetin heeft Rusland met het hoofd uit de stront gehaald. Het is weer een imperium, net als de Verenigde Staten dat is.'

Terwijl het dagelijkse leven er voor de Russen niet op vooruit gaat.
'Ja, dat is wonderlijk. Deze week is er een wet aangenomen waardoor de pensioenen niet worden gecorrigeerd aan de inflatie. Dat betekent dat ouderen er netto met 6 procent op achteruit gaan, terwijl het leven door de sancties alleen maar duurder is geworden. Fruit bijvoorbeeld, kost nu 25 procent meer dan voorheen. Het is opmerkelijk hoeveel mensen van Poetin pikken en hoe belangrijk die Russische trots is, terwijl er geen fatsoenlijke wegen, zijn, geen fatsoenlijk waterleidingsysteem en de wetten niet worden nageleefd.'

U noemt de staatsmedia die Poetin volledig in handen heeft. Zelf krijg ik veel mailtjes over de vooringenomenheid van westerse media, vaak met een link naar bijvoorbeeld Russia Today dat 'tenminste wel het ware verhaal durft te vertellen'. Hoe ziet u dat? Zijn we te eenzijdig?
'Deze mensen nodig ik graag uit om een tijdje in Rusland te gaan wonen. Nederland is een soort journalistiek paradijs met ruimte voor elk geluid. Het is niet perfect en natuurlijk is er soms sprake van bevooroordeling, maar het valt in het niet bij Rusland waar de pers totaal beperkt wordt. Ik vind het heel erg als er bij tekortkomingen van de Nederlandse media een lijn wordt getrokken naar Rusland, en mensen zeggen dat de waarheid daar wel wordt verteld. Daar maak ik me ook zorgen over.'

De Russische president Poetin.Beeld epa

Zorgen? Waarom?
'Dit is precies wat Poetin wil. In de tijd van de Sovjet-Unie waren er twee waarheden: die van Moskou en die van Washington. Poetin speelt het slimmer: hij verspreidt niet één andere waarheid, maar wel vijftien, waardoor niet meer duidelijk is wat er nu aan de hand is. Dat zie je bijvoorbeeld bij de berichten rond de crash van de MH17. Mensen gaan twijfelen. En ik denk dat wij die propaganda-oorlog gaan verliezen. Het lijkt misschien een kleine groep die de versie van de westerse media in twijfel trekt, en bij de Russen een tegengeluid vindt, maar die groep groeit.'

De Russische acties in Syrië zijn volgens staatspeiler VTsIOM één van de redenen dat Poetin op dit moment zo populair is. Volgens het Westen wordt de oorlog door de Russische bommen alleen maar erger. Hoe kijkt u daar tegenaan?
'In dit geval heeft het Westen zelf kilo's boter op het hoofd: er zijn genoeg voorbeelden waarbij westers ingrijpen de situatie heeft verergerd. Denk aan Libië. Of Irak. Poetin is in Syrië in elk geval actief op uitnodiging van de zittende regering. Wat ik interessanter vind, is de vraag waarom Moskou dit doet - want Poetin neemt een enorm risico. Dit kan alleen in zijn voordeel werken als hij de strijd daadwerkelijk wint. En hoe lang gaat dat duren? Jane's Defense Weekly heeft uitgerekend dat het Rusland elke dag 4 miljoen euro kost om die bommen te gooien, en dat houdt Moskou geen jaren vol.'

De oorlog leidt ook tot een enorme vluchtelingenstroom. Toch trekken die niet, of in elk geval nauwelijks, naar het bevriende Rusland. Waarom niet?
'Dat zou ik eerlijk gezegd niet weten. De migranten kijken waarschijnlijk naar de omstandigheden waar ze in terecht zouden komen en ik denk niet dat ze in Rusland met open armen zouden worden onthaald. Je ziet in Europa dat extreem-rechts zich tegen hun komst keert, maar in Rusland is dat nog een graadje erger. Toen ik in Moskou woonde, heb ik sommige vrienden geadviseerd om me maar niet op te komen zoeken omdat ik vreesde dat er iets zou kunnen gebeuren. Een Tunesische vriend bijvoorbeeld.'

De reconstructie van de cockpit van de MH17.Beeld ap

Iets heel anders is het staatsbezoek van koning Willem-Alexander aan China. Amnesty International en sommige oppositiepartijen hameren er op dat hij iets zou moeten zeggen over de mensenrechtensituatie daar. Denkt u dat dit aan de koning is?
'Mijn ervaring met Rusland is dat zoiets alleen maar averechts werkt. Ik vind bovendien dat westerse leiders teveel gericht zijn op zaken die we zelf belangrijk vinden, en voorbij gaan aan wat de bevolking is dat land zelf denkt. Wat mij betreft gaan ze binnen hun eigen grenzen hun gang, en moet het westen in actie komen als er ook buiten de landsgrenzen wordt geopereerd, zoals Rusland bijvoorbeeld in Oekraïne doet.

'Als ik Amnesty was, zou ik me meer richten op het bestrijden van corruptie. Al die abstracte waarden waar wij mee aan komen zetten, dat zegt de bevolking niets. Die hopen dat ze geen smeergeld meer hoeven te betalen aan de politie. Speel daar op in. Die andere zaken, dat is een volgende stap.'

De Chinese president Xi Jinping tijdens een staatsbanket met Koning Willem-Alexander vorig jaar.Beeld anp

U heeft ook een serie over India gemaakt, van Bihar tot Bangalore. Volgt u de ontwikkelingen daar nog steeds?
'Jazeker. De afgelopen weken bijvoorbeeld, zijn er drie moslims in India vermoord omdat ze misschien wel rundvlees hebben gegeten of verhandeld - wat gevoelig ligt omdat de koe heilig is voor hindoes. Nu blijkt dat die lynchpartijen niet eens 'spontaan' hebben plaatsgevonden, maar van tevoren zijn gepland. De huidige premier Narendra Modi van India heeft hier twee weken lang niet op gereageerd, en daarna mompelde hij dat het 'onwenselijk' was. Nu was dezelfde Modi in 2002 de leider van de deelstaat Gujarat, toen daar duizenden moslims zijn vermoord door opgehitste hindoes, en toen greep hij ook niet in. Ik vind dat iets om in de gaten te houden: hoe veilig de minderheden onder Modi zijn en of de spanningen niet groeien.'

Is er verder nog iets dat u belangrijk vindt?
'Ja, er stond deze week een opiniestuk van Toine Donk en Daniel van der Meer in de Volkskrant over uitgeverijen. Dat zeg ik ook een beetje uit eigenbelang want zij zijn de mede-oprichters van een nieuwe uitgeverij, en daar komt ook mijn nieuwe boek uit.'

De moeder van een man die door een woedende massa is doodgeslagen omdat ze dachten dat hij rundvlees in de koelkast had liggen.Beeld ap

Waar gaat dat boek over?
'Over een fietstocht die ik anderhalf jaar geleden maakte naar de Middellandse Zee. Dat was niet eens de bedoeling, dat ik naar de Middellandse Zee zou gaan; mijn vader was net overleden en ik ging gewoon een eind fietsen, met de as van mijn vader achterop. Zo heet het boek ook: As in de tas, en het gaat over die reis, die uiteindelijk dus tot zee leidde waar ik de as van mijn vader verstrooid heb. Als alles goed gaat, wat eerst moet de uitgeverij dankzij crowdfunding van de grond komen, komt het volgend voorjaar uit.'

Heeft u als laatste nog een leuke lees- of kijktip?
'Op het moment ben ik 'Er ist wieder da' (Daar is hij weer) van Timur Vermes aan het lezen; een boek over Hitler die zeventig jaar later ineens wakker wordt in het centrum van Berlijn, in het nu dus. Ik heb in tijden niet zo'n leuk boek gelezen want werkelijk alles wat Hitler doet is dus, ja, grappig, maar tegelijkertijd is het ook erg ongemakkelijk. Binnenkort komt ook de film van dit boek uit, waar ik erg benieuwd naar ben. En op YouTube is het hele boek ingesproken, maar dat is wel in het Duits. Maar ja, dát is mijn tip. Luister daar naar op YouTube.'

Dit is aflevering 591 van de dagelijkse 4 Uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we met een interessant persoon het nieuws van de dag door.

Billboard van de film 'Er ist wieder da'Beeld afp
Meer over