'We staan verder van het paradijs dan ooit'

Multitalent Dylan Newcomb, tot 1999 danser bij het Nederlands Dans Theater, geldt als een veelbelovend choreograaf. Eindelijk iemand die een wezenlijk idee tot in de puntjes uitwerkt....

Door Annette Embrechts

In rap Duits maakt de Amerikaan een praatje met iemand, steekt van wal in het Engels en geeft er vervolgens blijk van ook het Nederlands perfect te beheersen. Het is een komen en gaan van collega's en bekenden in het etablissement in Den Haag waar dezer dagen het CaDance Festival wordt gehouden. 'Sorry, even een vriendin gedag zeggen.' Dylan Newcomb (31) beschikt niet alleen over een aanzienlijke talenkennis ('Ik spreek ook nog Frans en Spaans, versta Russisch enigszins en ken een deel van de Japanse karakters'), hij is een multitalent. Danser, choreograaf, componist. En ook nog handig met computers.

'Bij de verdeling van talenten moet hij vaak zijn hand hebben opgehouden', schreef een Duitse recensent naar aanleiding van zijn bekroonde trilogie Full Circle (2000-2002). Muziek, dans, decor, enscenering, video, onderwerp - Newcomb overdenkt alle aspecten van een voorstelling tot in het detail en is extreem perfectionistisch in de uitvoering. 'Ik wil aan alles betekenis geven. Ik moet uitkijken dat ik een choreografie niet helemaal dichttimmer, dat is mijn valkuil. Toch ben ik in de eerste plaats componist. En zoals ik in de muziek heb geleerd dat een bas best alleen maar boem boem boem mag doen, moet ik als choreograaf een danser ook eens een simpele beweging kunnen laten maken.'

Morgen gaat in het CaDance Festival zijn nieuwste choreografie in première: Improving Paradise, voor vijf dansers. De jongste is twaalf, de oudste 68 jaar (Jaap Flier). Net als in zijn bekroonde solo-trilogie Full Circle (2000-2002) tekent Newcomb voor de choreografie en de compositie. Zelf blijft hij nu achter de schermen. 'Ik heb er een soort Kamagurka-ballet van gemaakt, van cartooneske bewegingen maar met serieuze ondertoon.'

Vijf bewoners van een paradijselijk eiland worden in Improving Paradise opgeschrikt door een vreemde uitvinding. Technologische vooruitgang fascineert Newcomb. 'We ontwerpen technologie om iets mogelijk te maken, vervolgens denken we dat het onmisbaar is. Net als in veel dansvoorstellingen: omdat een videobeam zo gaaf is, proberen choreografen er een nodig te hebben.'

Zeven jaar lang maakte Dylan Newcomb deel uit van het Nederlands Dans Theater (NDT). Hij danste in stukken van Hans van Manen, Jirí Kylián, Mats Ek en Ohad Naharin; vlóóg over de volle breedte van het podium. Totdat hij in 1999 de beslissing nam voor zichzelf te beginnen - na zijn indringende solo Passing voor de jaarlijkse workshop van het NDT. 'Hoe kan ik het netjes zeggen? Bij het NDT geldt: If it's not broken, why fix it?' Zijn eigen ambities kon hij niet langer rijmen met de verplichtende agenda van een topgezelschap. 'Ze gooien niet even het reisschema om omdat een danser performancesolo's wil maken. Ik heb in de ondernemingsraad gezeten en weet welke financiële belangen ermee zijn gemoeid.'

Sindsdien is hij bedolven onder de prijzen, van de Philip Morris Kunstprijs en de Zilveren Theaterdansprijs tot de Lucas Hoving Productieprijs voor de beste productie van 2002 (Full Circle). Hier was een jonge choreograaf opgestaan die de tijd nam een wezenlijk idee tot in de puntjes uit te werken, met bovendien de lichaamsbeheersing van een door topchoreografen en -trainers geschoold danserslijf. Een belofte voor de toekomst na de successen van Kylián, Van Dantzig, Van Manen en Forsythe en de generatie van ongebonden choregrafen als Leine & Roebana, Emio Greco, Itzik Galili en Paul Selwyn Norton.

In Full Circle balt Newcomb existentiële vragen uit een mannenleven samen tot drie indringende solo's. In deel één, Static, probeert een ongeneeslijke zieke man zich vast te klampen aan structuren en herinneringen. In gevecht met zijn beperkte bewegingsvrijheid - twee kubussen draaien om hem heen - probeert de danser de wereld in schema's te ordenen. Een naakte man ontwaakt in deel twee, Via, na een val uit de touwen, om vezel voor vezel de ooit zo vertrouwde lichaamsfuncties opnieuw te ontdekken. Daarbij laat hij zich leiden door een draaiende fles: afhankelijk van de richting van de hals geeft hij er een sombere of optimistische lading aan. Pas in het slot, Breath, ondergaat zijn personage een wedergeboorte: met ontspannen bewegingen berust de man in de wetenschap dat het leven onzeker is.

Die jongen ligt dicht bij hemzelf. Enige hang naar melancholie is hem niet vreemd, zegt Newcomb. Uit de titel van zijn nieuwste ballet - Improving Paradise - spreekt een verlangen naar ongereptheid. En zijn solo Static gaat gepaard met filmbeelden van een idylle: een dartelend jongetje op een groene weide met in zijn kielzog een trotse moeder. 'We hebben het paradijs verloren. En om er toch weer een beetje bij in de buurt te komen, bedenken we allerlei snufjes, die ons er vervolgens verder vandaan brengen dan ooit.'

Hij groeide op in Amerika, op het platteland van Maine. Dylan Newcomb was enig kind op een boerderij in een dorp van krap tweehonderd inwoners. Buren hadden ze niet. Moeder was een hippie die het drukke Boston achter zich had gelaten. Als hij als jochie uit school kwam, was hij twee uur lang alleen thuis. 'Zo had ik zeeën van tijd om in de natuur te spelen. De jaargetijden zijn er extreem. Ik was weg van dat oneindig brede landschap.'

Tijdens deze onbespiede uren leerde hij zichzelf jongleren. Met steeds gevaarlijkere voorwerpen. Zodat zijn moeder bij thuiskomst alle keukenmessen op de grond vond, of hem nog net van de hoogste windmolen zag springen. Toch hadden zij en zijn stiefvader een grenzeloos vertrouwen in hem.

Zijn echte vader kent hij niet. 'Mijn moeder was achttien toen ze zwanger raakte. Volgens haar komen er drie mannen voor in aanmerking. Meestal heeft ze het over ene Rick. Hij schijnt een computerchip te hebben ontworpen, is naar Japan verhuisd en was bovendien muzikant. Daar herken ik wel iets in.'

Zijn moeder was speciaal voor de laatste voorstelling van Full Circle vanuit Boston naar Maastricht gekomen. 'Ze moest huilen. Ze is trouwens net opnieuw moeder geworden. Op mijn dertigste heb ik een zus gekregen, een aangenomen meisje van twee.'

Kleine Dylan ontdekte de muziek door mee te drummen met de lessen Afrikaanse dans die zijn moeder aan kinderen gaf. Thuis zong hij met alle lp's mee. Leerde zichzelf componeren. Was op zijn zevende het plaatselijke kindsterretje. Toen het dorp te klein werd voor zijn wassende talent, zoals hij bescheiden opmerkt, vertrok hij op zijn zestiende naar de Walnut Hill School of Performing Arts in Massachusetts.

Hoewel hij nog geen noot kon lezen, mocht hij na twee jaar naar The Juilliard School in New York. Daar studeerde hij dans en muziek, en ook nog even Duits ('volgens mij ben ik de enige in de Juilliard-geschiedenis die het dans- en muziekprogramma heeft gevolgd'). Op dat moment was Benjamin Harkarvy, een van de oprichters van het NDT, directeur van Juilliard; zo belandde Newcomb in Den Haag.

Het NDT trok hem meer dan de hem aangeboden klassieke rollen bij het American Ballet Theatre in New York. In Den Haag kreeg hij voor het eerst te maken met de discipline van een gezelschap. Niet toevallig viel zijn vertrek zeven jaar later samen met zijn breuk met het boeddhisme, waartoe hij zich op zijn elfde had bekeerd. 'Boeddhisten proberen het lijden te ontstijgen, maar dat houdt je ook van de werkelijkheid af. Met schone handen de ellende van bovenaf bekijkend, zo voelde ik me als danser bij het NDT. Ik wilde meer midden in de wereld staan.'

Wat Dylan Newcomb in de toekomst graag wil: een guerrilla-achtige dansgroep formeren die cafés, stations en bibliotheken overvalt. De dans richt zich volgens hem veel te veel op de inner cirle. Hij denkt aan 'optredens volgens de strategie van zelfmoordcommando's met de spiritualiteit van liefdadigheidsinstellingen'.

CaDance Festival: Improving Paradise van Dylan Newcomb. Première 22, 23 november, Korzo-theater, Den Haag. Tournee t/m 7 februari.

Meer over