Analyse

We lachen niet meer om foute grappen

In het Westen kun je je gedachten en meningen de vrije loop laten. Dat is een groot goed. Maar wee je gebeente als je er zomaar iets uitflapt. Dat ondervinden steeds meer mensen.

Sander van Walsum
Annemarie Jorritsma. Beeld ANP
Annemarie Jorritsma.Beeld ANP

Om foute grappen kunnen we niet meer lachen. Dat heeft de Britse biochemicus Tim Hunt (72) - Nobelprijswinnaar in 2001 - ondervonden. Tijdens een conferentie voor wetenschapsjournalisten in Zuid-Korea betrok hij deze week de stelling dat het wetenschappelijk werk te lijden heeft onder de aanwezigheid van vrouwen in het laboratorium. 'Er zijn drie problemen met vrouwen', twitterde hij naderhand bij wijze van toelichting. 'Óf je wordt verliefd op hen, óf ze worden verliefd op jou, óf je uit kritiek op hen en ze gaan huilen.'

Deze opmerking - een poging om grappig te zijn, aldus Hunt - viel dermate verkeerd dat hij zich gedwongen zag ontslag te nemen als (honorair) hoogleraar aan University College London (UCL). Volgens UCL zijn de uitspraken van Hunt niet verenigbaar 'met onze toewijding aan seksegelijkheid'.

Eerder oogstte de Litouwse dj Marijus Adomaitis - beter bekend onder de artiestennaam Ten Walls - een storm van protest met zijn op Facebook beleden opvatting dat homo's tot 'een ander ras' behoren. Hij vergeleek homoseksualiteit met kindermisbruik in de rooms-katholieke kerk. Per omgaande werden optredens van Ten Walls op een aantal popfestivals (waaronder Pitch, Mysteryland en Pukkelpop) geannuleerd - in allerijl uitgesproken verontschuldigingen van de dj ten spijt.

Tim Hunt. Beeld AP
Tim Hunt.Beeld AP

Krachtige reacties

Een grap van Annemarie Jorritsma - burgemeester van Almere en kersvers senator voor de VVD - had vorige week evenmin het beoogde effect. Aan haar lofzang op een Almeers restaurant waar verstandelijk gehandicapten werken, voegde ze toe: 'En je krijgt er gratis een mongool bij'. Tot misnoegen van talrijke reaguurders. Dat 'mongool' in het idioom van Jorritsma een koosnaam is, zoals haar woordvoerster aanvoerde, ging er bij hen niet in.

De krachtige reacties riepen her en der ook wat gevoelens van ongemak op. In NRC Handelsblad betoogde Wouter van Dijke, hoofdredacteur van het digitale LHBT-magazine Expreszo, dat Ten Walls beter had kunnen worden gekuist door een gedragscode voor dj's - zoals die in de reggae-scene van kracht is - dan door een boycot. 'Niet weren, maar bekeren', luidt zijn devies. Op dezelfde opiniepagina stelde een briefschrijfster dat 'een positieve houding ten opzichte van LHBT's onderdeel is geworden van onze westerse cultuur'. Bij deze politisering van seksuele geaardheid voelt zij zichzelf nogal ongemakkelijk.

Inderdaad wordt nu feller gereageerd op homofobe dan wel vrouwonvriendelijke uitlatingen dan - zeg - twintig jaar geleden, denkt trendwatcher Adjiedj Bakas. Dat heeft er enerzijds mee te maken dat de attentiewaarde van elke uitspraak door de nieuwe media sterk wordt vergroot. 'Opmerkingen die vroeger binnen vier muren werden gemaakt, resoneren nu tot ver daarbuiten. Je ziet dat politici als reactie daarop steeds kopschuwer worden en dat opmerkingen eerder als scandaleus worden ervaren.'

Westers

Daarbij komt dat homo- en vrouwenrechten het onderscheidende kenmerk vormen van de westerse wereld. 'Nu het geloof een minder grote rol speelt, vormen zij de kern van óns verhaal', zegt Bakas. Dat is de achtergrond van de politisering van homoseksualiteit waarover de briefschrijfster in NRC Handelsblad het had. De stand van de emancipatie is in hoge mate bepalend voor onze houding tegenover verlichte despoten als Vladimir Poetin en Tayyip Erdogan en de mullah-dictaturen elders in de wereld. In eigen land is de aanvaarding van homo- en vrouwenrechten opgewaardeerd tot keurmerk van integratie. Als je 'bij ons' wilt horen, heb je deze verworvenheden te aanvaarden.

Volgens het recente SCP-rapport Wel trouwen, niet zoenen is het percentage Nederlanders dat negatief oordeelt over homoseksualiteit tussen 2006 en 2012 gedaald van 15 naar 8 procent. Mogelijk brengen deze cijfers vooral onze afkeer van de boze, niet-verlichte buitenwereld tot uitdrukking en niet de bereidheid om homo's in onze eigen omgeving te accepteren. Uit het SCP-rapport blijkt namelijk ook dat 35 procent van de Nederlanders de aanblik van twee zoenende mannen als aanstootgevend ervaart.

Daarmee komen we weliswaar nog niet in de buurt van de landgenoten van dj Ten Walls, van wie 81 procent homoseksualiteit als ziekte zegt te beschouwen, maar om nou te zeggen dat voor ons de ene liefde gelijk is aan de ander? Nee.

DJ Ten Walls. Beeld Screenshot Youtube
DJ Ten Walls.Beeld Screenshot Youtube
Meer over