We kunnen het Syrische conflict vlot trekken

Neutrale vluchtelingenkampen kunnen broodnodige internationale betrokkenheid op gang brengen.

Het Syrische conflict zit muurvast. Gerichte initiatieven kunnen de patstelling doorbreken. Soms vloeien dergelijke stappen voort uit gruwelijke gebeurtenissen. Denk aan Srebrenica. Een soortgelijk schokeffect blijft in Syrië nog uit. Hoe dan een 'haakje' te slaan in het conflict? Ligt de vervolgstap dan in zogenoemde veilige zones voor Syrische burgers?

Het internationale recht kent en erkent dergelijke zones. Critici stellen daar onmiddellijk het Srebrenicadebacle van 1995 tegenover. Toen ontmaskerde generaal Mladic het safe area-beleid van de VN als een wassen neus.

Ook bij neutrale humanitaire zones draait alles om geloofwaardigheid en uitvoerbaarheid. Turkije en Frankrijk stelden eerder al veilige zones in Syrië voor. Maar beide landen erkenden dat deze gebieden als toevluchtsoord voor het Vrije Syrische Leger zouden kunnen dienen. Daarmee vervalt het onpartijdige karakter van de zones, en dus hun geloofwaardigheid.

Wat is dan een realistisch alternatief? Om te beginnen zullen neutrale zones snel realiseerbaar en goed verdedigbaar moeten zijn. Te denken valt aan drie of vier compacte vluchtelingenkampen dicht bij de Turkse grens. Organisaties als het Rode Kruis en de VN-vluchtelingenorganisatie Unhcr beschikken over de benodigde expertise. De internationale gemeenschap zal, geschraagd door een no-nonsensemandaat van de Veiligheidsraad, de neutraliteit rigoureus moeten afdwingen.

Natuurlijk zullen Syrische verzetsstrijders en Assads mannen proberen daar te infiltreren. Het is daarom raadzaam (vooralsnog) alleen vrouwen, kinderen en bejaarden toe te laten. Gewonde strijders of militairen zullen hun heil elders moeten zoeken. En laat ons nu serieus naar de militaire professionals luisteren. Niet marchanderen met minimale aantallen voor de afdwingende internationale troepenmacht. De les van Srebrenica, weet u nog wel?

Die neutraal opgezette kampen zullen de Syrische burgeroorlog niet acuut beëindigen. De crux ligt elders: een onpartijdige en op universele principes van humaniteit gebaseerde internationale betrokkenheid die zichtbaar is. De geschiedenis leert dat dit soort smart diplomacy kan werken om een nieuwe en krachtigere dynamiek te genereren. De fysieke instelling van vluchtelingenkampen in Noord-Syrië dwingt partijen om de kaarten op tafel te leggen. Rusland en China spraken herhaaldelijk hun zorgen uit over de humanitaire ramp die zich in Syrië voltrekt. Spreken ze tóch in de Veiligheidsraad hun veto uit, laat dan een internationale coalition of the willing het stokje overnemen. Onthouden Rusland en China zich van stemming, dan is de politieke signaalwerking evident en hebben we al veel gewonnen. Het forceert president Assad ook tot een keuze: de kampen tolereren of ze aanvallen. In het laatste geval riskeert hij het afbrokkelen van zijn sterkste pijler: de onwil van de internationale gemeenschap om daadwerkelijk (militair) in te grijpen.

Dit voorstel sluit ook aan bij concepten die de laatste jaren opgang maken, zoals de bescherming van burgers en responsibility to protect (R2P). De meeste VN-lidstaten, Nederland incluis, onderschrijven inmiddels deze concepten. De Veiligheidsraad baseerde het ingrijpen tijdens het Libiëconflict expliciet op de bescherming van burgers. De instelling van enkele duidelijk afgebakende vluchtelingenkampen in Noord-Syrië maakt het verhoudingsgewijs aanzienlijk eenvoudiger om een 'lijn in het zand' te trekken en zo een logische vervolgstap in de ontwikkeling van burgerbescherming te zetten.

De kampen kunnen (in eerste instantie) hoogstens enkele tienduizenden burgers opnemen. Rond de bufferzones zullen zich hartverscheurende taferelen afspelen. Alle Syrische partijen zullen propagandawinst zoeken. Ook onder de vrouwen en bejaarden zullen hardcoreaanhangers van Assad of het rebellenleger opduiken. Dat alleen een strikte afdwinging van de neutraliteit zal werken, is evident.

'We' moeten ons niet laten leiden door de lokroep om snel 'iets' te doen in Syrië, om vervolgens blind en krachteloos verder het conflict ingezogen te worden. Het voorgestelde initiatief zal nieuw diplomatiek overleg voortbrengen, deadlines genereren en partijen naar zichtbare standpunten masseren. Het is de enige manier om snel een 'haakje' te slaan.

CHRIST KLEP is militair-historicus.

undefined

Meer over