Reportage

'We hebben het verkeerde land gekozen'

Vier Tibetaanse vrouwen zwerven al jaren door Amsterdam zonder verblijfsstatus. Waaruit bestaat hun recht op een menswaardig bestaan? De rechter doet vandaag uitspraak.

De vier Tibetaanse vrouwen, afgelopen zomer in Amsterdam. 'Wat hebben we in ons vorige leven voor slechts gedaan?'Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Een tengere vrouw van in de dertig komt tegen zeven uur 's avonds de woonkamer van de Walborg binnen. Het is etenstijd in deze Amsterdamse bed-bad-en-brood-voorziening. Dat betekent dat uitgeprocedeerde vreemdelingen die hier overnachten, kunnen eten in de opvanglocatie. Op het menu staan rijst en kip met saus.

Walithung, zoals de 39-jarige Tibetaanse heet, kwam negen jaar geleden naar Nederland. Ze kreeg geen verblijfsvergunning omdat ze vanuit India naar Nederland was gereisd; Tibetanen die rechtstreeks uit China naar Nederland zijn gekomen, maken meer kans op een verblijfsstatus.

Haar vriendin Yang Pal (32), eveneens Tibetaanse, is zevenenhalf jaar in Nederland. Ook zij heeft geen verblijfsvergunning. Zes maanden heeft ze gevangengezeten in vreemdelingendetentie, omdat ze, volgens de Vreemdelingendienst, geweigerd zou hebben terug te gaan naar het land van herkomst. De regels zijn duidelijk. Wie die status krijgt, krijgt een huis en een uitkering. Wie geen vergunning krijgt, moet het land uit.

Gevaar bij terugkeer

Volgens Vluchtelingenwerk Nederland lopen gevluchte Tibetanen gevaar bij terugkeer. Mensenrechtenorganisaties rapporteren over martelingen en onderdrukking van Tibetanen die ijveren voor een onafhankelijk Tibet. Maar omdat hun asielverzoek is afgewezen, maken deze Tibetaanse vrouwen in Nederland geen kans op een verblijfsvergunning.

Ze behoren tot de harde kern uitgeprocedeerden die al jaren in Nederland leven in een uitzichtloze positie. Toch denken ze niet over terugkeren. 'Het is te gevaarlijk om terug te gaan', zegt ze. 'Ons volk wordt onderdrukt door de Chinezen.'

Hun advocaat Pim Fischer regelde dat Walithung en Yang Pal terecht konden in de Amsterdamse bed-bad-en-brood-opvang. Die is gevestigd in een voormalige psychiatrische kliniek in Buitenveldert.

Beeld Guus Dubbelman

Nachtopvang

De gemeente Amsterdam is december vorig jaar begonnen met de nachtopvang op twee locaties met in totaal plek voor 135 uitgeprocedeerden. Toen bekrachtigde de Nederlandse bestuursrechter een uitspraak van een Europees mensenrechtencomité: ook deze groep heeft recht op bed, bad en brood. Sindsdien kunnen de vrouwen terecht bij de nachtopvang. De twee Amsterdamse bed-bad-brood-locaties zitten nu soms zo vol dat er niet voor iedereen plek is.

De Tibetaanse vrouwen vallen op tussen de meest Afrikaanse en Arabische uitgeprocedeerden, merendeels man. Om 7 uur 's ochtends klopt een medewerker aan de deur van hun slaapkamer, om half 8 moeten ze hun bed uit zijn. Ze kunnen een boterham eten met kaas of jam als ontbijt. En om 9 uur moeten ze de deur uit zijn. Ze krijgen twee kaartjes mee voor het openbaar vervoer. Om 17 uur mogen ze de Walborg weer in en is er eten.

Een hele verbetering als je eerst dag en nacht op straat moest doorbrengen. 'Zeker, voor het eerst sinds jaren heb ik een eigen kamer', zegt Walithung. 'De mensen die hier werken zijn heel aardig', zegt Yang Pal. Maar overdag zijn ze nog steeds op straat, zonder geld. Dat is afzien, zeker als het koud is of als het regent. En het is nog maar de vraag hoelang deze opvang door het Rijk wordt toegestaan.

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Principiële uitspraak

Als de vrouwen ongesteld zijn, hebben ze geen geld om maandverband kopen. Dan improviseren ze wat met oude kleding en plastic, vertellen ze met enige schaamte. Toiletbezoek kost 50 cent, ook dat kunnen ze zich niet altijd veroorloven. Als ze in de winter een winkel ingaan voor wat warmte, worden ze vaak weggekeken alsof ze dieven zijn. Soms worden de vrouwen op straat lastig gevallen door mannen.

Daarom wil hun advocaat Fischer een principiële uitspraak van de hoogste bestuursrechter, de Centrale Raad van Beroep over de vraag waaraan een menswaardig bestaan moet voldoen, ook voor degenen op de onderste tree van de Nederlandse samenleving, de uitgeprocedeerden.

Hebben ze bijvoorbeeld recht op nacht- én dagopvang en wat leefgeld? Moeten gemeenten, op grond van de Wet Maatschappelijke Opvang, 'maatwerk' bieden, door bijvoorbeeld ook individuele, relatief kleine individuele wensen te vervullen? 'Soms is het zo simpel om het leven voor iemand draaglijk te maken. Zoals een paranoïde man, die geholpen bleek met een kast met een sleutel, zegt Fischer.

Ergernissen

Fischer gelooft niet dat betere voorwaarden een aanzuigende werking zouden hebben, met als gevolg meer asielzoekers en meer uitgeprocedeerden die blijven hangen. 'Mensen komen voor een toekomst. Bovendien, als de overheid mensen wil bewegen om terug te keren naar het land van herkomst, is daarvoor ook begeleiding nodig overdag.'

Veel gemeenten ergeren zich aan de advocaat die zich inzet voor uitgeprocedeerden en onvermoeibaar hun zaken aanbrengt bij de rechter. En die wint hij vaak. De Tibetaanse vrouwen hebben hun hoop op hem gevestigd. 'Hij is de enige die echt wat voor ons heeft kunnen doen. Fischer is als een god voor ons', zegt Walithung.

Behalve Yang Pal zijn ook de landgenotes Gurumshiga en Shashing aangeschoven. De vier boeddhistische vrouwen hebben elkaar in het zwervende leven leren kennen. Ze steunen elkaar.

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Dakloos

Toen ze geen verblijfsvergunning kregen, moesten ze het asielzoekerscentrum uit en waren ze dakloos. Soms sliepen ze op het Amstelstation, soms konden ze tijdelijk ergens logeren. Yang Pal slaapt slecht. Gurumshiga heeft last van haar rug door het jarenlang op de grond slapen in de kou. Ze wordt sneller boos, heeft angsten.

Nu wachten de vier vrouwen af wat de rechter gaat beslissen. Yang Pal vertelt dat ze soms zo in de war is, dat ze vergeet uit te stappen bij de juiste halte van de tram. 'Zeven jaar van mijn leven zijn kapot. Ik heb geen opleiding gevolgd, ik heb geen werk, geen geld, niets. Alleen maar stress. En schulden.'

We hebben het verkeerde land gekozen, denken de vrouwen weleens. Ze bidden en mediteren vaak, om rustig te blijven. 'Soms vragen we ons af wat voor slechts we hebben gedaan in ons vorige leven', zegt Walithung.

Gurumshiga: 'We zitten vast.'

Gerechtelijke uitspraak opvang asielzoekers

Hebben uitgeprocedeerde asielzoekers zonder kinderen en ziekte recht op opvang van de staat, ook als ze niet meewerken aan terugkeer? De hoogste bestuursrechters, de Centrale Raad van Beroep en de Raad van State, doen vandaag tegelijkertijd een uitspraak over deze politiek beladen vraag. Staatssecretaris Klaas Dijkhoff (justitie, VVD) wacht deze uitspraak af, voor hij een akkoord sluit met de gemeenten over de opvang van personen zonder verblijfsvergunning.

In april, voor de huidige vluchtelingenstroom op gang kwam, struikelde het Kabinet (PvdA-VVD) bijna over het onderwerp. Regeringspartij VVD wil zo min mogelijk voorzieningen voor deze groep, vanuit de gedachte dat de uitgeprocedeerden dan 'nooit meer weg gaan'. Maar het Europees Comité van de Rechten van de Mens (ECSR) oordeelde in november vorig jaar: ook mensen zonder verblijfsvergunning hebben recht op de meest elementaire voorzieningen, omschreven als bed, bad en brood. De reactie van de Raad van Ministers van Europa, die in april op volgde, was minder eenduidig.

Het kabinet kwam tot het compromis dat aan het eind van dit jaar alleen op zes plekken in het land - de vijf grootste steden en Ter Apel - nog uitgeprocedeerden mogen worden opgevangen. En dat alleen tijdelijk.

Maar advocaat Pim Fischer, die deze zaak naar het ECSR had gebracht, vindt dit Kabinetsbesluit niet in lijn met de Europese uitspraak en stapte naar de bestuursrechter. Veel gemeenten willen hun opvang ook niet sluiten. Naar de uitspraken wordt dus met spanning uitgekeken. Ook omdat een aanzienlijk deel van de huidige asielzoekers volgens de politiek zo snel mogelijk terug zal moeten naar het land van herkomst, als hun asielverzoek niet wordt gehonoreerd.

Meer over