'We hebben een visionair nodig om middenpartij vorm te geven'

In de aanloop naar de verkiezingen peilt Olaf Tempelman de stemming in het land. Dat doet hij vanuit een microversie van Nederland: Vught. In aflevering 1: de teloorgang van het CDA.

Olaf Tempelman
Kees van den Heuvel, Jozef Kok en Jan van Laarhoven Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Kees van den Heuvel, Jozef Kok en Jan van LaarhovenBeeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Om te weten waar je naartoe gaat, moet je weten waar je vandaan komt. Vught komt van de Katholieke Volkspartij die opging in het CDA. Nóg is het CDA niet uit Vught verdwenen. Maar de krimp ging er 'on-Brabants' snel. Tot een halve eeuw terug was de Vughtse democratie er een van progressieve en conservatieve KVP'ers. In de huidige raad heeft het CDA nog één zetel. Vught is geen traditionele Brabantse gemeente, het wemelt er van de import, er is nauwelijks nog boerenstand.

'Veilig nest', 'verbinden', 'voor alle bevolkingslagen', 'algemeen belang in plaats van ik-ik-ik' - Kees van den Heuvel (68), Jozef Kok (70) en Jan van Laarhoven (80), CDA-veteranen uit Vught, spreken uit wat deze partij voor hén belichaamt. Het oude Vughtse raadhuis is een wit kasteeltje uit het fin de siècle dat velen doet denken aan suikergoed. Hier ben je in een Nederland van vroeger, zeker als je er aan een eikenhouten tafel converseert met mannen die actief waren in dé partij van 'oud Nederland' - een Nederland waarin het politieke midden royale proporties had en tegenstellingen bij voorkeur vroegtijdig werden ontmanteld.

Deze Vughtse CDA-veteranen zijn de eersten om te beamen dat die partijcultuur haaks staat op 'nieuw Nederland'. Een partij die gespecialiseerd was in het bij elkaar brengen van wat ver uit elkaar lag, gedijt niet in een klimaat waarin tegenstellingen worden geaccentueerd in tweets. Klassieke CDA-gedachten zijn bij uitstek ongeschikt om rond te twitteren. Lubbers had het nooit gered in 140 tekens.

Lees ook:

Olaf Tempelman over Vught, een dwarsdoorsnede van Nederland.

Hard tegen elkaar in gaan

'In het Nederland van nu zitten mensen steeds meer in een eigen bubbel', zegt Jozef Kok. 'Je kijkt naar de televisie en je ziet ze alleen maar hard tegen elkaar in gaan.'

Wat merk je van de krimp van het midden in Vught? Als het CDA in Vught groot was gebleven, was sociale woningbouw in het villarijke Vught-Noord doorgegaan, zegt Kees van den Heuvel. Vlak bij atletiekvereniging Prins Hendrik was deels sociale woningbouw gepland. VVD'ers staken daar met lokale bondgenoten een stokje voor, SP en PvdA stonden machteloos. Nu zijn er alleen dure kavels te koop. Van den Heuvel: 'Het CDA had gehamerd op het algemeen belang.'

'De uiterste consequentie van het huidige klimaat is gettovorming', zegt Jozef Kok. Er komt onevenredige druk op de sociale woningbouw in Vught-Zuid. Vught huisvestte de afgelopen twee jaar ruim honderd statushouders. Ten zuiden van de N65 heb je nu straten met drie vluchtelingengezinnen.

Het CDA 'overkoepelde' in Vught beide kanten van de N65, dit was de partij die 'de boel' bij elkaar kreeg. 'Een volkspartij in de echte zin van het woord', zegt Kees van den Heuvel, zoon van de illustere KVP'er Nico van den Heuvel, die bijna een kwart eeuw in de Tweede Kamer zat. Dat waren andere tijden: Kamerleden waren maar één dag per week in Den Haag, de rest van de week waren ze actief in hun regio. De jonge Kees van den Heuvel mocht 's avonds weleens met zijn vader mee naar Brabantse dorpen om te horen 'wat er onder de achterban leefde'.

Breed aansprekende middenpartij

'De KVP was een warm nest', zegt Jan van Laarhoven, afkomstig uit een agrarische familie in Boxtel. 'Verantwoordelijkheid, solidariteit, eerlijkheid, dat is me van kinds af bijgebracht. Zo'n basis zorgt voor een leven lang loyaliteit.'

Voor jongere generaties is dat bepaald anders. Een paar jaar geleden organiseerde Jozef Kok een 'masterclass' om jong talent te werven voor het CDA-Vught/Cromvoirt, en de vergrijzing van de afdeling tegen te gaan. Acht jonge Vughtenaren rondden die masterclass succesvol af. Alle acht waren ze een tijdje actief, alle acht zwermden ze daarna weer uit. 'Die jongeren houd je moeilijk vast, die offeren hun loopbaan niet meer op voor een politieke partij.'

De Vughtse CDA-veteranen geloven dat hun partij toekomst heeft als die wordt omgevormd tot een breed aansprekende middenpartij. Kees van den Heuvel is als enige van het drietal nog wekelijks kerkgaand, maar denkt dat de 'C' in de partijnaam zich lastig laat handhaven in een ontkerkelijkt land. 'We hebben een visionair nodig als Piet Steenkamp om zo'n nieuwe middenpartij vorm te geven - gebaseerd op christelijke waarden die nog steeds door heel veel Nederlanders worden gedeeld, en die ook moslims kunnen aanspreken.'

Wat mensen nu ook roepen, de toekomst is aan het politieke midden, zegt Jan van Laarhoven. 'Mensen zullen erachter komen dat polariseren niets oplost. Ze zullen echt genoeg krijgen van dat geschreeuw van nu. '

Meer over