reconstructie

Wat plande kamp-Trump in de ‘war room’ in het Willard Hotel, kort voor de bestorming van het Capitool?

De speciale Congrescommissie die de bestorming van het Capitool een jaar geleden onderzoekt, wil weten wat een groep Trump-getrouwen voorafgaand heeft besproken en gepland in een hotel in Washington. Dit zijn de hoofdrolspelers.

Michael Persson
Trump-aanhangers hebben het Capitool bezet om de bekrachtiging van Joe Biden tot president te voorkomen, 6 januari 2021.  Beeld AFP
Trump-aanhangers hebben het Capitool bezet om de bekrachtiging van Joe Biden tot president te voorkomen, 6 januari 2021.Beeld AFP

Het is een merkwaardig gezelschap dat in de dagen voor 6 januari 2021 zijn intrek neemt in een serie suites in het Willard, een van de duurste hotels van Washington, met uitzicht op het Witte Huis.

Rudy Giuliani, voormalig burgemeester van New York, recentelijk bekend vanwege zijn persconferenties voor decors van sekswinkels en tuincentra. Bernard Kerik, oud-lijfwacht van Giuliani en voormalig politiecommissaris van New York, van wie sinds zijn veroordeling wegens corruptie eigenlijk weinig meer is vernomen. John Eastman, een conservatieve rechtsgeleerde, die Kamala Harris te on-Amerikaans vindt om vicepresident te zijn. Steve Bannon, de ontslagen adviseur van Donald Trump, die nu vanuit een herenhuis in de hoofdstad militante radio maakt. Roger Stone, de intrigant met zijn tatoeage van Nixon tussen de schouderbladen, die in de lobby paradeert met een pretoriaanse garde van Oath Keepers. En Alex Jones, de complotverspreider die ooit beweerde dat tijdens schoolschietpartijen gedode kinderen figuranten waren.

Rafelige mannen, al dan niet gepensioneerd, gekozen noch overheidsdienaar, mannen die geen verantwoordelijkheid dragen en ook geen verantwoording hoeven af te leggen. En toch zullen ze, in de dagen voor 6 januari, bijna het land naar hun hand weten te zetten.

Want voorafgaand aan de bestorming van het Capitool op die dag is er ook een andere, minder zichtbare poging om Donald Trump als president van de Verenigde Staten in het zadel te houden. Vanuit een ‘war room’ in het hotel zetten de betrokkenen, in overleg met Trump, alles op alles om de bekrachtiging van de verkiezingsuitslag door vicepresident Mike Pence tegen te houden. Het werk vormt de apotheose van maanden zoeken naar vermeende fraude bij de verkiezingen en zal de opmaat vormen tot de bestorming. Het zijn deze randfiguren die een eeuwenoud systeem aan het wankelen krijgen – en die zo bewijzen dat Amerika lang niet zo stabiel is als het zelf dacht.

De hoofdrolspelers uit het Willard vormen nu de focus van het onderzoek van de speciale Congrescommissie naar de gebeurtenissen rond 6 januari. De onderzoekers willen weten of ze contact hadden met de organisatie van de ‘Stop the Steal’-demonstratie, die dag, en zo ja, wat het plan was. Wat was strategie, en wat was improvisatie?

De meesten weigeren te praten. Sommigen bereiden zich voor op de verkiezingen van 2024. Wat er ook misging, die dagen – ze hebben ervan geleerd. De volgende keer kan het best anders lopen.

null Beeld Getty
Beeld Getty

1. Rudy Giuliani

Het lijkt wel een beetje gedaan met de geloofwaardigheid van Rudy Giuliani als hij op 7 november, vier dagen na de verkiezingen, met andere leden van team-Trump een persconferentie houdt voor het tuincentrum Four Seasons Total Landscaping in Philadelphia. Dat hij juist daar, tussen een sekswinkel en een crematorium, beweert dat er massale verkiezingsfraude is gepleegd en Joe Biden dus geen president is, wordt proestend verslagen door de aanwezige journalisten en staat symbool voor het circus van complotclowns en juridische jongleurs die op de gekste plekken verkeerd getelde stemmen vermoeden. Dit kun je toch niet serieus nemen?

Maar als de Trump-jaren iets hebben geleerd, is het dat fanatiek amateurisme en geïmproviseerde chaos nooit onderschat moeten worden – het zijn de drijvende krachten van zijn blufbewind. Giuliani en consorten zullen daarna nog tientallen rechtszaken aanspannen om de stembusfraude aan te tonen. Hoewel geen rechter hun gelijk geeft, blijven ze doorgaan tot in het Willard-hotel, waar de oud-burgemeester van New York met zijn voormalige lijfwacht Bernard Kerik leiding geeft aan een operatie die in zes door Trump verloren staten naar electorale ongerechtigheden speurt.

Kerik, die onlangs bij de parlementaire onderzoekscommissie documenten heeft ingeleverd waaruit blijkt dat hij de kamers in het Willard heeft voorgeschoten (55 duizend dollar), beperkt zich niet tot het zoeken naar bewijzen. Onderdeel van de strategie is het onder druk zetten van betrokkenen door ‘protesten bij de huizen van zwakke (Republikeinse) volksvertegenwoordigers’ en bij ‘lokale functionarissen’. Een ‘protest in DC’ zal het slotakkoord vormen.

null Beeld Getty
Beeld Getty

2. John Eastman

Hoe ad hoc de operatie ook lijkt, er zit een duidelijke strategie achter, uitgestippeld door de conservatieve jurist John Eastman. Die vrij onbekende academicus, lid van de conservatieve Federalist Society, schrijft na de door Trump verloren verkiezingen een memo van twee kantjes dat na het uitlekken (afgelopen september, dankzij speurwerk van Bob Woodward en Robert Costa van The Washington Post) door dissidente Republikeinen ‘de blauwdruk van een coup’ wordt genoemd.

In zes stappen beschrijft hij hoe de uitslag alsnog in Trumps voordeel kan worden omgebogen. Daarbij wil hij de ceremoniële rol van vicepresident Mike Pence, die op 6 januari de uitslag moet certificeren in een gezamenlijke zitting van de Amerikaanse Senaat en het Huis van Afgevaardigden, veranderen in een sleutelrol. Eastman vindt dat Pence ‘de solide wettelijke autoriteit’ heeft om zelf de stemmen te tellen en ook te bepalen welke stemmen ongeldig zijn. ‘Alles wat het Congres kan doen, is toekijken’, schrijft Eastman.

Idealiter dient Pence van zeven staten de zogeheten kiesmannen – de ‘punten’ van de Amerikaanse verkiezingsstrijd – te weigeren, waardoor Biden niet aan de benodigde 270 kan komen. Vervolgens zouden de staatsdelegaties in het Congres, waarvan de meerderheid Republikeins is, de uitslag mogen bepalen.

Een andere optie is dat Pence het tellen van de kiesmannen uitstelt om de staten tijd te geven de onregelmatigheden te onderzoeken. In die tijd kunnen de staten waar Republikeinen de dienst uitmaken, een alternatieve ‘lei’ met kiesmannen opstellen en naar Washington sturen.

Pence heeft voor beide opties wel een excuus nodig, en dat is het excuus waar Trump al maanden op aanstuurt: de verdenking van stembusfraude. Dus spreken Trump, Giuliani en Eastman op 2 januari via een conferencecall met driehonderd volksvertegenwoordigers in de staten om hun bewijzen van fraude in te fluisteren. ‘Jullie zijn de echte macht’, zegt Trump bij die gelegenheid. ‘Jullie zijn degenen die de beslissing gaan nemen.’

In de middag van 5 januari is Pennsylvania de eerste staat die zwicht: de Republikeinse leiders van de staatssenaat tekenen een brief waarin ze hun collega’s in Washington vragen om de certificatie van de uitslag op te schorten. Pence hoeft er alleen nog maar gehoor aan te geven.

null Beeld EPA
Beeld EPA

3. Mark Meadows

De boodschappenjongen die namens het Witte Huis al deze plannen coördineert, is Trumps stafchef Mark Meadows. Hij belt voortdurend met de mannen in het Willard en hij is al maanden degene die de contacten onderhoudt met de sleutelspelers in de staten. De onderzoekscommissie van het Congres, die Meadows heeft gedagvaard, wil graag weten waarom hij daarvoor zijn persoonlijke mobiele telefoon gebruikt, een versleuteld Signal-account en twee persoonlijke Gmail-adressen – wat de vraag opwerpt of die communicatie wel is overgedragen aan het Nationaal Archief, waar officiële regeringsberichten moeten worden opgeslagen.

Meadows voert niet alleen de druk op de Republikeinen in de staten op, hij probeert ook Jeffrey Rosen, de invalminister van Justitie (Bill Barr is al ontslagen omdat hij beweerde dat er geen fraude was geweest) te bewegen een onderzoek naar de stembusfraude te starten. Dat zou een groot signaal zijn dat er iets niet klopt aan de uitslag.

Meadows eist ook dat Rosen de bizarre claim gaat onderzoeken dat Italianen via satellieten met de Amerikaanse stemmachines zouden hebben gerommeld. Als Rosen dat weigert, wil Trump hem vervangen door een ondergeschikte, Jeffrey Clark, die op goede voet staat met Eastman. Dankzij een rebellie op het ministerie, waar de hele top ontslag dreigt te nemen, binden Trump en Meadows in.

Op 5 januari blijkt ook Pence niet bereid mee te spelen. Daarmee rest er voor de samenzweerders in het Willard en het Witte Huis maar één troef: 6 januari. Er worden niet alleen demonstranten verwacht. Meadows belooft die middag van 5 januari dat er duizenden soldaten van de Nationale Garde zullen zijn ‘om de pro-Trumpmensen te beschermen’.

null Beeld AP
Beeld AP

4. Steve Bannon

Ook Steve Bannon is zo’n man die altijd weer terugkomt. Na zijn ontslag als chef-strateeg van Donald Trump in 2017 begint hij vanuit een herenhuis in Washington een radioprogramma, dat ‘War Room’ zal gaan heten. Vanuit die positie bewijst hij zich weer als onmisbare opjutter van populistisch ongenoegen rond immigratie en identiteit – haarfijn weet hij elke politiek incorrecte snaar te raken.

Bannon is in het Willard degene die contacten onderhoudt tussen de papierencoupplegers en de organisatoren van de ‘Stop the Steal’-demonstratie die op 6 januari zal gaan plaatsvinden, zoals Roger Stone en Alex Jones. Bovendien pendelt hij tussen het commandocentrum in het hotel en zijn radiostation, vanwaar hij miljoenen Trump-supporters op de hoogte houdt van de laatste gebeurtenissen.

Op 5 januari belt Trump hem om te zeggen dat Pence niet wil meewerken aan de strategie die Eastman heeft bedacht. Hij is ‘erg arrogant’, zou Trump gezegd hebben, volgens de journalisten Woodward en Costa in hun boek Peril. Bannon is teleurgesteld – hij was de hele tijd betrokken bij de plannen van Eastman – maar geen man zonder een plan B. Als Pence straks in het Capitool zelf niet stopt met tellen, is er dan een andere manier?

‘Ik zeg jullie dit’, zegt hij die avond even na zessen tegen zijn luisteraars, als hij vooruitblikt op de dag die komen gaat. ‘Morgen gaat het niet lopen zoals jullie denken dat het gaat lopen. Sterker nog, het gaat tamelijk uitzonderlijk anders lopen. Alles wat ik kan zeggen is: riemen vast.’

Later die avond wordt Bannon gesignaleerd in het Willard, in de suites die de echte war room vormen. Wat daar precies gebeurt is onduidelijk. Bannon is gedagvaard om hierover te getuigen voor het Congres, maar heeft die dagvaarding geweigerd. Het OM heeft hem daarvoor aangeklaagd – de rechtszaak gaat deze zomer spelen. Maar vertraging werkt. Want dan staan er alweer Congresverkiezingen voor de deur, die waarschijnlijk door de Republikeinen zullen worden gewonnen. Het is goed mogelijk dat, zodra de rechter Bannon eindelijk opdraagt voor de commissie te getuigen, de commissie niet meer bestaat.

In zijn radioprogramma kijkt Bannon al vooruit naar 2024: hij wil dat zijn Trump-minnende luisteraars het electoraal systeem van de VS ‘dorp voor dorp’ overnemen. Zodat de plaatselijke kiescommissies de fraudeklachten voortaan wél serieus zullen nemen. Zodat het niet meer tot een bestorming van het Capitool hoeft te komen.

null Beeld AP
Beeld AP

5. Mike Flynn

Een van de grote vragen over 6 januari is waarom de Nationale Garde zo laat kwam opdagen. De eerste maanden waren er twee mogelijke antwoorden: bureaucratische traagheid, of een legertop die zich aan de kant van Trump had geschaard om zijn aanhangers vrij baan te geven. De laatste twee maanden wordt een derde hypothese steeds waarschijnlijker: dat de verantwoordelijken de soldaten niet stuurden omdat ze bang waren dat Trump hen voor zijn eigen doelen zou inzetten.

‘Er was absoluut geen sprake van dat ik militairen in de buurt van het Capitool zou inzetten’, zei de plaatsvervangend minister van Justitie dit najaar tegen de inspecteur-generaal van het Pentagon. ‘Want daarmee zou ik de grootste constitutionele crisis sinds de burgeroorlog hebben gecreëerd.’

Hij heeft in januari reden bang te zijn dat Trump de troepen anders zal gebruiken. Oud-generaal Michael Flynn, Trumps kortstondige veiligheidsadviseur die sindsdien in steeds duisterder complottheorieën is gaan geloven, suggereert half december in een overleg in het Oval Office dat Trump de staat van beleg moet afkondigen, om de verkiezingen over te doen. Een andere optie is om de noodtoestand uit te roepen, zodat de regering de stembussen en stemcomputers in beslag kan nemen die zouden zijn gecompromitteerd. En op de avond van 5 januari, zo blijkt uit verklaringen van defensieminister Miller tegen een Congrescommissie, vraagt Trump het Pentagon om tienduizend soldaten om de volgende dag de orde te bewaken.

Trump heeft dat najaar de vorige defensieminister, Mark Esper, ontslagen omdat die ‘niet loyaal genoeg’ was, en stelde toen Miller als vervanger aan. Die zou kneedbaarder zijn, is zijn verwachting. Maar Miller weigert gehoor te geven aan het verzoek.

null Beeld AFP
Beeld AFP

6. Donald Trump

‘Statistisch onmogelijk dat ik de verkiezingen heb verloren’, twittert Donald Trump op 20 december 2020. ‘Groot protest in DC op 6 januari. Zorg dat je erbij bent, wordt wild!’

In de ochtend van 6 januari is het helemaal nog niet zo wild, als de menigte zich verzamelt op het grasveld rond het Washington Monument. De meeste mensen weten nog niet precies wat ze komen doen. Maar als Trump ten tonele verschijnt, verandert de stemming.

‘Mike Pence, ik hoop dat je opstaat voor de Grondwet en voor het land’, zegt hij. ‘En zo niet, dan zal ik heel teleurgesteld in je zijn.’ Trump spoort zijn supporters aan to fight like hell, ‘anders hebben jullie straks geen land meer’ – waarna ze massaal naar het Capitool trekken, waar Pence net de vergadering heeft geopend waarin Joe Biden ten langen leste als winnaar van de verkiezingen moet worden gekroond.

De stoottroepen zijn al gearriveerd – Proud Boys en Oath Keepers, de mannen met wie Roger Stone zich die dagen daarvoor heeft omringd, hadden de speech van Trump niet nodig om te weten wat ze moeten doen. Ze zullen de vicepresident uiteindelijk op een halve minuut mislopen. Terwijl het ‘hang Mike Pence’ door de gangen galmt, twittert Trump dreigend: ‘Mike Pence had de moed niet om te doen wat gedaan moest worden om ons Land en onze Grondwet te beschermen.’

Terwijl Pence en zijn staf zich verstoppen, stuurt John Eastman, de jurist van het memo, een mailtje naar een medewerker van Pence. ‘De bestorming komt doordat JIJ en je baas niet hebben gedaan wat nodig was!’ De Republikeinse voorzitter in Arizona, Kelli Ward, zegt dat het – nu Pence is verdwenen en de vergadering van het Congres is geschorst – een goed moment is om de keuze van de kiesmannen terug te geven aan de staten. Het kan nog steeds.

Maar Pence, die ondanks aansporingen van zijn lijfwachten weigert het Capitool te verlaten, houdt stand. Om 9 uur die avond, als de bezetters het gebouw zijn uitgeveegd, stuurt Eastman nog een laatste mailtje naar de assistent van Pence, om te zeggen dat de certificatieprocedure sowieso niet gelopen is zoals het hoort, en Pence dus best nog wat verder van de procedure kan afwijken door de kiesmannen niet te accepteren. Pence moet er niets van hebben en Biden wordt president.

Even is Pence boos, maar zes maanden later prijst hij Trump alweer, en zegt hij dat hij ‘niet zal toestaan dat Democraten en de media één tragische dag gebruiken om de aspiraties van miljoenen Amerikanen te negeren’. Met andere woorden: zo erg was het allemaal niet.

Over drie jaar mag Trump het weer proberen.

Meer over