Column

Wat onderscheidt een jihadist?

Elma Drayer
Een man die vermoedelijk deel uitmaakt van terreurorganisatie Islamitische Staat wordt opgepakt bij een een politie-operatie in het Spaanse Sabadell. Beeld AFP
Een man die vermoedelijk deel uitmaakt van terreurorganisatie Islamitische Staat wordt opgepakt bij een een politie-operatie in het Spaanse Sabadell.Beeld AFP

Religie prominent in een glossy? Als ik me niet vergis was zoiets pakweg tien jaar geleden nog ondenkbaar. Nu duikt het thema zelfs op in de LINDA. Een paar maanden terug zette de redactie het christendom in het zonnetje. Rond Pasen kon je via de website de 'unieke Jezus-quiz' doen, daartoe aangespoord door hoofdredacteur Linda de Mol, op de begeleidende foto poserend met halo, zwartkanten sluier, kruisachtige ketting en ten hemel geslagen blik. Een van de multiplechoice-vragen betrof het merk sandalen dat Hij zou hebben gedragen als Hij heden ten dage op aarde had rondgelopen. Crocs, Havaianas of toch Birkenstocks?

In het nummer dat nu in de schappen ligt, blijkt de islam aan de beurt te zijn. En zie, meteen is de toon heel wat minder geinig. Op de cover zie je Linda de Mol gestyled als was ze een nieuwbakken bekeerlinge: gehuld in grijsblauw sluiergewaad, de blonde lokken nauwelijks zichtbaar, voor haar doen bescheiden opgemaakt, de ogen zorgelijk, de mond in een zedige streep. Op haar linkerschouder de tekst: 'Angst maakt meer kapot dan je lief is'. De enige poging tot joligheid in deze editie moet het 'islamitisch alfabet' zijn. (De G, u raadt het al, is van Geert.)

null Beeld .
Beeld .

In het zogeheten editorial - als altijd afgedrukt met een regelafstand waartussen je baantjes kunt zwemmen - doet de hoofdredacteur een bekentenis. Normaal gesproken, schrijft ze, heeft ze 'eigenlijk overal wel een mening over'. Maar bij elke discussie over de islam, de multiculturele samenleving of terugkerende jihadstrijders schiet ze steevast 'in een soort op-slot-stand, omdat ik simpelweg niet zo goed weet wat ik nou echt vind'.

Zo meent ze de ene keer dat moslims massaler afstand zouden moeten nemen van islamitisch geïnspireerd terrorisme. 'Maar dan bedenk ik me [sic] dat ik als (niet-praktiserend) rooms-katholiek geen seconde de behoefte heb gevoeld openlijk afstand te nemen van het seksueel misbruik binnen die kerk.' Om uiteindelijk tot de wat schrale slotsom te komen dat ze in elk geval 'niet bang wil zijn', omdat angst 'de allerslechtste raadgever' is.

Misschien troost het de hoofdredacteur dat ze niet de enige is die worstelt met het verschijnsel. Zelfs lieden die ervoor hebben doorgeleerd, zoeken en tasten dat het een aard heeft. Wat heet.

Deze week las ik in de krant over een nieuw onderzoek naar de politiedossiers van 141, al dan niet daadwerkelijk afgereisde Nederlandse jihadisten. Anders dan menig specialist tot nog toe beweerde, blijken zij psychisch gezien allesbehalve 'verbazingwekkend normaal'. Zo'n 60 procent van hen kampte al vóór het vertrek naar het kalifaat met matige tot ernstige 'psychosociale problemen'.

Volgens onderzoeker Anton Weenink is nog te weinig doorgedrongen dat zulke factoren wel degelijk een rol kunnen spelen in het radicaliseringsproces. Dus moeten we volgens hem (potentiële) Syriëgangers voortaan anders benaderen.

Onder ogen zien dat jihadisten ongetwijfeld heel veel zijn, maar uitgerekend niet 'verbazingwekkend normaal' - het klinkt me als muziek in de oren. Al te lang was dat immers de enige mantra. Zo herinner ik me een bundel uit 2005 met de programmatische titel In iedereen schuilt een terrorist. Moslimradicalen waren, zeg maar, mensen zoals u en ik, alleen hadden zij het slecht getroffen in het leven. 'Vrijwel altijd uit woede over de achtergestelde positie van de groep waartoe zij behoren', aldus een van de auteurs, besloten ze tot hun onsympathieke daden over te gaan. Ofwel: de verklaring voor terrorisme dienden wij te zoeken in de omstandigheden. In het bekende trio achterstand, discriminatie, uitsluiting.

Sindsdien mag de voedingsbodemtheorie zich in grote populariteit verheugen, sla de kranten en opiniesites er maar op na. Dat deze verklaring de allerinteressantste vraag onbeantwoord laat - waarom de ene gediscrimineerde het nodig vindt om de terrorist in zichzelf wakker te maken, terwijl de andere gediscrimineerde hem lekker laat rusten - is blijkbaar geen bezwaar.

Heel goed dus, dat een onderzoeker als Anton Weenink dit heilloze pad wil verlaten. Maar dan nog heeft volgens zijn eigen artikel 40 procent van de jihadisten wier dossiers hij bestudeerde geen enkel problem behavior. Hoe dan de reislust van deze groep te verklaren?

De treurige waarheid lijkt me dat niemand kan voorspellen waarom de een besluit om een enkeltje kalifaat aan te schaffen. Terwijl de ander er niet over piekert. Ik vrees alleen dat dit Linda de Mol niet tot troost zal zijn.

Meer over