Bellen metverslaggever Robert van Gijssel

‘Wat muziek betreft was het ook een rampjaar. Maar wel een historisch rampjaar’

Omdat de festival- en concertsector op zijn gat kwam te liggen, moesten muzikanten in 2020 improviseren. Dat bracht verrassende initiatieven. Ondertussen bespeurde muziekverslaggever Robert van Gijssel een revolutie in de mondiale muziekwereld. We belden hem om terug te blikken op een historisch jaar .

Zangeres Billie Eilish tijdens haar 'Where Do We Go?' livestreamconcert. Beeld K2 - Billie Eilish
Zangeres Billie Eilish tijdens haar 'Where Do We Go?' livestreamconcert.Beeld K2 - Billie Eilish

Ha Robert, je bent nu tien maanden niet naar normale concerten en festivals geweest. Heb je een nieuwe hobby gevonden?

Ja, ik heb het gamen herontdekt! Ik vind dat een prachtige manier om je horizon te verbreden. Games bieden mogelijkheden om gigantische werelden te verkennen vanachter je tv of Nintendo. Het is de ideale manier om je niet opgesloten te voelen in zo’n jaar en zelfs in contact te komen met andere mensen.’

Fijn. Hoe kijk je verder terug op dit jaar?

‘Het voelt raar om die vraag puur vanuit het perspectief van mijn werk te beantwoorden. Het was persoonlijk voor mij door nare familieomstandigheden een zwaar jaar. Wat muziek betreft was het ook een rampjaar. Maar wel een historisch rampjaar, dat tegelijkertijd veel leuke mogelijkheden bracht.’

‘Alles ging plat dit jaar. Dat vind ik heel erg voor mensen die ik goed ken. Mensen die werken als zzp’er in de sector, festivalorganisatoren, podia die dreigen om te vallen. Het was een grote ellende. Ik heb daar serieus wakker van gelegen. Ik maakte een keer een verhaal over nachtclubs. Die eigenaren hebben zo’n nihilistisch perspectief, dat vind ik heel zorgwekkend.’

‘Maar wat ik aardig vond aan dit jaar: ondanks al die rampspoed vonden historische dingen in de muziekwereld plaats. Concerten voor dertig mensen in de Ziggo Dome: niet leuk, maar wel bizar. Ik was bij een auto drive-in discotheek in Duitsland, waar iedereen met gekleurde staafjes uit zijn raam zat te housen. Wat maak ik hier nou mee, dacht ik. Rapper Travis Scott deed een concert via de game Fortnite. Dat had iets apocalyptisch zelfs, heel bijzonder en vet. Er is enorm veel creativiteit losgekomen in de culturele sector. Dat was zo bizar dat het op een bepaalde manier weer mooi was.’

Hebben die initiatieven waarde voor de wereld na het coronavirus?

‘Ik denk dat artiesten gezien hebben dat er andere manieren zijn om geld te verdienen, dan in een vliegtuig stappen en overal ter wereld optreden. Dat is wel interessant met oog op de toekomst, want zo’n hele tourkaravaan is natuurlijk niet heel duurzaam en goed voor het klimaat. Als met livestreams bijna evenveel verdiend kan worden als met drie maanden tournee, kan dat in ieder geval de grote artiesten en managementkantoren aan het denken zetten. Dat wordt heel interessant om te volgen.’

Heeft die inventiviteit je verbaasd?

‘Niet echt, de muziekwereld is ten slotte onderdeel van de creatieve industrie. Wat mij wel verbaasd heeft, is hoe wankel alles is in onze maatschappij. Een gigantische sector als de muziekindustrie kan compleet instorten door alleen een virus. De vergelijking tussen corona en een oorlog vind ik overdreven, maar ik begrijp waarom die gemaakt wordt: het ontwricht de samenleving totaal.’

‘En wat ook verbaast: hoe pijnlijk voelbaar een jaar zonder concerten is. Ik realiseer mij nu hoe ontzettend verwend wij waren. Hoe gewoon we het vonden dat we elke avond naar een festival of concert konden gaan en het voor lief namen. Nu mis ik het zo erg. Ik krijg een steek in mijn maag als ik langs de Paradiso of de Afas rijd.’

‘Ik denk ook dat het heel lang gaat duren voor wij met dat oude gevoel naar een concert kunnen gaan. Misschien vinden we het pas over tien jaar weer gewoontjes om op woensdagavond de Ziggo Dome te kunnen bezoeken. Ik weet zeker: de komende jaren gaan we dat in ieder geval met tien stappen meer plezier doen.’

Misschien gaan we ook vaker naar een concert.

‘Zeker weten. Zelfs als Lowlands nu Kensington als headliner zou programmeren, komen er nog steeds 200 duizend mensen op af. Niks ten nadele van Kensington hoor, maar die kennen wij wel. We missen de gekte, de lol, de massaliteit. Zo’n concert voor dertig personen, het werkt gewoon niet. Saamhorigheid maakt de kunst. Het gevoel dat je samen iets beleeft, is het allerhoogste bij een popconcert.’

Beste album van 2020: ‘Ik twijfel tussen RTJ4 van Run the Jewels en Untitled (Black Is) en Untitled (Rise) van Sault. Dan moet ik in mijn hartje kijken en kijken welke plaat ik het meest heb opgezet. Dat is het vierde nummer op het album van Run the Jewels, Holy Calamafuck. Een protestplaat die eigenlijk al een jaar voor Black Lives Matter is gemaakt, maar nu toch heel erg van toepassing was op de actualiteit. Verwijzingen naar politiegeweld, bijvoorbeeld. Dus hele belangrijke muziek met een urgente boodschap, maar ook gewoon steengoede oldskool hiphop.’

Beste artiest van 2020: ‘Ik heb met mijn zoontje midden in de nacht naar een concert van Billie Eilish gekeken. Dat was zo goed dat ik het vier keer heb teruggekeken. Eilish was heel aanwezig dit jaar en al haar uitingen vond ik leuk, grappig of belangrijk. Een statement tegen bodyshaming, om maar iets te noemen. De manier waarop zij dat doet, is erg indrukwekkend voor iemand van 19. Misschien is zij wel het beste uit deze popcrisis gerold, samen met Taylor Swift.’

Wat vond je je belangrijkste stuk van dit jaar?

‘Eigenlijk iets dat niks met corona te maken had. Dit jaar was toch vooral het jaar van de opkomst van niet-Westerse muziek, de Afrobeats uit Afrikaanse landen zoals Nigeria en de reggaeton uit Latijns-Amerika. Daar heb ik een verhaal over gemaakt.  Bad Bunny, een muzikant uit Puerto Rico, is nu de meest gestreamde artiest ter wereld. Dat laat een gigantische ontwikkeling zien. De populairste popmuziek komt niet meer uit Europa of het vasteland van de Verenigde Staten, maar uit Puerto Rico en Colombia.’

‘Dat was al in gang gezet, denk aan nummers als Despacito, maar dit was wel het afgetekende jaar waarin die mondiale poprevolutie zich voltrok. Muziek is in Afrika en Latijns-Amerika veel toegankelijker geworden dan voorheen, nu inwoners daar ook steeds digitaler worden. Dat creëert een soort democratisering van de popmuziek. Vroeger toch een Westerse hobby, nu een wereldwijd fenomeen. Dat betekent dat een heel ander systeem van vraag en aanbod is ontstaan.’

Wat vond je het beste verhaal in de krant dit jaar?

‘Vooropgesteld: alles wat de wetenschapsredactie dit jaar heeft gedaan, vond ik van de buitencategorie. Coronaverslaggever Maarten Keulemans en chef wetenschap Tonie Mudde hebben vanaf februari dat ingewikkelde virus zo goed uitgelegd. Aan die verhalen had je een enorme houvast. Dat zeg ik niet zo zeer als journalist, maar ook als krantenlezer die zelf graag op de hoogte wilde zijn.’

‘Het allermooiste verhaal van dit jaar heb ik wel zes keer gelezen. Mijn collega Gijsbert Kamer had een heel mooi interview met Sonny Rollins, een negentigjarige saxofonist met een enorme rijke carrière. Die kijkt daarin terug op zijn leven en vooruit op de dood. Dat verhaal hielp mij enorm te relativeren, zeker in dit jaar. Rollins zegt zulke mooie dingen op een bijna serene manier. Echt, ik vond iedere zin raak.’

Eindejaarsserie

De doodse stilte in een Chinese miljoenenstad, een Amerikaanse president die een verkiezingsuitslag niet accepteert en een pandemisch coronavirus dat het dagelijkse leven plat slaat, maar waarover zo goed als niks bekend is. Voor verslaggevers van de Volkskrant was 2020 voor ieder op zijn eigen manier uiterst merkwaardig. Vanaf 24 december blikt elke dag een van onze journalisten terug. Muziekverslaggever Robert van Gijssel trapt de serie vandaag af.

Lees verder:

2020 was een buitengewoon goed muziekjaar. En dit zijn de beste veertig albums van dat jaar (en de mooiste drie hoezen).

Is het een genre? Een beweging? Nee, het is urbano, de frisse smeltkroes van genres die nu de hitlijsten domineert. De Volkskrant zocht uit hoe popgrenzen verdwenen.

Saxofoon spelen kan Sonny Rollins al een tijd niet meer. Toch is er een opwindende nieuwe plaat, waarop hij speelt met Han Bennink en Ruud Jacobs. De Volkskrant sprak Rollins de dag voor zijn 90ste verjaardag. 

Meer over