acht vragen

Wat moeten we vinden van de opslag van CO2 onder de zeebodem?

De raffinaderijen van Shell bij Pernis.
 Beeld Arie Kievit
De raffinaderijen van Shell bij Pernis.Beeld Arie Kievit

Het rijk trekt ruim 2 miljard euro uit om de CO2 van vier grote bedrijven in het Rotterdamse havengebied onder de zeebodem op te slaan. CCS, zoals de techniek heet, moet de industrie helpen de klimaatambities waar te maken. Maar niet iedereen is blij.

Wat is CCS?

De afkorting staat voor carbon capture and storage, het afvangen van CO2 om het vervolgens op te slaan, bijvoorbeeld in een leeg gasveld onder de zeebodem, zoals nu gaat gebeuren. Door het gas voorgoed op te slaan in de ruimte waar ooit miljoenen jaren aardgas bewaard is gebleven, wordt voorkomen dat de kooldioxide, afkomstig van fossiele verbranding, in de atmosfeer terechtkomt en zo bijdraagt aan klimaatverandering.

CCS is geen duurzame technologie. En het afvangen, transporteren en op druk brengen van de CO2 vergt ook weer energie. Daar staat tegenover dat met een relatief eenvoudige methode enorme hoeveelheden CO2 opgeborgen kunnen worden. Daarmee is CCS een krachtig wapen tegen klimaatverandering.

Wat kost het en wie betaalt dat?

Porthos, een samenwerkingsverband van het Havenbedrijf Rotterdam, Gasunie en EBN (de voormalige Staatsmijnen), steekt 500 miljoen euro in de aanleg van transportleidingen op land en in zee, een compressorstation om de CO2 van een druk van 35 bar naar 130 bar te brengen, en in het ombouwen van een bestaand boorplatform. Vanuit Brussel komt ruim 100 miljoen euro subsidie voor infrastructuur.

null Beeld

Vervolgens rekent Porthos 40 tot 50 euro per ton CO2 aan de vier deelnemende bedrijven, Shell, ExxonMobil, Air Liquide en Air Products. Deze ondernemingen betalen zelf de afvang bij hun installaties. Hoewel de kosten per bedrijf verschillen, bedragen de totale kosten per ton CO2 straks ongeveer 80 euro. Het verschil met de prijs van een ton CO2 (nu ongeveer 50 euro) en de kosten voor opslag, wordt bijgepast uit de SDE-subsidieregeling. Daarvoor is nu ruim 2 miljard gereserveerd.

Hoe belangrijk is CO2-opslag om de klimaatdoelen te halen?

Voor de industrie is CCS van essentieel belang: volgens het Klimaatakkoord moet CCS leiden tot een vermindering van 7 megaton CO2. Dat is bijna de helft van de 14,3 megaton reductie die de Nederlandse industrie tot 2030 moet bereiken. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving is CCS op de korte termijn geschikt ‘om een belangrijk deel van de emissies weg te nemen’.

De overheid betaalt 2 miljard euro om vier bedrijven te helpen hun CO2-uitstoot te verminderen. Is dat niet absurd veel geld?

Ja. En nee. Per ton kooldioxide is CCS de goedkoopste manier om grootschalige emissies te vermijden. En het kan snel: de installatie kan al over een paar jaar draaien, als het goed komt met de benodigde vergunningen. Aangezien in het Rotterdamse havengebied een paar grote industriële CO2-uitstoters zitten, kan op deze locatie dus vrij eenvoudig en tegen relatief lage kosten enorm veel van het klimaatschadelijke gas worden opgeborgen.

Nederland is in de fortuinlijke situatie dat er voor de kust lege aardgasvelden liggen. Eerst is dat gas gebruikt voor industrie en het verwarmen van huizen, nu kan er CO2 in worden opgeslagen. Het mes snijdt aan twee kanten.

Uitzicht op de Rotterdamse haven, met op de achtergrond de raffinaderij van Shell. Beeld HH
Uitzicht op de Rotterdamse haven, met op de achtergrond de raffinaderij van Shell.Beeld HH

Minder goed is dat met die 2 miljard een groot deel van de zogenoemde SDE++ van vijf miljard euro is verbruikt. Of het geld ook echt wordt uitgegeven, hangt af van de ontwikkeling van de CO2-prijs. Lange tijd stelde die weinig voor: vijf euro tot een tientje per ton. Maar sinds kort is de prijs aan het stijgen en onlangs werd het record van 50 euro per ton gebroken. Dit betekent dat het rijk per opgeslagen ton ‘nog maar’ 20 tot 30 euro hoeft bij te passen als straks jaarlijks 2,5 megaton CO2 onder de zeebodem verdwijnt.

Hiermee is Porthos een van de grootste CCS-projecten ter wereld. Na vijftien jaar zou het gasveld vol zijn. In de buurt liggen overigens nog andere velden, maar daarvoor zijn nog geen plannen.

Waarom betalen deze bedrijven zelf niet voor het opruimen van hun afval?

De vervuiler betaalt, vinden milieuorganisaties. Maar de industrie zal niet in CCS investeren als er goedkopere alternatieven zijn. Bijvoorbeeld door emissierechten van andere bedrijven te kopen, of domweg door te vertrekken uit Nederland. Als industrie zich elders vestigt en daar niets hoeft te doen aan het verminderen van de uitstoot, loopt het klimaat verdere averij op.

Als de CO2-prijs stijgt, is het rijk mogelijk minder geld kwijt. Vanaf ongeveer 80 euro kan de afvang rendabel en en subsidievrij gebeuren, stelt de industrie. ‘Volslagen onzin’, zegt Faiza Oulahsen van Greenpeace. ‘Als de CO2-prijs zo hoog is, renderen andere technologieën om klimaatverandering tegen te gaan veel meer.’ Dan zal de industrie volgens Oulahsen gaan investeren in waterstof en elektrificatie en juist niet in afvang. ‘Het verhaal rammelt aan alle kanten. Het is weggegooid geld.’

Door CCS te subsidiëren, steunt de overheid uitstel van echt groene investeringen, vindt Greenpeace. ’CCS heeft geen enkele toegevoegde waarde; bedrijven dumpen hun afval bij het hek en krijgen subsidie’, zegt Oulahsen.

Ook Milieudefensie vindt dat de overheid de vervuiler ‘beloont’ met deze miljardensubsidie. ‘Mensen betalen belasting voor hun vuilniszakken, maar Shell en Exxon krijgen miljarden om hun afval op te ruimen.’ Milieudefensie is niet principieel tegen de techniek, maar wel tegen het subsidiëren ervan.

Zijn er nog meer plannen voor CO2-afvang?

Ook de grote uitstoter Tata Steel werkt aan CCS, maar die plannen zijn nog weinig concreet.

Wat gebeurt er als het gasveld vol zit met CO2?

Dan wordt het afgedicht. Er komt een zogenoemd monitoringsplan waarin gekeken wordt of de kooldioxide op zijn plaats blijft. De Staatstoezicht op de Mijnen (SODM) houdt daarop toezicht. Als het de eerste decennia stabiel blijft, kan de monitoring op een lager pitje, aldus het Havenbedrijf Rotterdam.

Correctie: eerder werd vermeld dat het monitoringsplan opgesteld wordt door SODM, maar dat houdt alleen toezicht op de uitvoering ervan.

Wat gebeurt er als er een lek ontstaat in de leiding?

De leiding wordt opgedeeld in compartimenten. Als ergens een lek ontstaat en er gas ontsnapt, zal de hoeveelheid beperkt zijn. De bevolking in de omgeving loopt geen risico, aldus het Havenbedrijf.

Meer over