Wat houdt klimaatakkoord in voor Nederland?

Na de euforie over het klimaatakkoord klonk in Parijs al snel: het echte werk begint nu pas. Wat betekent het 'historische akkoord' voor Nederland?

Containeroverslag op het terrein van APM Terminals op de Tweede Maasvlakte in de Rotterdamse haven.Beeld anp

1) Waar moet Nederland eigenlijk aan voldoen volgens het klimaatakkoord?

De belangrijkste afspraak uit het akkoord is de opwarming voor het einde van de eeuw te beperken tot 'ruim beneden' 2 graden Celsius, met een 'streven' niet boven 1,5 graad uit te komen. Nederland behoorde bij de onderhandelingen tot de groep die zich hardmaakte voor het laatste, meest ambitieuze getal. Om dit te halen, zo zeggen wetenschappers, moet de CO2-uitstoot in 2050 nul zijn. Terugrekenend moet in 2020 40 procent CO2 zijn gereduceerd in vergelijking met referentiejaar 1990.

Nederland ligt verre van op koers om dit te halen; met huidig beleid zou Nederland uitkomen op 17 procent. De rechter bepaalde in augustus dat het kabinet ervoor moet zorgen dat in 2020 minimaal 25 procent minder CO2 wordt uitgestoten. Dit is de wetenschappelijke ondergrens om niet boven de 2 graden Celsius uit te komen. Het klimaatakkoord scherpt deze uitspraak feitelijk aan, omdat daarin staat dat 'ruim onder' die grens gebleven moet worden. 'Als je nu niet voor ambitieuzere voorstellen gaat die meer reduceren dan 25 procent, dan neem je het akkoord niet serieus', zegt Bas Eickhout, Europarlementariër voor GroenLinks.

Hoofdpunten

Het historische klimaatakkoord tussen 195 landen staat bol van de compromissen. Wat zijn de hoofdpunten? En hoe werd uit alle geschilpunten in twee weken tijd overeenstemming gesmeed? Lees het hier.

Klimaatspecial: Hoe gaan mensen om met klimaatverandering?

De Volkskrant reist met een cameradrone de wereld rond om dat te laten zien. En presenteert de harde feiten en de beste bronnen. Bekijk en lees hier de klimaatspecial, inclusief dronevideo's en data.

2) Wat betekent dit in de praktijk?

Dat de kolencentrales nu dicht moeten. 'Daar ontkom je niet aan als je tussen de 1,5 en 2 graden opwarming wilt blijven', zegt Donald Pols van Milieudefensie. In navolging van 64 hoogleraren, die in een open brief aan de kamer opriepen tot directe sluiting van alle elf kolencentrales, zegt ook Eickhout dat dit geen probleem is, omdat Nederland op dit moment toch te veel energie produceert. De Tweede Kamer is ook voor sluiting van de kolencentrales. Staatssecretaris Dijksma, die namens Nederland onderhandelde in Parijs, zegt dat het niet meer de discussie is of ze gaan sluiten, maar wanneer. Het kabinet komt binnenkort op verzoek van de kamer met een besluit.

Op de lange termijn moet de gaskraan volgens Pols ook dicht, maar dit heeft tijd nodig vanwege de vele huishoudens die nu nog een gasaansluiting hebben.

Bovendien zijn de gascentrales nog een tijd nodig als de kolencentrales wegvallen. Met name wind- en zonne-energie zullen op de lange termijn het gat moeten opvullen. Ook hier is direct actie geboden; tussen het besluit en het bouwen van windmolens op zee zit zo'n tien jaar aan vergunningen aanvragen en molens produceren. Volgens Pols is het verder belangrijk dat de regering snel de barrières wegwerkt voor mensen die geen eigen dak hebben om zonnepanelen op te leggen.

Behalve de vergroening van de energiesector is energiebesparing onontbeerlijk om de doelen te halen. De bebouwde omgeving en de transportsector zijn samen goed voor bijna 50 procent van de emissies. Met het verduurzamen van woningen en andere gebouwen is veel winst te halen. De emissies in de transportsector en de luchtvaart zullen ook flink omlaag moeten. Elektrisch vervoer is voor de lange termijn een oplossing.

EON Energie centrale in de Rotterdamse haven.Beeld anp

3) Hoe haalbaar is het dat op al deze gebieden genoeg CO2-uitstoot wordt vermeden?

Het Energiecentrum Nederland (ECN) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) rekenden na de uitspraak van de rechter in augustus uit dat het 25 procent CO2-reductiedoel in 2020 technisch al lastig haalbaar is. Laat staan financieel. Pols en Eickhout stellen daarom voor op Europees niveau projecten op te zetten. Voor een energienet in de Noordzee, om windmolens op zee op aan te sluiten en om meer stroom op te kunnen slaan in Noorwegen. Dit gebeurt nu al door onbruikbare Nederlandse windstroom 's nachts te gebruiken om water omhoog te pompen in waterkrachtcentrales.

Een woordvoerder van staatssecretaris Dijksma erkent dat met het klimaatakkoord de ambitie is verhoogd. 'Het is de intentie van Dijksma begin volgend jaar in overleg te gaan met bedrijven en Europese collega's om te kijken hoe de extra ambitie ingevuld gaat worden.'

4) Wat zijn de gevolgen voor de Nederlandse consumenten?

Dit hangt af van de maatregelen die de regering neemt. ECN en het PBL stellen een aantal maatregelen voor die de consument zeker zullen raken. Zoals een kilometerheffing, verhoging van de energiebelasting voor de industrie en het verlagen van de maximumsnelheid op alle rijkswegen.

Omdat onduidelijk is welke maatregelen genomen gaan worden, is ook lastig te zeggen wat het de overheid gaat kosten. Het lijkt niettemin onvermijdelijk dat de regering flink extra moet investeren dan is overeengekomen in het Energieakkoord uit 2013. Daarin wordt uitgegaan van 14 procent duurzame energie in 2020.

Klimaatblog

Lees hier hoe het historische klimaatakkoord tot stand kwam.

5) Nederland moet toch ook betalen aan ontwikkelingslanden?

Jazeker. Onderdeel van het akkoord is dat rijke landen vanaf 2020 jaarlijks 100 miljard dollar bijdragen aan het verminderen van de CO2-uitstoot door ontwikkelingslanden. De verdeling van het bedrag is niet vastgelegd, maar wel is afgesproken dat het geld niet uit bestaande ontwikkelingshulppotjes mag komen. De 100 miljard stamt al van de vorige klimaattop in Kopenhagen (2009). 'Bij aanvang van dit kabinet heeft de Algemene Rekenkamer becijferd dat het Nederlandse aandeel in 2020 neerkomt op 1,2 miljard euro, maar dat er nog veel onzekerheden zijn', zegt minister Ploumen (Ontwikkelingssamenwerking).

Niet de hele bijdrage hoeft overigens van de overheid te komen. In het akkoord is vastgelegd dat publiek-private samenwerkingen ook zijn toegestaan. Samen met bijvoorbeeld Philips zou Nederland in een arm land een project kunnen opzetten om mensen te voorzien van stroom en verlichting op zonne-energie. Ploumen kondigde in Parijs onder andere aan alvast 50 miljoen uit te trekken om private investeringen te generen. 'Hoe hoog de Nederlandse bijdrage vanaf 2020 moet zijn, is dus nu nog niet te zeggen en evenmin hoe de verdeling tussen publieke en private middelen zal zijn.'

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over