reconstructieforum voor democratie

Wat ging er schuil achter de implosie van Baudets bolwerk? ‘Niemand kan hem temmen’

Op het podium van een leeg Ahoy presenteren 31 oktober de eerste tien kandidaten van Forum voor Democratie voor de Tweede Kamerverkiezingen zich.  Beeld ANP
Op het podium van een leeg Ahoy presenteren 31 oktober de eerste tien kandidaten van Forum voor Democratie voor de Tweede Kamerverkiezingen zich.Beeld ANP

Forum voor Democratie ligt in puin. Wat ging er schuil achter de implosie van Thierry Baudets bolwerk? ‘Niemand kan hem temmen.’

Thierry Baudet slaat hard op tafel en schreeuwt: ‘Zo voel ik me ook!’ Het is vrijdag een week geleden. Zeven van de eerste tien kandidaten op de lijst van Forum voor Democratie voor de Tweede Kamerverkiezingen, zijn bijeengekomen voor een strategiesessie in Tiel. Meerdere aanwezigen weten nu even niet waar ze moeten kijken. De partijleider heeft net verteld hoe hij eerder in de week tranen in de ogen kreeg toen hij een gekooide leeuw op televisie zag. ‘Zo voel ik me ook!’

Aanleiding voor de uitbarsting is een discussie over de coronamaatregelen van het kabinet, al maanden een splijtzwam binnen de partij. Baudet is ervan overtuigd dat het virus zwaar overdreven wordt. Aan de anderhalve meter afstand wil hij zich niet houden, hij schudt gewoon handen en wetenschappelijke data vertrouwt hij niet. ‘Die onderzoekers zijn allemaal bang om hun baantje te verliezen’, heeft hij al tegen zijn fractiemedewerkers geroepen.

Joost Eerdmans, nummer vier op de lijst, probeert in Tiel duidelijk te maken dat Forum het thema tijdens de verkiezingscampagne beter kan mijden. ‘Alleen Mark Rutte spint garen bij corona.’ Boerenleider Jan Cees Vogelaar, nummer negen op de lijst, vindt ook dat Baudet zich afzijdig moet houden. Het is logischer om het onderwerp over te laten aan de nummer drie Nicki Pouw-Verweij, die is tenslotte arts en onderzoeker en heeft er voor doorgeleerd.

De partijleider is geagiteerd. Hij vindt zijn partijgenoten ‘laf’. Ze zien het grote plaatje niet. Het coronavirus is een manier om de vrijheid van mensen af te pakken, meent Baudet. En als de vrijheid eenmaal is verdwenen, komt die nooit meer terug. Ook in appjes heeft hij al gewaarschuwd voor The brave new world  die er zit aan te komen, een verwijzing naar de dystopische roman van Aldous Huxley.

Antisemitisme

De surrealistische discussies gaan de hele avond door, blijkt uit gesprekken met een aantal aanwezigen. Baudet keert zich samen met zijn vertrouweling en jongerenleider Freek Jansen bij nagenoeg elk onderwerp tegen de andere Forum-politici. Ook als het over antisemitisme gaat. ‘Bijna iedereen die ik ken is antisemiet', zegt Baudet volgens meerdere aanwezigen. Een grap? ‘Nee', antwoordt de partijleider.

Als iedereen rond een uur of één naar huis gaat, weet niemand precies waar ze getuige van zijn geweest. Baudet kan toch niet echt menen wat hij heeft gezegd?  Een enkeling bekruipt een ander gevoel. Misschien heeft Baudet wel genoeg van de mensen om hem heen. Misschien zijn het niet alleen de coronamaatregelen die hem beklemmen, maar ook de andere kandidaten die steeds met hun ‘praktische punten’ komen aanzetten en hem hinderen bij zijn grote visies.

Spanning

Het is een spanning die zich al langer binnen Forum ophoopt. Aan de ene kant staan de wat meer conventionele politici in de Eerste Kamer, de Provinciale Staten en het Europees Parlement. Aan de andere kant is er een groep van jonge activisten die Forum zien als een front in een existentiële cultuurstrijd.

Freek Jansen is als vertrouweling en protegé van Baudet de exponent van die laatste groep. ‘Wij gaan onze beschaving redden van de dreigende ondergang’,  zegt Jansen bij een jongerencongres in 2019. ‘We hebben doorzettingskracht nodig, discipline, overwinningsdrang, ja, zelfs overheersingsdrang.’

Na die speech gaan er intern alarmbellen af, maar Jansen pareert de vragen dan nog zonder al te veel moeite. Hij heeft het naar eigen zeggen natuurlijk niet over een gewelddadige strijd. Maar Forum kan volgens hem wel wat leren van de social justice warriors, linkse activisten die strijden tegen thema’s als racisme en genderongelijkheid. Die zijn volgens Jansen heel intens. Forum moet net zo hard vechten voor de eigen cultuur.

De uitleg wordt op dat moment geaccepteerd. Jansen is volgens ingewijden een slimme, hardwerkende medewerker die uiterst vaardig is met sociale media. Zo iemand moet je ook wat vergeven.

Scheuren

Aan die vergevingsgezindheid komt pas deze week een einde. De eerste scheuren ontstaan in Tiel, waar ook wordt gesproken over het artikel in Het Parool dat een dag later zal verschijnen. Daarin staat dat leden van de jongerenbeweging opnieuw extremistische berichten hebben verspreid. 

Voor de meeste aanwezigen is glashelder wat er moet gebeuren, zo vlak voor de verkiezingen: hard optreden om zo snel mogelijk duidelijk te maken dat Forum niets met dit soort geluiden van doen heeft. Het is slecht voor het imago van de partij. Kiezers zitten hier niet op te wachten.

Jansen denkt daar heel anders over. Hij wil niet toegeven aan ‘linkse media’ en gaat ook niemand royeren. Dat zou ‘heulen met de vijand’ zijn, een soort verraad. Baudet schaart zich volledig achter zijn protegé. Aan de electorale bezwaren heeft hij geen boodschap. De dagen daarna neemt hij de telefoon niet meer op.

Komt het kantelpunt onverwacht? Volgens iemand als Joost Eerdmans is Baudet zich pas de laatste tijd ‘steeds extremer’ gaan gedragen, maar er zijn ook ex-FvD’ers met meer zelfkritiek. ‘Nu ik terugkijk, vraag ik me af waarom ik het niet veel eerder heb gezien', zegt een criticus van Baudet, die anoniem wil blijven. ‘In die zin voel ik me schuldig en naïef.’

Niet te temmen

Ook andere afhakers concluderen dat ze het extremisme van Baudet te lang hebben onderschat en tegelijkertijd hun eigen invloed te lang hebben overschat. ‘Iedereen die binnenstapt, denkt Baudet te temmen’, zegt een ingewijde. ‘Maar Baudet is niet te temmen.’

Dat blijkt ook tijdens de coronacrisis. Baudet flirt openlijk met complottheorieën, nodigt mensen als rapper Tisjeboyjay uit om te praten over het virus en spreekt voor de deur van de Tweede Kamer de tegenstanders van coronamaatregelen als moedige helden toe. In Tiel beweert hij volgens meerdere aanwezigen ook nog eens dat de Hongaars-Amerikaanse zakenman en filantroop George Soros achter het virus zit. 

‘Wij moesten in onze omgeving steeds vaker gaan uitleggen dat we geen partij van idioten zijn’ zegt een ex-FvD’er terugblikkend. ‘Maar Baudet ging gewoon door met z'n corona-wappies. Eigenlijk spuugde hij ons gewoon in het gezicht.’

Provoceren

Achter de schermen bestaat desondanks de neiging om de uitspattingen te vergoelijken. Baudets uitspraken worden afgedaan als ‘literaire overdrijvingen’. Hij is erg moe, luidt een ander excuus. Er ligt veel op z'n bord. En hij provoceert nu eenmaal graag. 

Pas deze week kunnen veel FvD'ers dat niet meer opbrengen. ‘En vervolgens ga je heel veel gesprekken en gebeurtenissen uit het verleden ook heel anders bekijken’, zegt een van Baudets critici nu.

Het antisemitisme is daar een voorbeeld van. Forum mag dan wel pro-Israël zijn en willen dat de ambassade naar Jeruzalem verhuist, maar Baudet heeft daar ‘dubieuze redenen’ voor, zeggen meerdere bronnen. De partijleider ziet in Israël vooral een land dat voor het eigen volk opkomt en bereid is om de Palestijnen 'eruit te mieteren’. Als het zo doorgaat moet Nederland volgens Baudet ook maar ‘een soort Israël worden’, aldus een FvD’er.

Baudet vindt daarnaast intelligentie ‘eindeloos fascinerend’. En volgens zijn theorieën hebben Asjkenazische joden gemiddeld het hoogste IQ van alle volkeren. Daarom zouden joden ook overal aan de top zitten en de wereld domineren. 

Dat Baudet tijdens de bijeenkomst in Tiel wederom antisemitische theorieën uit de doeken doet, wordt van alle kanten bevestigd, al ontkent de Forum-oprichter het zelf. In een verklaring samen met europarlementariërs, stelt ook boerenleider Vogelaar vrijdag: ‘Baudet en Jansen hebben vergaande racistische en antisemitische uitingen gedaan tijdens de bijeenkomst.’

Toch zijn alle aanwezigen in eerste instantie nog bereid om die uitspraken te verdoezelen. Pas als Baudet in de dagen die volgen op de bijeenkomst blijft weigeren om afstand te nemen van de jongerenbeweging, realiseren de critici zich dat hun invloed is verdampt. 

Baan in de luwte

Toch wordt er dan nog steeds geprobeerd om Baudet een baan in de luwte aan te bieden, bijvoorbeeld bij het wetenschappelijk instituut van de partij. Ook wordt gekeken of hij niet een zetel in het Europees Parlement kan innemen. Eerdmans zegt zelfs na de bijeenkomst in Tiel nog tegen de Volkskrant dat hij Baudet ‘zeer respecteert’. 

Het is Baudet zelf die afziet van de eervolle uitweg die hem wordt geboden, misschien ook omdat hij vermoedt dat er met hem afgerekend gaat worden als hij eenmaal zijn machtspositie heeft opgegeven. Samen met de voorhoede van jongerenbeweging JFvD vecht Baudet door voor wat hij noemt ‘de ziel van de partij’. Veel van zijn tegenstanders blazen aan het einde van week de aftocht, van Eerste Kamerleden tot Provinciale Statenleden en gemeenteraadsleden.

Thierry Baudet heeft ‘overwinningsdrang’ getoond, precies wat jonge bewonderaars binnen Forum wilden. Het resultaat is een partij in puin.

Meer lezen
Er kon nooit een misverstand zijn over wat Baudet deed, over wat Forum is, schrijft Kustaw Bessems in zijn column.

De Betrouwbare Mannetjes lazen voor de laatste keer mee in de app-groep van Forum.

Annabel Nanninga was een van de grootste tegenstanders van Baudet afgelopen dagen. Donderdag heeft ze de partij verlaten. Wat dreef haar?

Hoe het extreemrechtse gedachtegoed steeds meer vat kreeg op de jonge achterban van FvD
Baudets stijl van politiek bedrijven, in combinatie met zijn intellectuele pretenties, vallen in de smaak bij Erkenbrand. Dat schreven we in 2017 in dit profiel over de extreemrechtse groepering.

‘Thierry mag Europa niet dominant blank willen houden.’ Het prominente FvD-lid Yernaz Ramautarsing kwam eind 2017 in het nieuws met uitspraken over IQ en volkeren. Die waren volledig uit zijn verband gerukt, volgens Forum voor Democratie. Maar conversaties in besloten appgroepen scheppen helderheid.

Op extreemrechtse internetplatforms is antisemitisme heel gewoon. Maar ook in mainstream geachte kringen is het wijzen naar Joden niet langer taboe. De Volkskrant kon in 2018 maandenlang meekijken op afgesloten chatgroepen op Discord en Whatsapp en trof deze nieuwe Jodenhaat ook aan in online discussies tussen Forum voor Democratie-leden en -aanhangers.

Op extreemrechtse fora werd in maart 2019 opgewonden gereageerd op het nieuws van de aanslagen in Utrecht en Christchurch en de winst van Thierry Baudet. Dit, schreven gebruikers, kon weleens het langverwachte begin van de rassenoorlog zijn.

In de onder-onssfeer van appgroepen bieden leden van jongerenpartijen tegen elkaar op met extreme berichten. Die lekken nogal eens uit - met vergaande consequenties. Ook in de appgroepen van de jongerenafdeling van FvD gingen kwestieuze memes rond.

De jongerenorganisatie van Forum voor Democratie, JFVD, heeft meerdere klokkenluiders geroyeerd.Eerder dit jaar waarschuwden deze leden voor rechts-extremistische ideeën onder partijleden.

Meer over