Wat gebeurde er achter de meest gefilmde deur van Nederland?

De spanningen waren er dus wel, het gelach in de gangen was hol.

Afgelopen maandag nog, 30 augustus, dreigt een lachende Ab Klink de neus van een toevallig passerende Volkskrant-verslaggever tussen zijn opengeklapte Kamerpas te nemen. Als om te bewijzen dat de sfeer opperbest is, lopen Klink, CDA-leider Maxime Verhagen en diens schaduw, fractievoorlichter Pieter Heerma, lachend door de gangen van de CDA-vleugel in de Tweede Kamer.

Heerma had het de week daarvoor vaak gezegd: kom zelf maar kijken, als Verhagen en Klink naar binnen of naar buiten gaan bij de onderhandelingen met PVV en VVD. Oordeel zelf maar of er tussen die twee spanningen zijn.

Achteraf geredeneerd zei hij níet: ze hebben geen ruzie. Een klein maar cruciaal verschil. Die spanningen waren er dus wel, het gelach in de gangen was hol.

Groeiende onvrede

Al na de fractievergadering van 17 augustus sijpelen de eerste signalen van groeiende onvrede naar buiten. Dagblad Trouw meldt dat er een ‘dissident’ is die zou hebben aangekondigd dat hij tegen een eventueel akkoord met PVV en VVD gaat stemmen. Individuele fractieleden ontkennen dat, ook anoniem en onder beloften van de grootst mogelijke vertrouwelijkheid.

Maar de pers ruikt bloed. Er worden lijstjes van mogelijke dissidenten gemaakt, de speculaties nemen een vlucht.

Op vrijdag 20 augustus komt bij partijvoorzitter Henk Bleker en Verhagen een brief binnen van Ruud Lubbers, oud-premier en de informateur die de gesprekken met VVD en PVV op de rails zette. Zijn standpunt tegenover een rechts gedoogkabinet is gewijzigd van ‘ja, mits’ in ‘nee, tenzij’, en hij oppert een ‘time-out’ in de onderhandelingen om een ‘tussenbalans’ op te maken.

Reserves Klink


De week daarop staat de verzamelde pers te posten voor de deur van de CDA-fractieruimte. Dé deur, de dikke eikenhouten deur, al snel de meest gefilmde deur van Nederland.

Achter die deur vraagt Ab Klink om een pas op de plaats in de onderhandelingen. Het gaat hem te snel, hij heeft het gevoel in een fuik getrokken te worden.

Enkele aanwezigen juichen in stilte. Ab! Wie had dat gedacht? Vooral Kathleen Ferrier en Ad Koppejan, die in de fractie de afgelopen weken al steeds een voorbehoud maakten, zijn blij met de reserves van Klink.

Voor anderen is dit het treurige dieptepunt in wat toch al de rotste vergadering uit hun carrière was. In de achterliggende uren zijn net de namen voorgelezen van 36 medewerkers die worden ontslagen als gevolg van het desastreuze verkiezingsverlies. Sommigen werkten sinds 1980 bij de partij. En nu dreigt uitgerekend Ab Klink de laatste kans op regeringsdeelname te gaan torpederen?

Protestbrieven

Lubbers is met zijn protestbrieven – op woensdag 25 augustus volgt een tweede – niet de eerste en ook niet de laatste prominent die zich roert. Hoewel Bleker en Verhagen het idee van een time-out direct de kop indrukken, verschijnt in het weekeinde een nieuwe brief, ditmaal van oud-minister Cees Veerman. Juist deze door de wol geverfde oudgedienden weten: het moment om te protesteren is nu. Met een trits medeondertekenaars doet Veerman een eigen oproep tot herbezinning.

Informateur Ivo Opstelten heeft de pers dan al medegedeeld dat de onderhandelingen nog twee weken extra vergen, maar voegt hij eraan toe: ‘Ik ben optimistisch.’

Maandag 30 augustus vraagt Klink om een nieuw onderhoud met Verhagen. In een restaurant vertelt Klink hem dat hij wil stoppen met de onderhandelingen. Verhagen is zeer boos, en vraagt Klink zijn overwegingen op papier te zetten. Ze sturen om half negen gezamenlijk een e-mail aan de fractie, dat de fractievergadering de volgende ochtend niet doorgaat. Reden: te druk met onderhandelen. En: we zien elkaar sowieso in het fractieweekend op landgoed Lauswolt in Beetsterzwaag.

Dan nog is de bedoeling dat het CDA zich daar vrijdag en zaterdag vervoegt voor een teambuildingsuitje met ontbijt en driegangenmenu. Het zal anders lopen.

Schinkelshoek

Dinsdagochtend vroeg stuurt Klink zijn inmiddels beruchte schrijven van vijf kantjes naar Verhagen en partijvoorzitter Bleker. Diezelfde ochtend maakt reserve-Kamerlid Jan Schinkelshoek bekend de politiek te verlaten, hij heeft principiële bezwaren tegen samenwerking met de PVV.

De CDA-burelen stromen inmiddels vol met media. Voorzitter Bleker doet voor de camera's luchtig over het vertrek van Schinkelshoek. Die heeft gewoon een andere baan.

Achter de deur zitten Verhagen, Bleker en Klink met verhitte hoofden bijeen. Ook senator Hans Hillen en Ank Bijleveld, nummer twee van de fractie, schuiven aan, net als vicevoorzitter van het partijbestuur Tony de Bos. Besloten wordt alsnog een fractievergadering te houden, om twee uur ’s middags.

Het is half vijf als de opgetrommelde Kamerleden door een haag van pers de inmiddels roemruchte ‘deur’ binnen gaan. Dan wordt het stil. Er komen 46 broodjes kroket, er wordt geschorst voor een sanitaire stop, maar de monden blijven dicht.

Na een hoop emotie en talrijke ‘rondjes’ waarin iedereen zijn zegje kan doen, komt het jongste Kamerlid Sander de Rouwe met een voorstel: de fractie – alle 21 leden – stelt een verklaring op: de onderhandelingen gaan door, de dissidenten mogen hun bezwaren hebben, maar het congres beslist over meedoen aan het kabinet of niet. De drie dissidenten zouden zich dan aan die uitspraak moeten conformeren. Als het congres positief besluit, moeten zij ook vóór stemmen.

De vergadering wordt om twaalf uur ’s nachts geschorst met de mededeling: morgenmiddag om twaalf uur verder. Het bellen gaat echter vrijwel de hele nacht door. We doen het niet, besluiten de dissidenten alledrie. Ze houden vast aan hun grondwettelijke recht om een eigen afweging te maken.

Woensdagochtend vroeg worden de drie ontboden op het partijbureau. Ze hebben onder leiding van voorzitter Henk Bleker een indringend gesprek met het partijbestuur. Blekers conclusie: een ‘verstandig iemand’ moet bemiddelen. Zijn keuze komt uit bij Piet Hein Donner, de minister van Sociale Zaken. Verhagen vindt het prima.

Afspraak

Er worden individuele gesprekken aangekondigd. Donner kan vanwege een afspraak bij de Vereniging Nederlandse Gemeenten pas laat in de middag beginnen.

Maar Klink, Ferrier en Koppejan hebben dan inmiddels besloten dat ze samen naar Donner gaan. Ze willen zich niet uit elkaar laten spelen.

Een groot deel van de fractie – degenen die wél verder willen met de onderhandelingen – zet zich aan een biertje op het terras. Met brede armgebaren spreekt Verhagen met zijn nummer vijf, Marja van Bijsterveldt. Ook Jan Kees de Jager, Mirjam Sterk, Joop Atsma, Sybrand van Haersma Buma en Ank Bijleveld zitten op het Plein. Het is uit hun handen, Donner moet de bezweringsformule zien te vinden waarmee de drie binnenboord worden gehouden.

Op het ministerie van Sociale Zaken zijn de vier druk bezig als een primeur van het 8-uur Journaal de zaak kantelt. De brief van Klink is uitgelekt, het Journaal citeert er letterlijk uit. Belangrijkste passage: samenwerking met de PVV is voor Klink een onbegaanbare weg, en, schrijft hij, ‘dat is echt een definitieve conclusie’. Klink kan op geen enkele manier terug.

De verklaring waaraan Donner werkt, heeft het over ‘zorgen’ bij fractieleden. Klink en de zijnen staan erop dat dat wordt verzwaard tot ‘bezwaren’. Klink wil en zal op geen enkele manier afstand nemen van zijn eigen brief.

Ontboden

Ze gaan in overeenstemming uit elkaar, maar worden rond tien uur ’s avonds nogmaals op het ministerie ontboden om de puntjes op de i te zetten. Op dat moment leggen de camera’s vast dat Koppejan het Kamergebouw verlaat. Even zingt rond dat hij de fractie heeft verlaten. Koppejan ontkent telefonisch dat hij emotioneel is of uit de fractie is gestapt.

In de omgeving van de drie dissidenten wordt geconstateerd dat ze aangeslagen terugkomen van het gesprek met Donner. Er is teleurstelling en woede. Donner zou op een vriendelijke manier heel naar zijn geweest, intimiderend zelfs.

Het is rond elven als Verhagen zijn kamer uitkomt en de samendrommende pers gerust stelt: ‘Wij komen hier eensgezind uit.’

Achter de gesloten deuren blijkt het echter allesbehalve in kannen en kruiken. Klink wil nóg een wijziging: hij wil niet alleen in de verklaring hebben staan dat hij ‘bezwaren’ heeft, maar ‘grote’ bezwaren. De sfeer wordt zeer emotioneel en geïrriteerd.

Sommige Kamerleden spreken van dreigementen aan het adres van de drie dissidenten. Dat ze de fractie zouden worden uitgezet en hun Kamerzetel moeten opgeven. Iets wat volgens de regels van het parlement helemaal niet kan. ‘Er hing een sfeer van: het is gedaan, we komen er niet meer uit.’

De way out komt uiteindelijk rond enen van Marja van Bijsterveldt. De fractieverklaring, die niet is gepubliceerd maar alleen is voorgelezen, wordt: ‘Er zijn grote bezwaren maar die kunnen worden weggenomen’.

Rutte wil dóór


Vrijdagmiddag om twaalf uur lopen achtereenvolgens Verhagen en Rutte opnieuw over het Binnenhof de Eerste Kamer binnen. Verhagen zegt ‘vol vertrouwen’ te zijn. Rutte zegt niets en loopt door. Maar hij heeft een dikke stapel papieren onder arm. Als je gaat zeggen dat je ermee ophoudt, heb je die niet nodig. Rutte wil dus dóór. Maar Wilders komt, zoals wel vaker, binnendoor vanuit de Tweede naar de Eerste Kamer.

Veel journalisten blijven voor de zekerheid posten. Naarmate de uren verstrijken, neemt de spanning af.

Schriftelijke garantie

Maar binnen is het mis. Wilders eist van Verhagen de schriftelijke garantie dat de drie dissidenten zich conformeren aan de uitspraak van het CDA-congres. Anders heeft hij er geen vertrouwen in. Verhagen praat zich de blaren op de tong. Garanties kan hij onmogelijk geven, maar heus: alle 21 CDA-Kamerleden gaan voorstemmen.

Om 17.30 uur komt een sms’je binnen van de Rijksvoorlichtingsdienst met een droge mededeling: ‘Informatiepoging leidt niet tot resultaat.’

In een zaaltje in Nieuwspoort zijn even later de teleurstelling en woede van Verhagen voelbaar. Als wordt gevraagd of de brief van Klink de oorzaak van de mislukking was, slikt hij zichtbaar. ‘Zonder die brief had ik niet 72 uur hoeven onderhandelen, praten, investeren en smeden.’

Het fractieweekend in Beetsterzwaag is dan inmiddels al afgezegd, landgoed Lauswolt heeft de kamers voor 99 euro in de aanbieding gedaan. Joop Atsma tegen de Leeuwarder Courant: ‘Wy ha no wol genôch oan teambuilding dien.’

De deur van de fractiekamer van het CDA. (ANP) Beeld
De deur van de fractiekamer van het CDA. (ANP)
Meer over