Analyse

Wat er ook gebeurt: Klaver en Ploumen laten zich niet van de formatietafel verjagen

Lilianne Ploumen (PvdA) en Jesse klaver (GroenLinks) stellen zich op als achtergrond voor een selfie na afloop van een gesprek met informateur Mariëtte Hamer. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Lilianne Ploumen (PvdA) en Jesse klaver (GroenLinks) stellen zich op als achtergrond voor een selfie na afloop van een gesprek met informateur Mariëtte Hamer.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Tot frustratie van CDA en VVD laten Lilianne Ploumen en Jesse Klaver zich maar niet verjagen van de formatietafel. Het is niet gelukt het linkse verbond te ondermijnen en de weinig enthousiaste toon van de twee rechtse partijen schrikt PvdA en GroenLinks niet af. De linkse partijen willen vermijden dat ze de schuld krijgen van de vergeefse zoektocht naar een meerderheid.

Lilianne Ploumen (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks) gaan nergens heen, hoe graag Mark Rutte (VVD) en Wopke Hoekstra (CDA) dat ook zouden willen. De linkse leiders stellen zich in de Stadhouderskamer op als feestgangers die best doorhebben dat niet iedereen hun aanwezigheid op prijs stelt, maar die de gastheer onvermoeibaar op de schouders slaan en hem complimenteren met het prachtige feest. En schenk nog maar eens in, we zijn er nu toch.

Waarom ook niet?, klinkt het bij GroenLinks. Met een beetje goede wil zou er over vier tot acht weken een kabinet op het bordes kunnen staan, is daar de overtuiging. Het formatiedocument waaraan VVD en D66 de afgelopen zomerweken schreven, biedt genoeg bouwstenen om er snel uit te komen. Al is er nog altijd geen antwoord op de vraag welke partijen met elkaar in gesprek gaan.

Afstand

Dinsdag en woensdag ontving informateur Mariëtte Hamer wederom de partijleiders die nietszeggendheden afwisselden met open deuren: de gesprekken gaan goed en er wordt gewerkt langs de lijnen van de inhoud.

Gert-Jan Segers (ChristenUnie), de voorkeurspartner van Rutte en Hoekstra, nam weer een stapje meer afstand van de formatiegesprekken. Vorige week trok hij de conclusie dat de ChristenUnie kennelijk ‘niet nodig’ was en zelfs ‘ongewenst’, woensdag nam hij nadrukkelijker afstand van het formatiedocument dat Rutte en Sigrid Kaag (D66) samen schreven.

De verschillen van opvatting tussen de twee liberale winnaars van de verkiezingen en de christenen zijn groot. En dat niet alleen inzake medisch-ethische kwesties, is achter de schermen te horen, maar ook op het gebied van onderwijsvrijheid en belastingen. Een doorstart van de huidige coalitie is dan ook ver weg, in ieder geval in deze fase van de verkenning. Segers voelt meer voor een minderheidskabinet, dat hij dan op punten best wil steunen.

Bij Ploumen en Klaver neemt intussen het chagrijn toe. Het formatiestuk van VVD en D66 is af, de partijen hebben er een samenvatting van mogen inzien en er hun positieve oordeel over kunnen vellen. Tijd voor Hamer om conclusies te trekken. ‘We wachten al vijf maanden op een nieuwe regering’, aldus Klaver dinsdag.

Terugtrekkende beweging

Er is ook ergernis bij PvdA en GroenLinks over de houding van Segers, die wel terugtrekkende bewegingen maakt, maar weigert uit de formatie te stappen. ‘Vier jaar geleden lieten wij op verzoek van de ChristenUnie weten dat wij niet meer meededen’, zegt een hooggeplaatste GroenLinkser. De twee linkse partijen vinden het tijd voor de volgende fase: als Rutte en Hoekstra niet eens een poging willen wagen om er inhoudelijk uit te komen, moet zij maar uitleggen waarom.

Hamers eindverslag laat nog wel even op zich wachten. Naar verwachting komt de informateur ook deze week niet toe aan conclusies. De SER-voorzitter staat bekend om haar geduld in onderhandelingen en is niet van plan haar opdracht terug te geven aan de Kamer.

Met een schuin oog kijkt zij naar de aanstaande partijbijeenkomsten van PvdA en GroenLinks. De twee partijen geven dan in eigen kring tekst en uitleg over de formatiesamenwerking. Vorige week zetten ze hun verbond kracht bij door de twee fracties voor de duur van de formatie te verenigen – geen fusie, wel verregaande samenwerking.

Klaver praat de leden slechts bij, maar Ploumen staat voor hetere vuren. De PvdA-leden bepalen of zij de samenwerking zien zitten. Moties voor en tegen gaan deze week rond in de partij. Partijprominenten roeren zich. Oud-voorzitter Hans Spekman keert zich tegen het voorstel: een ‘onvoorstelbaar slecht’ plan. Ploumen moet ook Adri Duivesteijn zien te overtuigen. De PvdA-coryfee kan zich niet aan de indruk onttrekken dat de samenwerking is ontstaan onder druk van VVD en CDA, die niet met twéé linkse partijen willen onderhandelen. De gevolgen zijn niet te onderschatten, drukt hij zijn partijgenoten op het hart: ‘Weg geschiedenis, traditie en sociaal-democratie.’

Andere partijgenoten willen dat de PvdA zich volledig terugtrekt uit de formatie. De PvdA steunde vier maanden terug immers nog een motie van wantrouwen tegen de VVD-premier en verloor Lodewijk Asscher als partijleider als gevolg van het rapport over het kinderopvangtoeslagschandaal. Moet de PvdA Rutte nu dan toch aan een vierde termijn helpen?

Ledenraad

Ploumen vertrouwt erop dat zij haar partijleden kan overtuigen. De forse kritiek? Dat hoort bij een partij als de PvdA. Ze zal de leden erop wijzen dat er nog geen letter op papier staat: het gaat om het openen van onderhandelingen. Bij de PvdA hebben de leden uiteindelijk het laatste woord over een regeerakkoord. Bij GroenLinks zal Klaver dat eveneens benadrukken.

Voor het verdere verloop van de formatie zijn de ledenraden van groot belang. Als Ploumen en Klaver hun mandaat krijgen, hoeven VVD en CDA er niet meer op te rekenen dat de linkse partijen nog vrijwillig vertrekken van de formatietafel, gezien hun overtuiging dat ze met meeregeren op dit moment het meest kunnen binnenhalen voor hun achterban.

En zo blijven de twee onverstoorbaar benadrukken hoe enthousiast ze zijn over het formatiedocument van Rutte en Kaag; het onderhandelen komt later wel. En als VVD en CDA dat echt niet willen, zullen zij het land moeten uitleggen waarom niet. ‘Wat er ook gebeurt, wij gaan niet blokkeren’, zegt een hoge GroenLinks-bron. ‘Want wie breekt, die betaalt. Die is degene die geen verantwoordelijkheid neemt.’

Meer over