Was Leidseplein wel toneel van antisemitisme?

Wie heeft op 9 november tijdens de demonstratie 'Stop de apartheidsmuur' op het Leidseplein in Amsterdam geroepen dat de Israëlische bezetting van Palestijns territorium 'precies hetzelfde is als de Duitse bezetting van Nederland tussen 1940 en 1945'?...

En was het juist wat de Volkskrant afgelopen maandag schreef: dat deze betoging Frits Bolkestein diezelfde dag tijdens de Kristallnacht-herdenking in Amsterdam 'moet hebben gei¿nspireerd tot een vlammend betoog tegen hen die hun kritiek tegen Israël niet weten te scheiden van antisemitisme'?

Het is het gemakkelijkst om met de tweede kwestie te beginnen. Verslaggever Willem Beusekamp deelde de lezers van de Volkskrant maandag mee dat de bijeenkomst op het Leidseplein voor Bolkestein de inspiratiebron was geweest om te fulmineren tegen diegenen die Israël vergelijken met nazi-Duitsland. Had Bolkestein dat persoonlijk tegenover de verslaggever bevestigd? Of kan de verslaggever gedachten lezen?

Nee. Was Bolkestein dan toevallig ook bij de manifestatie op het Leidseplein? Hij werd er niet gesignaleerd; zeker niet door onze verslaggever. Die veronderstelde dus alleen maar dat de gezamenlijke protestactie van het Nederlands Palestina Komitee, de Palestijnse Gemeenschap Nederland en Stop de Bezetting Bolkestein had gei¿nspireerd.

Journalistiek deugt dat niet. Veronderstellingen worden pas publicabele feiten, nadat ze terdege zijn gecontroleerd. En dat is niet gebeurd. Het verweer van de verslaggever luidt dat hij slechts een bruggetje heeft willen slaan tussen zijn relaas over de herdenkingsbijeenkomst vanwege de Kristallnacht en de protestactie 'Stop de apartheidsmuur'.

Er is niets tegen bruggetjes bouwen. Maar in dit geval zou het correct zijn geweest, als de verslaggever de lezers had verteld dat hijzélf geloofde dat de actie op het Leidseplein Bolkestein 'zou hebben kunnen inspireren' tot zijn vlammend betoog. Dat ware beter geweest, beaamt hij. Nu had hij te stellig beweerd dat Bolkestein gei¿nspireerd was door wat gezegd was bij de actie op het Leidseplein. Daar was volgens de verslaggever immers gezegd dat de bezetting van Palestijns grondgebied 'precies hetzelfde is als de Duit

se bezetting van Nederland tussen 1940 en 1945'. En Bolkestein vindt dergelijke vergelijkingen tussen Israël en nazi-Duitsland 'een vorm van nieuw antisemitisme'.

Maar hebben de pro-Palestijnse organisaties tijdens hun betoging de vergelijking die de verslaggever in de krant citeerde ook gebezigd? Die organisaties hebben bij mij fel geprotesteerd tegen het citaat dat hen collectief in de Volkskrant is aangewreven. Zij ontkennen dat een van hun sprekers het gezegd heeft. De verslaggever houdt vol dat het wel degelijk door een spreker gezegd is.

Ja tegen nee en dus einde verhaal? Zo simpel is het niet. Om te beginnen: wie was de boosdoener? Volgens de verslaggever 'degene die het laatst sprak'. En dat was volgens hem Tariq Shadid van 'Stop de Bezetting'.

Maar volgens de organisatoren sprak Gretta Duisenberg als laatste. De woordvoerder van 'Stop de Bezetting', Henri van de Vall, bij wie ik navraag heb gedaan, zegt dat bij de betoging 'een zeer strak draaiboek nauwgezet is gevolgd'. 'En in dat draaiboek was Gretta Duisenberg echt de laatste spreker'.

Volkskrantcolumniste Anet Bleich blijkt een toevallige getuige. Zij was op het Leidseplein en noteerde deze week in haar column dat ze 'de slottoespraak van Gretta' had gehoord. Desgevraagd zegt Bleich: 'Ja, zij werd aangekondigd als de laatste spreker.'

Was er dan misschien toch nog een allerlaatste spontane spreker? Van de Vall ontkent dat. Hij sluit uit dat een spreker de Israëlische bezetting van Palestijns grondgebied zou vergelijken met Hitlers oorlog. Want volgens hem was 'tevoren afgesproken dat vanwege de gevoelige datum – de actie viel immers samen met de herdenking van Kristallnacht – vergelijkingen met Hitler-Duitsland volstrekt taboe waren. 'Wij zijn het met die vergelijking niet eens. We hadden trouwens een ordedienst georganiseerd om eventuele provocaties te voorkomen.'

Rest ten slotte toch ja tegen nee? Welbeschouwd doet dat in deze kwestie minder terzake. Want de verslaggever heeft zijn werk niet goed gedaan. Immers, een journalist die citeert moet precies melden wie hij citeert. Nu beschuldigde de Volkskrant alle organisaties. En dat is, gemeten naar journalistieke normen en waarden, onzorgvuldig.

Meer over