Was getekend

Marjane Satrapi bewerkte met Vincent Paronnaud haar beeldroman 'Persepolis' tot een bejubelde animatiefilm. Voor hun tweede film kozen ze een combinatie van animatie en echte acteurs. Waarom? En werkt het?

Er was maar één conclusie mogelijk: het moest allemaal anders. Niet omdat Marjane Satrapi en Vincent Paronnaud concludeerden dat hun aanpak de vorige keer niet werkte, integendeel. Het was ook een geweldige ervaring geweest, het overdonderende succes van hun debuutfilm Persepolis (2007). De Oscarfeestjes, de reizen langs festivals en de prestigieuze prijzen die ze overal ter wereld mochten ophalen.

Maar wat de verfilming van het zwart-witte, autobiografische stripboek van Satrapi het interessantst maakte, bedachten ze, was dat de twee striptekenaars zich ruim twee jaar een compleet andere werkwijze eigen moesten maken.

Op routine werken, dat is niets voor hen. Dus kon het in dezelfde stijl getekende Poulet aux prunes (De Muzikant) niet precies zo geanimeerd worden: dit keer wilden Satrapi en Paronnaud een 'normale' film maken, met acteurs en filmsets dus.

Satrapi: 'De angst kwam pas achteraf. Het was alsof we in de zee waren gesprongen en ik daarna naar Vincent keek: weet jij eigenlijk hoe je moet zwemmen? 'Eh, nee'.

Satrapi's volle lach overspoelt het terras van de villa in Venetië, waar Poulet aux prunes de dag ervoor in première is gegaan. Voor het groepsinterview zijn Satrapi en Paronnaud naast elkaar gezet, en het levert een wonderlijk schouwspel op. Ze lijken verwikkeld in een stiekem wedstrijdje wie de meeste sigaretten in een half uur kan roken. Maar hun rookgewoonte is op het oog de enige overeenkomst. Zij voert het woord, met grote gebaren. Haar antwoorden zijn bloemrijk en vol metaforen. Als hij al antwoord geeft, is hij bedeesd en feitelijker.

Het onderstreept mooi de taakverdeling: Satrapi is de verhalenverteller van de twee - het zijn haar stripboeken waarop hun twee films zijn gebaseerd - Paronnaud komt met praktische ideeën over hoe die naar beeld te vertalen. In hun tweede samenwerking Poulet aux Prunes besluit de beroemde muzikant Nasser Ali als in 1958 zijn viool stuk gaat, de dood in bed af te wachten; zelfmoord plegen durft hij niet. In zijn laatste week blikt hij terug op zijn leven en denkt hij vooral weemoedig aan zijn grote, misgelopen liefde Iran. Het is een liefdesverhaal met weerhaakjes, tegen de achtergrond van overdadige decors en sprookjesachtige visuele terzijdes.

Paronnaud: 'Ik vind romantiek eigenlijk saai. Maar aangezien Marjane ermee kwam, ga ik meteen denken: hoe maken we zoiets interessant voor een film? Zij dwingt me verder te kijken.'

Een eendimensionaal verhaal is het niet geworden. Na Satrapi's kritische Persepolis, gebaseerd op haar jeugd in Iran en haar vlucht naar Europa, is het onmogelijk om dit niet óók te interpreteren als een metafoor voor de geschiedenis van Iran. En inderdaad, die verloren liefde heet niet voor niets Iran, het is geen toeval dat juist haar vader haar in een keurslijf dwingt en het is geen toeval dat Nasser Ali juist aan het einde van de jaren vijftig, toen de droom van een Iraanse democratie verdampte, zijn romantische dromen en levenslust verliest. Satrapi: 'We zijn ons land verloren. Dat betekent niet dat we er niet van houden, maar juist dat vermoordt ons elke dag een beetje.'

Toch is die metafoor slechts een onderdeeltje - dit is geen droevige film, het is een film over leven en liefde voor schoonheid en kunst. Als je er een politiek statement in wilt zien, laat dat dan dit zijn: tegenwoordig zijn we zo druk bezig met alles wat 'echt' is, van realityshows tot de politieke ontwikkelingen in de journaals, dat onze verbeelding lijkt te zijn verdwenen. En in onze fantasie en poëzie kunnen we juist dingen vinden die ons verbinden.'

Daarbij strijkt Satrapi met haar verhaal over Nasser Ali graag tegen de haren in. Zo is hij helemaal geen sympathieke man. Het is een weerbarstig personage dat zich wentelt in zelfmedelijden, zijn vrouw tergt en zijn kinderen alleen maar lastig vindt. 'We wilden ook een film maken waarin mensen het recht hebben hun kinderen niet leuk te vinden. Als iedereen namelijk zo dol is op zijn kinderen als we het nu doen voorkomen, dan zouden alle kinderen dolgelukkig zijn. En dat is niet het geval. Er zijn treurige kinderen, die ellendige tieners worden, en vreselijke volwassenen. Dus nee, Nasser Ali is niet erg leuk, en hij biedt op het einde niet zijn excuses aan en zegt niet tegen zijn gezin dat hij ondanks alles veel van ze houdt. Er zit niet zo'n les in, omdat het leven niet zo is.'

En over onrealistisch gesproken, dat Nasser Ali de dood omarmt, is niet veel vreemder dan al die mensen die wanhopig de dood proberen te verjagen.

'Uit televisieprogramma's en tijdschriften leer je tegenwoordig dat je er jong blijft uitzien als je bepaalde yoghurt eet, een uur hardloopt, smerige groentensappen drinkt of vijf soorten vruchten eet. Dat is volstrekt absurd, want oud worden is niets anders dan een voorbereiding op het doodgaan. Er moet een punt komen waarop je je zo ellendig voelt dat het je niet meer uitmaakt.

'En dan leven we ook nog eens in een heel conservatieve tijd. Alle leuke dingen zijn tegenwoordig gevaarlijk. Eten? Cholesterol. Roken? Kanker. Seks? Aids. Drinken? Leveraandoeningen. Ik snap dat principe niet, om nu een ellendig leven te lijden om de wormen straks vers vlees te kunnen voeren. Ik ben dol op vet, ik rook graag en ik haat sporten. Ik hoop dat mijn vlees zo verrot is dat de wormen helemaal geen zin hebben me op te eten en 100 jaar wil ik al helemaal niet worden. Ik heb liever dat ze zeggen: 'wat zonde, ze is veel te vroeg heengegaan' dan 'daar heb je die oude idioot weer. Wanneer gaat die verdomme nou eens dood?'

42-jarige Frans-Iraanse Marjane Satrapi verliet Iran op haar 14de om in Wenen naar de middelbare school te gaan. Na een korte terugkeer naar Iran vestigde ze zich in 1994 in Parijs. Haar jeugd en puberteit in Europa verwerkte ze in haar vierdelige strip Persepolis. Daarna volgden de boeken Kruissteekjes en De Muzikant, die zich ook afspelen in Iran en gebaseerd zijn op familieverhalen. Satrapi won belangrijke stripprijzen voor haar werk. In 2007 vormde ze met undergroundtekenaar Vincent Paronnoud haar zwart-witte Persepolis om tot een animatiefilm. In Cannes won de film de juryprijs.

undefined

Meer over