ANALYSE

Waren VVD'ers betrokken bij een doofpot?

Premier Mark Rutte moet zich volgende week in de Tweede Kamer verdedigen over de Teevendeal. Kernvraag: Hoe betrouwbaar is de machtigste partij van Nederland?

Fred Teeven (L) en Mark Rutte (R). Beeld anp
Fred Teeven (L) en Mark Rutte (R).Beeld anp

'Het is ook een kwestie van vertrouwen', zei minister Ivo Opstelten toen de Tweede Kamer in 2014 sceptisch reageerde op zijn beweringen over de Teevendeal met drugscrimineel Cees H..

Die woorden galmen na nu er een rapport ligt waarin staat dat brieven van een klokkenluider door de shredder gaan, cruciale gespreksverslagen in een kluis verpieteren en onwelgevallige passages onder zwarte lak verdwijnen. De vraag die andere vragen overstemt: Waren VVD'ers betrokken bij 'een doofpot'?

Dat vindt Rutte 'grote woorden', zo liet hij gisteren tijdens zijn wekelijkse persconferentie weten. De 'processtappen' zijn volgens de premier 'op zich' goed verlopen, maar de uitvoering helaas niet. Als 'aanvoerder van het team' kon hij niet voorkomen dat Fred Teeven ('de crimefighter van Nederland') en Opstelten moesten aftreden. Ruttes synopsis: 'Operatie geslaagd, patiënt overleden.'

Zwarte lak

Operatie geslaagd? Die indruk krijgt de oppositie niet bij het lezen van het onderzoeksrapport van de commissie Oosting. Neem bijvoorbeeld pagina 193. Daar wordt beschreven hoe Opstelten een vijftien jaar oud advies van de schikkingsexperts (BOOM) van het OM alleen vertrouwelijk aan de Kamer laat zien. En dan lakt hij ook nog eens enkele passages zwart om ze onleesbaar te maken.

Geen Kamerlid kon toen controleren waarom dat nodig was. Privacygevoelige gegevens? Staatsgeheimen?

De commissie Oosting heeft de vertrouwelijkheid nu opgegeven en de zwarte blokken verwijderd. En wat staat er dan over de Teevendeal? 'Het onderhandelingsresultaat komt zelfs niet in de richting van wat minimaal haalbaar zou zijn in een procedure.' Kortom: een zeer negatief oordeel uit 2000 over de deal met Cees H.. Maar dankzij de zwarte lak bleef de Kamer in het ongewisse.

'Topdeal'

Toch houdt Rutte vol dat het een 'topdeal' kan zijn geweest. Niemand weet tenslotte of Cees H. belastende verklaringen heeft afgelegd tegen andere criminelen, ook al zijn daar geen aanwijzingen voor.

De oppositie wil vooral weten waarom dan het negatieve oordeel uit 2000 weggelakt moest worden. Wat zegt dat over de informatievoorziening aan de Kamer?

Zo zijn er meer bladzijdes in het rapport die 'grote woorden' kunnen oproepen bij de oppositie. De onderzoekscommissie schrijft bijvoorbeeld op pagina 174 over de cruciale uitzending waarin Nieuwsuur onthult dat Cees H 4.710.627,18 gulden overhield aan zijn schikking. Voorafgaand aan die onthulling is er 'krijgsberaad' op het ministerie met Opstelten en Teeven, maar ook Klaas Dijkhoff en Ard van der Steur.

Het 431 pagina's dikke eindrapport van de commissie-Oosting biedt weinig ontsnappingsruimte. Coalitiepartner PvdA wil dat de premier berouw toont. Hij bleef tot het bittere einde achter Opstelten en Teevens staan.

Ontkennen

Volgens een ingewijde horen de twee Kamerleden daar voor het eerst dat Teeven 'een herinnering heeft' dat Cees H. er met 4,8 miljoen vandoor is gegaan, plus nog een basisbedrag. Dat komt in de buurt van Nieuwsuurbericht en is ver verwijderd van Opsteltens bewering. Het krijgsberaad besluit desondanks alles te ontkennen. Eerste zin van het persbericht: 'De bewering van Nieuwsuur dat de minister de Tweede Kamer verkeerd heeft geïnformeerd over de schikking met H. is onjuist.'

Kamerlid Van der Steur vond het goed. Nu leidt hij als opvolger van Opstelten het 'veranderproces' op het ministerie.

En waarom beweerde Rutte dat er geen verslag bestond van het gesprek dat Teeven had met een topambtenaar over de deal met Cees H.? Vast staat inmiddels dat hij het stuk tijdens de pauze van het debat over het aftreden van de liberale crimefighters heeft gezien. Het blijkt een uitgetikte tekst te zijn, met een datum, in de kantlijn nog wat opmerkingen van de staatsecretaris en onderaan Teevens paraaf voor akkoord.

Volgens de premier was hij door ambtenaren van V&J ingelicht dat het om 'een persoonlijke aantekening' ging en niet om een verslag. Dat vindt hij nog steeds 'verdedigbaar'. Bovendien had hij destijds 'geen tijd' om het stuk te lezen. Bij de oppositie leidt dat tot ongeloof: Het is één A4tje. Er waren bovendien meerdere schorsingen en het verzoek om een extra schorsing werd weggewuifd.

Ard van der Steur. Beeld anp
Ard van der Steur.Beeld anp

Klokkenluider

Er zijn meer ongerijmdheden. Tegen de onderzoekscommissie verklaarde de premier dat hij voor de uitzending van Nieuwsuur belde met Teeven. Die vertelde toen dat het bedrag dat Cees H. kreeg, was opgebouwd uit 'een basisbedrag met rente'. Maar de premier houdt vol dat hij nooit naar het exacte bedrag heeft gevraagd. Het zou volgens Rutte staatsrechtelijke 'onkies' zijn geweest om Teeven te bevragen over zijn rol als officier van justitie.

En dan is er nog partijgenoot Anouchka van Miltenburg, de Kamervoorzitter die in opspraak is geraakt vanwege het vernietigen van een brief van een klokkenluider. Rutte heeft daar formeel weinig mee te maken, maar het kleeft aan zijn partij. Bovendien wil de oppositie graag weten of de Kamervoorzitter met partijgenoten heeft overlegd over haar acties. Van Miltenburg maakte zaterdagmiddag bekend haar functie als kamervoorzitter neer te leggen.

Voor Rutte zijn die zorgen er niet, maar verbale virtuositeit alleen zal niet genoeg zijn om ongeschonden de week door te komen.

Om met Opstelten te spreken: 'Het is ook een kwestie van vertrouwen.'

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Reconstructie van de Teevendeal

De onderste steen zou hij boven halen, zo beloofde oud-minister van Veiligheid en Justitie Ivo Opstelten. Een belofte die hij niet waarmaakte. Heeft Den Haag de boel weggemoffeld?

Uiteindelijk kreeg de Staat 750 duizend euro van Cees H. Aanvankelijk had ze 500 miljoen gulden geëist. Waarom gaf Fred Teeven Cees H. zijn miljoenen terug?

Kamervoorzitter Anouchka van Miltenbrug zal volgende week duidelijkheid geven over haar rol in de Teevendeal. Waarom versnipperde zij de brief van een klokkenluider?

Meer over