Ware horror in woord en in beeld

Niets zo laf als ramptoerisme, de slordige consumptie van leed. Lees de sensatiepers, zei iemand, dan leer je een land kennen, maar ik had het verkeerde blad te pakken....

Barber van de Pol

Nee, dan de documentaire die wij dit weekend zagen. Die was ook sensationeel maar op een andere manier. Ondanks de beelden van kinderen en beesten met aangeboren afwijkingen als gevolg van industri perversie hadden we na afloop tranen in onze ogen van. . ., ja waarvan? Dankbaarheid, denk ik. Een beetje mens huilt niet wanneer iets om te huilen is maar wanneer het, treurig of niet, goed is.

De opvolger van Bowling for Colombine wordt hij genoemd. Dan denk je aan Michael Moore en die speelt inderdaad prominent mee in The Corporation. Ook deze film is gemaakt met de bedoeling het publiek kritischer naar zijn eigen omstandigheden te laten kijken.

Van grote thema's komen niet per se grote documentaires, maar hier lukt het. Deze ware horror-film is om te beginnen een injectie tegen onwetendheid. Er wordt in woord en beeld in verklaard waarom multinationals almaar winst moeten maken en steeds ongrijpbaarder worden voor regeringen en voor het rechtsbestel. Ze beschikken over enorme bedragen om protesten af te kopen of advocaten te betalen, met alle intimiderende werking vandien. Ze hebben langzaamaan de status ontwikkeld van volmaakte psychopaten.

De basis van The Corporation bestaatuit precieze getuigenissen, uitgesproken door scherpe denkers als Chomsky of, dramatischer, een gewezen captain of industry die tot inkeer kwam. Dankzij loepzuiver, concreet materiaal ontstaat een spiegel van je werkelijkheid. En, ook belangrijk, hoe heet van de naald het getoonde vaak ook is, er blijft sprake van distantie en reflectie.

Ik leerde veel nieuws, bijvoorbeeld over de gevaren van het octrooiwezen. Ieder nieuw gen kan worden gepatenteerd en door de patenthouder tamelijk oncontroleerbaar worden uitgebaat. Veel is ook wvia de media bekend. Zoals die krankjoreme economische uitwas destijds in Cochabamba (Boliviwaar zelfs het regenwater was geprivatiseerd en de bewoners, die het niet pikten, gedwongen waren een derde van hun inkomsten aan water uit te geven. Neruda, die ooit in visionaire zin over zulke misstanden schreef, had gelijk gekregen.De effecten in de film, de montage en de daarmee verkregen parallellen, zijn zwaar aangezet. Je schrikt van de verwijzing naar het Amerikaanse IBM dat nazi-Duitsland actief hielp met zijn ponsapparaten. Kern van het probleem is dat geen mens in zo'n geval verantwoordelijk is en de corporatie als geheel niet aanspreekbaar. Vergelijk: Hitler was zo lief met kinderen, en toch. Zo is Nick van Nike heus een toffe peer, maar.

Net als je denkt: wat een zooi, hoe moet dit verder, spreekt Moore je aan als het levende voorbeeld van zijn eigen les. Hij doet nu juist wel een beroep op je persoonlijke verantwoordelijkheid. Onderken de problemen en gebruik, net als hij, de middelen die je ten dienste staan. Ook regeringen en advocaten kunnen nog steeds ten goede worden aangewend. Moore spreekt dus niet een groep aan maar de individu. Hij is de volmaakte schoolmeester die ons de feiten en hun consequenties leert.

Het komt zelden voor dat een boek zoiets bewerkstelligt. In Montr haalde Gaston Miron in 1970 met l'Homme rapaillen hele bevolking uit haar sluimering, is me bezworen. Hoe dan? Ik zoek parallellen bij ons, toen. Voor de seksuele bevrijding hadden we Wolkers en Cremer, voor de rationele Kousbroeks Avondrood der magi, maar ik geloof dat het hier verder ging.

In de Petit Robert komt 'rapaillniet voor. Er zijn hier oud-Franse woorden in gebruik die we niet leren. Ik dacht aan 'rapalje', maar het schijnt 'rassembl(verzameld, verenigd) te betekenen. Een opruiende titel dus, iets als het Latijns-Amerikaanse 'un pueblo unido jamserencido'? Gek, want het gaat om nogal gekwelde poe, over de Qucois als een noodzakelijk ongeluk.

Zonder de precieze feiten schiet je niets op met zo'n legende, zou Moore zeggen.

Meer over