WANNEER, HOE LAAT EN DOOR WIE?

Na de aanslagen in Londen leert ook Europa langzaam te leven met de angst, ook al verzekeren leiders van hoog tot laag dat we niet bang zijn....

Door Alex Burghoorn

'Toen ik vanmorgen mijn elfjarige zoon wakker maakte, vroeg hij: 'Is er vandaag al een terroristische aanslag geweest?' Mijn zoon is bang, net als de meeste Israëlische burgers - de afgelopen twee weken zijn er vijf zelfmoordaanslagen geweest. Daarbij zijn meer dan vijftig Israëliërs gedood en honderden gewond geraakt. Het waren gruwelijke slachtingen onder de burgerbevolking zoals we die in onze ergste oorlogen niet hebben meegemaakt.'

Zo begint de Israëlische schrijver David Grossman zijn essay Als de angst alles gaat beheersen (1996). Nog een citaat.

'Visies en ideeën verbleken als je de stank ruikt van geschroeid vlees en het bloed ziet dat is vergoten. De angst gaat alle andere gedachten overheersen - als je op straat iemand tegenkomt, kijk je hem wel zeven keer argwanend aan. Iedereen zou je moordenaar kunnen zijn (en je komt er achter dat iedereen, zelfs mensen die je kent, wel iets sinisters blijkt te hebben). Elke beslissing kan fataal blijken: moet ik bij dat kraampje iets gaan drinken of pas bij het volgende? Moet ik mijn twee kinderen met dezelfde bus naar school sturen? (En vervolgens moet je beslissen welk kind je op de bus van tien over zeven zet en welk op de volgende.)'

Israëli's kennen de angst slachtoffer te worden van een terroristische aanslag als weinig anderen - bushaltes, restaurants, discotheken zijn besmette plaatsen. De kop die de Israëlische krant Ha a r e t z vrijdag boven de analyse van de aanslagen in Londen op de voorpagina zette was ferm: Jeruzalem aan-de-Thames.

Premier Ariel Sharon heeft zijn ministers opgeroepen in het openbaar vooral geen vergelijkingen te trekken tussen de aanslag in Londen en de Palestijnse terreur. Begrijpelijk: de context van de intifada verschilt van de internationale jihad die Al Qa'ida en geestverwante islamistische bewegingen voeren. Het conflict om de heilige grond tussen de Jordaan en de Middellandse Zee heeft andere dimensies dan de strijd tegen de kruisvaarders en ongelovigen in het Westen.

Dagelijkse werkelijkheid Maar met de tweede grote jihadaanslag in Europa in zestien maanden - en de derde aanslag voor wie de rituele moord op Theo van Gogh meerekent - dringt het terrorisme wel degelijk langzaam door tot de dagelijkse werkelijkheid van het Europese continent. Madrid, Londen, Amsterdam; welke hoofdstad volgt? Met die terechte vraag op de lippen kan Europa gemakkelijk in de ban van de angst voor terreur raken. Terrorisme-kenners zien geen enkele reden waarom de terreur na Londen zou stoppen. In Frankrijk, Italië, Duitsland, België, overal zijn in het verleden al terreurcellen ontmanteld. Drie keer getroffen, waarom niet een vierde keer?

Alleen: wanneer, waar, hoe laat, en door wie? Het zijn de angstige vragen waarmee Israëli's al jaren leven, en het zijn de vragen die van Londen een 'Jeruzalem-aan-de-Thames' kunnen maken.

Wie het essay van Grossman leest, in de mooie bundel Angst vreet de ziel op (Uitgeverij Cossee, 2003), weet dat het nog niet zo ver is. 'Wij Israëliërs zijn gewend in de nabijheid van de dood te leven. Ik zal nooit het jonge paar vergeten dat mij over hun toekomstplannen vertelde: ze zouden trouwen en drie kinderen krijgen. Niet twee, maar drie. Want als er een doodgaat, blijven er nog twee over.'

President George W. Bush gebruikte het woord 'angst' vijf keer in zijn eerste toespraak tot het Amerikaanse Congres na 11 september 2001. Negen dagen na de vliegtuigaanslagen in New York en Washington zette hij de lijnen uit voor de Strijd tegen het Terrorisme. De kernzin was: 'Vrijheid is in oorlog met angst.'

Het is een overzichtelijke analyse van de toestand in de wereld, sinds de terreurcellen van Al Qa'ida en geestverwante extremisten keer op keer weten toe te slaan; op Bali, in Casablanca, in Istanbul, in Beslan, in Mombasa enzovoort. De kernzin van Bush heeft inmiddels in alle talen geklonken - wij, fatsoenlijke burgers aller landen willen leven in vrijheid, terwijl zij, de gewetenloze terroristen willen dat wij leven in angst.

Maar, zo voegen staatshoofden, regeringsleiders, ministers, burgemeesters, politici van links en rechts steevast toe: de terroristen

hebben geen kans van slagen, wij zijn niet bang, wij gaan door met ons leven - de angst krijgt ons niet in zijn greep.

De Britse premier Tony Blair zei het donderdag, enkele uren na de viervoudige aanslag in Londen, zo: 'Onze vastberadenheid om onze waarden en levensstijl te verdedigen is groter dan hun vastberadenheid om dood en verderf te zaaien onder onschuldige mensen vanuit de wens extremisme op te leggen aan de wereld.'

Strijden tegen terrorisme is ook het bezweren van de angst.

Verhoogde waakzaamheid En zie: Madrileense forenzen spoeden zich iedere ochtend over de perrons van het Atocha-station.

Op de halte waar de aanslagplegers op 11 maart 2004 de bomtassen plaatsten, was een jaar later niets van verhoogde waakzaamheid te bespeuren. Toeristen vliegen naar de discotheken aan de stranden van Bali en de kinderen van Beslan gaan naar school. Ook Londenaren stappen alweer gewoon de bus en de metro in.

Het advies, kort na aankomst in Jeruzalem, zes weken geleden, was helder. 'Let goed op of bewakers

van restaurants je tas wel grondig op bommen controleren. Want als ze jouw niet goed doorlichten, dan doen ze dat bij de zelfmoordenaar waarschijnlijk ook niet.'

De beveiliging van restaurants, banken, winkelcentra en bioscopen in Israël kent zijn gelijke niet in Europa. Geen wonder, want geen land is ooit getroffen door de bommencampagne die Palestijnse terroristen de afgelopen vierenhalf jaar hebben gevoerd. Wie zijn stadsbelasting komt betalen in het gemeentehuis van Jeruzalem krijgt een Schiphol-behandeling: tas afgeven, mobiele telefoon, portemonnee en sleutels in een bakje en hup zelf door de metaaldetector lopen. Wie zijn auto parkeert in de garage van een winkelcentrum moet voor de bewaker zijn kofferbak openmaken, en in sommige gevallen ook identiteitspapieren tonen.

Sinds 11 september 2001 woedt in Europa een hevig debat over de uitbreiding van veiligheidsmaatregelen in de strijd tegen terreur. Van begin af aan is er verzet geweest - George Orwell heeft met zijn doembeeld van Big Brother is watching you veel indruk gemaakt. Uit de Verenigde Staten kwam veel kritiek op de Europese traagheid. is Amerikaanse toeristen vaak uit te leggen dat het mogelijk is van het ene naar het andere land te reizen zonder een paspoort te laten zien.

Vaak ook klonk de verzuchting Europa zich niet genoeg kon in wat terroristische aanslagen met een samenleving doen.

Europese psyche was niet geraakt door de monsterlijke klap 11/9. Europa droomde, waande zich veilig; Europa kende geen spel dat de Al Qa'ida-leiders hun geestverwante Europese broeders met de angst spelen is bedoeld of niet - ook doortrapt.

Tussen de theatrale jihad-aanslagen die na het instorten van het Trade Center zijn gepleegd, steeds veel tijd verstreken. Maanden gingen voorbij, zodat de opkwamen als 'Bestaan ze eigenlijk nog wel? Zou Bali de keer zijn geweest?'

Verschrikking en angst krijgen de tijd om weer weg te ebben; eenieder gaat weer over tot de orde de dag. Hoe vergankelijk de is tonen de deurbewakers de cafés in Jeruzalem aan. Al maanden is er geen zelfmoordaanslag meer in Israël geweest; de laatste was in februari in Tel Aviv. De aandacht verslapt: al mobiel bellend wuiven sommige bewakers bezoekers bij restaurants naar binnen.

in een permanente staat van voor terrorisme te leven, er permanent terrorisme

Meer over