Wallage hoorde zaagje aan zijn stoelpoten

Wallage was voor velen in de PvdA-fractie de perfecte manager, maar ze hielden niet van hem. Voor Kok is het vertrek van Wallage een tegenvaller....

Van onze Haagse redactie

DEN HAAG

Tot drie keer toe liet PvdA-fractievoorzitter Jacques Wallage weten dat hij een tweede periode van vier jaar ambieerde als aanvoerder van de grootste regeringspartij. En bij het vaststellen van de kandidatenlijst liet Kok ook nog eens horen: Wallage wordt fractievoorzitter.

Iemand die zelfverzekerd is over zijn plek, hoeft dat niet drie keer te laten weten. Als Wallage scherp luisterde, hoorde hij een figuurzaagje aan zijn stoelpoten. Dat haatte hij. Want Wallage wilde twee onverenigbare zaken verzoenen: hij ging de politiek in én hij wilde dat ze van hem hielden.

Hij was in paniek toen zijn fractieleden Duivesteijn, Oudkerk en Van der Ploeg zijn positie ter discussie stelden aan de vooravond van het PvdA-congres, half januari. Ze wilden niet dat het een uitgemaakte zaak was dat Wallage fractievoorzitter werd. Ze hadden een klein probleem: er was geen alternatief.

Wallage overrompelde zijn tegenstanders de dag na de verkiezingen. Zij verwachtten dat Kok zich als onderhandelaar namens de fractie zou kandideren. Kok zweeg en Wallage stak zijn hand op. Maar, pruttelden de rebellen, als de PvdA een koers zou volgen die niet bij Wallage paste, zou hij dan zijn positie ter beschikking stellen?

Goed, sprak de wendbare Wallage. In dat geval zou hij zich niet verschuilen achter het feit dat hij nu eenmaal gekozen was. Hij zou dan zijn consequenties trekken.

Een PvdA-fractievoorzitter is per definitie kop van Jut. Het nivellerende in de genen van sociaal-democraten treft altijd de leiding. Wöltgens verloor op weg naar het bewindsliedenoverleg iedere week weer het boodschappenlijstje van de fractie. Maar ze hielden van hem. Wallage was in de ogen van velen een perfecte politieke manager, maar ze hielden niet van hem.

Voor Kok was Wallage als fractievoorzitter de ideale man. Hij had geen opvolgingsambities en kreeg na verloop van tijd de kikkers die uit de wagen sprongen er weer in. Kok kon vertrouwen op Wallage. De rode evangelist uit Groningen verdedigde veel kabinetsbesluiten loyaal. Onder zijn fractievoorzitterschap werd de PvdA de volwaardige opvolger van het CDA.

Het tussentijdse vertrek van Wallage is een streep door de rekening van Kok. De opvolger van Wallage zal ook degene zijn die de nieuwe ministers aan formateur Kok voordraagt. Die zal als fractievoorzitter de as met Kok moeten vormen en de strijd moeten leveren tegen de linkse oppositie in de Tweede Kamer.

Het lijkt erop dat de demissionaire minister Melkert van Sociale Zaken het beste past in dat profiel. Hij vormde ook in het kabinet een as met Kok en is voldoende een politiek dier voor die positie. Melkert schreef het grootste deel van het PvdA-verkiezingsprogramma, zat in twee cruciale werkgroepen tijdens de kabinetsformatie en maakt deel uit van het formatieteam.

Melkert is weliswaar ambitieus, maar wekt niet de indruk dat hij Kok in 2002 of 2006 zou willen opvolgen. Toch zal een fractievoorzitterschap hem de breedst ervaren PvdA-politicus maken. Rottenberg noemde hem ooit de politieagent van de PvdA, die haarfijn weet wat er overal speelt.

De uitdaging voor de nieuwe fractievoorzitter is de PvdA neer te zetten als sterk en sociaal, voor het eerst in de geschiedenis een tweede kabinet van dezelfde samenstelling tot de eindstreep overeind te houden, GroenLinks en de SP onder de duim te houden en de VVD op gezette tijden de oren te wassen.

Jan Hoedeman

Meer over