Nieuws

Waarom was het Oekraïense voetbalshirt volgens Uefa ‘te politiek’ om te mogen dragen?

De Uefa verbood deze week het Oekraïense voetbalshirt omdat het een politieke boodschap uitdraagt. Oekraïners hadden geen zin om iets anders aan te trekken, maar sloten toch een compromis. Wat maakt het voetbalshirt zo beladen?

Leden van het Oekraïense voetbalteam met de omstreden shirts, waarop een leus staat die verwijst naar de onafhankelijkheid van het land. Beeld EPA
Leden van het Oekraïense voetbalteam met de omstreden shirts, waarop een leus staat die verwijst naar de onafhankelijkheid van het land.Beeld EPA

De trotse presentatie van het Oekraïense speeltenue vorig weekend leidde tot boze reacties uit Rusland, gevolgd door een officiële klacht bij voetbalorganisatie Uefa. Rusland beklaagt zich over de landsgrenzen van Oekraïne zoals die op het shirt staan afgebeeld: inclusief de Krim, het schiereiland dat Rusland in 2014 annexeerde. Ook storen de Russen zich aan de twee leuzen op het shirt. Op de rug, vlak onder de kraag, staat ‘Glorie aan Oekraïne!’ en aan de binnenkant van de kraag staat ‘Glorie aan de helden!’ Voor de Russen is dit een nationalistische slogan, voor de Oekraïners een kreet die symbool staat voor hun onafhankelijkheid.

De Uefa besloot zich op het gladde Oost-Europese ijs te wagen. Rusland kreeg deels gelijk van de voetbalorganisatie. Over de Krim mogen ze niet klagen – dat hoort volgens de Verenigde Naties immers nog bij Oekraïne. Tegen ‘Glorie aan Oekraïne’ had de organisatie ook geen bezwaar. Maar ze struikelden over de ‘Glorie aan de helden’. De combinatie van beide kreten is politiek, besloot de Uefa. Dus moest de tweede leus, door de Oekraïners al tactisch in de binnenkant van de kraag gestikt, weg.

Nationalistische kreet

De dubbele kreet wordt vaak als vraag en antwoord gescandeerd en was veel te horen tijdens de Maidan-opstand (2013-2014), waarbij Oekraïners de pro-Russische president Janoekovytsj verjoegen. Militairen aan de frontlinie in het oosten van Oekraïne bezigen de leus ook. En als het Oekraïense elftal speelt, schallen de twee zinnen door het stadion.

De geschiedenis ervan gaat meer dan een eeuw terug. De leus duikt voor het eerst regelmatig op bij de Oekraïense onafhankelijkheidsstrijd van 1917 tot 1921 en werd later tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikt door Oekraïense nationalisten. Deze nationalistische beweging had een schaduwzijde: haar aanhangers vochten tijdens de oorlog voor onafhankelijkheid, maar maakten zich ook schuldig aan etnische zuiveringen en collaboreerden met de nazi’s. De symboliek van het Oekraïense nationalisme is dus niet onomstreden, maar neemt een hoge vlucht sinds 2014, toen het conflict met Rusland escaleerde.

Ware patriot

President Volodymyr Zelenski zag geen vuiltje aan de lucht met het voetbalshirt, waarin hij van de week een selfie maakte. De twee kreten zijn onlosmakelijk verbonden, liet hij in een officiële reactie weten. ‘Een Oekraïner die een ware patriot is en ‘Glorie aan Oekraïne’ hoort, heeft ‘Glorie aan de helden’ onbewust als antwoord klaar.’

Volgens Marjan Olfers, hoogleraar Sport en Recht aan de VU, kon de Uefa Oekraïne diskwalificeren als het land het oordeel naast zich neer had gelegd. Politieke uitingen zijn nu eenmaal verboden.

Vrijdag wist de Oekraïense voetbalbond naar eigen zeggen een compromis te bereiken: de gewraakte zin wordt niet verwijderd, maar bedekt met een andere tekst en afbeelding. Volgens Olfers hebben de Oekraïners hun doel ruimschoots bereikt: ‘Het politieke statement is gemaakt, Oekraïne staat weer op de kaart.’

Meer over