Analyse

Waarom radicaal-rechts geen voet aan de grond krijgt in Wallonië

Terwijl sommigen in Nederland opperen om Forum voor Democratie te negeren, wordt in de Waalse media helemaal nooit met rechts-radicale politici gesproken. Dat is een van de redenen waarom zij er geen voet aan de grond krijgen, al is de voedingsbodem er wel.

Sacha Kester
De Waalse partij Chez Nous wordt gelanceerd in een lege zaal. Voorzitter Jerome Munier aan tafel met  de voorzitters van Vlaams Belang  en Rassemblement National.  Beeld Belga
De Waalse partij Chez Nous wordt gelanceerd in een lege zaal. Voorzitter Jerome Munier aan tafel met de voorzitters van Vlaams Belang en Rassemblement National.Beeld Belga

In Wallonië wordt weer een poging gedaan om het uiterst rechtse potentieel wakker te schudden: eind vorige maand kwamen een paar mannen bij elkaar, en verklaarden dat de nieuwe partij Chez Nous op zou staan tegen massa-immigratie, onveiligheid, en de islamisering van de samenleving. Maar na afloop klonk er geen applaus, en waren er geen vragen. De zaal was leeg.

In Nederland wordt geopperd dat de media Forum voor Democratie zouden moeten negeren. In Wallonië is een radicaal rechts stemgeluid als dat van de FvD helemaal niet te horen. Geen partij die het probeerde kreeg er voet aan de grond – en als iemand het probeert negeren de media ze al bij voorbaat.

‘In 2010 hebben zij besloten alle politici en partijen met ‘vrijheidsberovende overtuigingen’ consequent buiten spel te zetten’, zegt Léonie de Jonge. Ze is politicoloog aan de Rijksuniversiteit Groningen en heeft onderzoek gedaan naar de vraag waarom radicaal-rechts niet doorbreekt in Franstalig België. ‘Er wordt wel over hen bericht, maar rechtse politici worden nooit geïnterviewd of uitgenodigd voor debatten.’

Opmerkelijk hiaat

Het is een opmerkelijk hiaat in het politieke landschap. Vlaams Belang speelt sinds de jaren negentig (toen nog als Vlaams Blok) een grote rol in de Vlaamse politiek, en in Frankrijk, waar de ogen van veel Franstalige Belgen op zijn gericht, is het Rassemblement National (voorheen Front National) al jaren een factor van belang.

‘En vergis je niet’, zegt politicoloog en Wallonië-kenner Dave Sinardet (Vrije Universiteit Brussel). ‘Als je naar enquêtes kijkt, is de Waal zelfs negatiever over vreemdelingen dan de Vlaming. Hij is bovendien groot voorstander van een harder veiligheidsbeleid.’

Er is ook geen gebrek aan voedingsbodem. De Franstalige dorpen zijn het verlies van de zware industrie nog steeds niet te boven gekomen, en de werkloosheid is groot. Veel plaatsen zijn verpauperd, winkels zijn verdwenen, en het openbaar vervoer is afgebouwd. Dit is dan ook het gebied waar inwoners in 2019 in gele hesjes de straat opgingen om aandacht te eisen voor hun problemen.

Pover aanbod

Toch vestigt de Waal bij de stembus zijn hoop op de socialisten, net als zijn vader en grootvader dat deden. En als hij een proteststem uitbrengt, is dat op een extreemlinkse partij.

Het gebrek aan media-aandacht kan daar volgens Sinardet niet de enige reden voor zijn. ‘Het rechtse aanbod in Wallonië is bijvoorbeeld erg pover’, zegt hij. ‘Er is nooit een charismatische figuur opgestaan zoals Filip De Winter of Pim Fortuyn. Degene die er nog het dichtst bij in de buurt kwam, was Michaël Modrikamen. Zijn Parti Populaire won in zowel 2010 als 2014 één zetel, hij was welbespraakt, en had goede internationale contacten. Maar Modrikamen trok zwak personeel aan, en was een rijke man waar de arbeider zich niet aan kon spiegelen. Toen hij in 2019 de kiesdrempel niet haalde, besloot hij ermee te stoppen.’

Andere partijen haalden nooit de kiesdrempel, of verbrokkelden door intern geruzie. Er gaat een grapje dat als je in Wallonië vier uiterst rechtse politici aan tafel zet, je binnen een uur vijf partijen hebt.

Chez Nous voorzitterJerome Munier (links) met de voorzitter van het Rassemblement National, Jordan Bardella.  Beeld BELGA
Chez Nous voorzitterJerome Munier (links) met de voorzitter van het Rassemblement National, Jordan Bardella.Beeld BELGA

Daarnaast laten de traditionele partijen weinig ruimte. De Parti Socialiste zit in de haarvaten van de samenleving, en daar zit volgens De Jonge ook een vorm van cliëntelisme aan vast: mensen hebben het gevoel dat je er iets voor terugkrijgt als je op de PS stemt. ‘Iedereen is wel eens geholpen door de socialisten, wat voorkomt dat hun basis afkalft.’

Bovendien is de PS altijd zuiver links gebleven, in tegenstelling tot andere sociaal-democratische partijen in Europa, die eind jaren negentig voor ‘de derde weg’ hebben gekozen. Ook hierdoor is de lager opgeleide kiezer met een lager inkomen hen trouw gebleven.

Niet op de agenda

Toch is De Jonge ervan overtuigt dat vooral het strikte mediacordon de opkomst van extreemrechts tegenhoudt. ‘Rechtse partijen krijgen hun thema’s niet op de agenda - het gaat tijdens de verkiezingen in Wallonië nooit over zaken als migratie of veiligheid. Zij krijgen geen legitimering van de media, en het is moeilijk om voet aan de grond te krijgen als mensen niet weten wie je bent, of waar je voor staat.’

De lancering van Chez Nous is een schoolvoorbeeld: in de hoop aandacht te trekken, wilden zij dat groots aanpakken met de voorzitters van Vlaams Belang en het Rassemblement National als genodigden. Maar de pers was niet geïnteresseerd, en op het het laatste moment verbood de burgemeester van Herstal, Jean-Louis Lefèbre van de PS, een publieke bijeenkomst, waardoor het evenement voor een lege zaal plaatsvond. De partij heeft het evenement zelf gefilmd en op Facebook gezet, waar Chez Nous nog geen tweeduizend volgers heeft.

De Jonge en Sinardet betwijfelen of de partij vleugels krijgt voordat er in 2024 weer verkiezingen worden gehouden. ‘Maar je weet het nooit’, zegt Sinardet. ‘Er is in Wallonië wel degelijk markt voor een extreemrechts geluid.’