AnalyseReizen in Europa

Waarom mogen we niet naar Duitsland en drie andere vragen over de kleurcodes

Terwijl Spanje en Frankrijk de deur openzetten voor toeristen, blijven die landen in het Nederlandse advies steken op code oranje: alleen ernaartoe voor noodzakelijk reizen. Het kaartje met reisadviezen heeft sowieso al weken last van oranjekoorts. Hoe komen die reisadviezen tot stand en waarom mogen ‘we’ zo weinig?

De Griekse minister van Toerisme Haris Theoharis (helemaal rechts) in gesprek met een delegatie van reisorganisatie Corendon in de Griekse ambassade in Den Haag. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
De Griekse minister van Toerisme Haris Theoharis (helemaal rechts) in gesprek met een delegatie van reisorganisatie Corendon in de Griekse ambassade in Den Haag.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Allereerst: officieel gelden de kleurcodes slechts als advies. Vóór 15 mei gold voor het gehele buitenland een negatief reisadvies (oranje of rood), sindsdien wordt de situatie per land bekeken en deelt het ministerie van Buitenlandse Zaken mondjesmaat weer gele codes uit.

Bij rood wordt geadviseerd helemaal niet naar een land af te reizen, oranje betekent strikt noodzakelijke reizen, bij geel zijn er risico’s en bij groen kun je zonder zorgen de auto, trein of het vliegtuig instappen. Maar wie de adviezen in de wind slaat, doet niets strafbaars.

Waarom zou je dan nog naar die adviezen luisteren?

Omdat ze wel consequenties hebben voor terugkomst van vakantie. Reizigers uit groene en gele gebieden die op vrijdag thuiskomen van vakantie, kunnen maandag gewoon weer aan het werk. Maar reizigers uit oranje en rode gebieden moeten bij terugkomst de negatieve uitslag van een dure commerciële PCR-test overleggen én moeten daarbovenop minimaal vijf dagen in quarantaine.

Daarbij wordt, haast onopgemerkt, nog wel onderscheid gemaakt tussen hoogrisicogebieden en zeerhoogrisicogebieden. Voor reizigers uit de eerste categorie geldt een ‘dwingend quarantaineadvies’, voor reizigers uit zeerhoogrisicogebieden een wettelijke quarantaineplicht. Wie die plicht aan z’n laars lapt, loopt het risico op een boete van 435 euro en een aantekening op het strafblad.

Wie geeft die adviezen?

Voor de coronacrisis werden reisadviezen gegeven door het ministerie van Buitenlandse Zaken. Het ministerie paste bijvoorbeeld het reisadvies aan bij een politieke coup of een natuurramp. Buitenlandse Zaken is nog steeds verantwoordelijk voor de adviezen, maar leunt nu sterk op adviezen van het RIVM over de epidemiologische situatie in de bestemmingslanden. Die adviezen geeft het RIVM iedere maandag aan het ministerie. Vervolgens gaan de ambtenaren Buitenlandse Zaken in conclaaf met het ministerie van Volksgezondheid en ambassades in het buitenland en passen al dan niet in de loop van de week het reisadvies aan.

Waarom mogen we nog niet zorgeloos naar Spanje, Frankrijk of Duitsland?

Het voelt wat scheef aan: Spanje en Frankrijk willen dolgraag toeristen ontvangen, maar het advies blijft oranje. Het aantal besmettingen in Duitsland daalt als snel, maar ook de oosterburen houden de oranje kleur. Terwijl in het gele Portugal het aantal besmettingen juist aan het stijgen is.

Toen vorig jaar zomer vakantiereizen weer mogelijk werden, besloot het kabinet om heel Europa een geel reisadvies te geven, op uitzonderingen als Groot-Brittannië, Zweden en Denemarken na. Maar toen na de reislustige zomer van 2020 een tweede coronagolf aanbrak, werd er hier en daar met spijt op die zomer teruggekeken. OMT-baas Jaap van Dissel bestempelde reizende en feestende jongeren zelfs als een van de aanjagers van de tweede golf.

Dit jaar lijkt er andersom te worden geredeneerd: landen hebben de oranje kleurcode, tenzij het RIVM het ministerie van Buitenlandse Zaken anders adviseert. Met die voorzichtigheid is Nederland overigens niet uniek: de Belgische overheid raadt Belgen niet-noodzakelijke reizen nog steeds af, Britten kunnen binnen Europa alleen nog maar op vakantie naar IJsland en de Faeröer Eilanden.

Het belangrijkste argument voor het RIVM om een advies aan te passen, is het aantal besmettingen per 100 duizend inwoners in de afgelopen twee weken. Bij een land met meer dan 150 besmettingen per 100 duizend inwoners hoort code oranje, bij minder dan 150 besmettingen geel en bij minder dan 25 besmettingen groen. Landen met meer dan 500 besmettingen per 100 duizend inwoners zijn een zeerhoogrisiscogebied en krijgen de officieuze donkeroranje kleur. Quarantaine voor terugkomers is dan verplicht.

Maar ook de testbereidheid, het aantal positieve tests, de aanwezigheid van een nieuwe variant van het virus en het aantal Nederlanders dat besmet terugkomt uit een vakantieland spelen een rol. Een plotselinge snelle toename in het aantal besmettingen of lokale uitbraken kunnen het RIVM eveneens doen besluiten het advies aan te passen.

Het aanpassen van reisadviezen functioneert zodoende als een log schip. Als, zoals in Duitsland, het aantal besmettingen daalt, ziet het RIVM dat later omdat het naar de besmettingen in de afgelopen twee weken kijkt. Vervolgens past het RIVM het advies naar Buitenlandse Zaken slechts een keer per week aan. En als de ambtenaren van Buitenlandse Zaken Duitsland daadwerkelijk een gele kleur geven, is daar ook alweer een paar dagen overheen gegaan.

Maar ik kan zonder zorgen boeken naar een land dat nu op geel staat, toch?

Nee. Hoewel reisorganisaties, de Europese Commissie en de Nederlandse overheid er veel aan doen om buitenlandse vakanties mogelijk te maken, is het boeken van een vakantie dit jaar erg onzeker. De verwachting is dat het plukje gele gebieden de komende weken zal toenemen, maar van geel naar oranje blijft nog steeds denkbaar. De paniek die Britten in Portugal nu ervaren omdat ze bij terugkomst ineens in quarantaine moeten, kan Nederlanders ook overkomen. ‘Geel kan oranje worden’, waarschuwt het ministerie van Buitenlandse Zaken, ook tijdens een vakantie.

Andere maatregelen die een zorgeloze zomer moeten garanderen, staan nog op losse schroeven. Zo is het nog niet duidelijk of Nederland erin slaagt om de dure commerciële PCR-testen voor in- en uitreizigers gratis te maken. De implementatie van het Europese digitaal coronacertificaat per 1 juli kent nog veel onzekerheden. Dat certificaat moet iedereen met een vaccinatie, genoeg antistoffen of een negatieve PCR-test vrijheid verschaffen. Maar hoeveel antistoffen dan genoeg zijn, hoe gevaccineerden die hun vaccinatie niet hebben laten registreren het certificaat kunnen verschaffen en tot welke landen het certificaat toegang geeft, moet nog blijken.