Waarom moet de ECB prijsdalingen eigenlijk tegengaan?

In december zijn de prijzen in de eurozone gedaald. De verwachting is daarom dat de Europese Centrale Bank (ECB) volgende week donderdag besluit de geldpers aan te zetten. Is dat een goed idee? En wat moet de ECB met dat geld doen? Waarom moet de ECB prijsdalingen eigenlijk tegengaan? Zijn dalende prijzen niet juist een zegen? De consument krijgt meer waar voor zijn geld en het spaargeld stijgt in waarde.

Dalende prijzen zijn vooral problematisch voor wie schulden heeft. Met de prijzen krimpt de economie. Hierdoor stijgt de schuldratio, de schuld in verhouding tot de economie. Overheden kunnen hierdoor in een vicieuze cirkel terechtkomen. Zij zien hun belastinginkomsten teruglopen terwijl de rente en aflossing gewoon doorlopen.

Door de stijging van de schuldratio neemt het risico op wanbetaling toe, wat de rente verder opdrijft. Het tekort dreigt op te lopen, wat niet mag van de euronormen, waardoor de overheid moet bezuinigen of lasten verhogen.

Recent becijferden IMF-onderzoekers hoe dit er bij een stagnerende economie inhakt. De economische groei wordt drie maal zo hard geraakt als in normale tijden en de werkloosheid loopt zelfs zes maal zo hard op. Eén euro extra overheidsbesparingen resulteert dan in een krimp van de economie met twee euro. Hoe harder je bezuinigt, hoe hoger dan de schuldratio en daarmee het probleem. Deflatie is daarom wel het laatste wat de in schuld gedrenkte zuidelijke eurolanden kunnen gebruiken.

Gelukkig zijn daar de centrale bankiers, steile technocraten met één heldere opdracht: waken over de waarde van de euro. Om precies te zijn: een stabiele en gematigde inflatie van tegen de 2 procent per jaar. Probleem is dat zij dit doel al geruime tijd niet realiseren. De kerninflatie, zonder de wild fluctuerende olieprijzen, is sinds 2008 niet meer in de buurt van de 2 procent geweest en bedraagt nu minder dan 1 procent.

De ECB-bestuurders aarzelen, omdat zij geen 'politieke' besluiten zeggen te willen nemen. Op oudejaarsdag verklaarde DNB-president Klaas Knot in de Volkskrant: 'Het is de politiek die moet beslissen over het verdelen van budgettaire risico's binnen de eurozone (...) Anders wordt het draagvlak van de euro ondermijnd in landen waar de soliditeit vandaan moet komen, zoals Duitsland en Nederland.'

Nu is dit laatste ('draagvlak') bij uitstek het soort van politieke overweging waar een technocraat zich verre van moet houden. Ook het argument over de verdeling van risico's snijdt geen hout. Door haar inflatiedoelstelling te missen, legt de ECB het risico nu eenzijdig bij de zuidelijke eurolanden.

De voor centrale bankiers ongemakkelijke waarheid is dat elk besluit van hen, of het gebrek daaraan, herverdelende effecten heeft. Juist daarom moeten ze voor alles gewoon aan hun opdracht voldoen.

Nu de deflatie een feit is, wordt verwacht dat de ECB dan toch in actie komt. Helaas behelzen de plannen die zijn uitgelekt gemankeerde vormen van wat Amerikaanse en Engelse centrale banken eerder deden: met het nieuwe geld bestaande financiële bezittingen, vooral staatsschuld, opkopen.

Dat is een zeer inefficiënte manier gebleken om de prijzen te doen stijgen. Het nieuwe geld bleef namelijk in het financieel systeem hangen en leidde vooral daar tot prijsstijgingen. Zo konden aandelenbeurzen en de werkloosheid tegelijk pieken, nam de ongelijkheid sterk toe en destabiliseerden bubbels het financieel systeem verder.

In Europa, waar financiële markten een veel bescheidener rol spelen dan banken bij het financieren van bedrijven, zal nog minder van het nieuwe geld de economie bereiken.

Een alternatief dat Rabobank-econoom Wim Boonstra ruim een jaar geleden lanceerde, krijgt daarom de laatste tijd steeds meer steun. De ECB kan nieuw uit te geven obligaties kopen van de Europese Investerings Bank (EIB). Dankzij Commissievoorzitter Juncker ligt er een uitgewerkt pakket aan investeringen. Alleen het geld ervoor ontbreekt nog.

Dit biedt de ECB de kans het nieuwe geld direct in de economie te injecteren. Zo weet ze zeker dat er wat nuttigs mee gebeurt. Denk aan energiezuiniger woningen en kantoorgebouwen, windmolens in het noorden, zonneparken in het zuiden, betere (spoor)wegen en havens, onderzoek en onderwijs. Zo komen mensen aan de slag en wordt de economie versterkt. Het is daarmee ook de zekerste manier om de inflatie in de eurozone aan te jagen, en daarmee voor de ECB om aan haar opdracht te voldoen.

Meer over