Waarom links en linkser Duitsland nooit gezamenlijk optrekken

Links heeft het zwaar in Duitsland. Maar gezamenlijk optrekken tegen Angela Merkel lijkt uitgesloten, blijkt uit een rondgang in het 'rode' Leipzig in deelstaat Saksen.

Sterre Lindhout
Katja Kipping, voorzitter van die Linke, tijdens een verkiezingsbijeenkomst in Leipzig. Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant
Katja Kipping, voorzitter van die Linke, tijdens een verkiezingsbijeenkomst in Leipzig.Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant

De laatste zin van Katja Kipping dreunt tegen de gevels van het Richard Wagnerplein in Leipzig en in de hoofden van mensen die naar de campagnebijeenkomst van die Linke zijn gekomen. 'Stem zondag op ons, zodat wij de derde partij worden en niet de AfD. Zorg ervoor dat het gedachtengoed van de nazi's niet opnieuw de Bondsdag binnengedragen wordt!'

Alle aanwezigen, een paar honderd, applaudiseren. Zodra het klappen wegsterft, zet iemand muziek aan. Knetterende punkrock. Alsof ze bij die Linke bang zijn voor de stilte - de stilte die al maanden hoorbaar is in het linkse kamp in Duitsland.

Met die Linke gaat het nog aardig. Ze staan op 8 procent in de peilingen, een procent minder dan ze bij de vorige verkiezingen in 2013 kregen. Ze kunnen nog meedoen om de derde plek, vinden ze zelf. Maar zowel de SPD als de Groenen stevenen af op het laagste aantal zetels in hun bestaan. De Groenen staan in de laatste peiling nog maar twee procent boven de kiesdrempel.

Wat is er aan de hand, in het land dat de sociaal-democratie heeft uitgevonden?

Die vraag valt niet in twee minuten te beantwoorden. En meer tijd heeft Kipping (39) niet voor de Volkskrant. Haar kiezers zijn op dit moment belangrijker. Maar de partijvoorzitter van die linke, de vrouw die haar haren al jaren rood verft, wil wel een poging doen.

Links kwijnt weg 'omdat de SPD de afgelopen vier jaar heeft verzuimd om een geloofwaardig alternatief te bieden voor de opmars van rechtsgedachtengoed', zegt ze. Intussen schuift ze vriendelijk maar beslist een alcoholist terzijde die zich tegen haar aan wil vlijen. 'Ik ken jou, we gaan zo op de foto.'

Kipping is geboren in Leipzig, heeft de stad na de val van de muur eerst zien imploderen, en toen zien opbloeien tot de meest bruisende stad van Saksen, de meest progressieve ook. Toch demonstreert ook hier vanavond Legida, de plaatselijke variant op Pegida. Daar worden een paar duizend mensen verwacht, veel meer dan de 800 bij die Linke. 'En daaraan hebben de sociaal-democraten een steentje bijgedragen', zegt ze.

Linkse agenda

Die Linke is de enige Duitse partij met een onmiskenbaar linkse agenda: voor een forse verhoging van de uitkeringen, voor volledig open grenzen en niet meedoen aan de door Trump geëiste 2 procent van het bbp naar Defensie. 'Dan moet er in Duitsland per jaar 35 miljard bij', zegt Kipping. 'Van dat geld kunnen we al het achterstallig onderhoud aan Duitse schoolgebouwen in een klap wegwerken!' Een oudere man met een T-shirt met de tekst 'KRL MRX' klapt z'n handen rood.

Inderdaad heeft de SPD sinds Martin Schulz lijsttrekker werd nauwelijks interesse getoond in samenwerking met die Linke. Een belangrijke oorzaak daarvan schijnt lijsttrekker Sahra Wagenknegt te zijn. 'De woorden die hij gebruikte om haar te beschrijven citeren we hier liever niet', schreef die Zeit vorige week in een artikel over de ruis op de lijn tussen links en linkser.

Europees parlement

Schulz en Wagenknegt kennen elkaar uit het Europees parlement, waar de linkse politica tussen 2004 en 2009 Europarlementariër was.

Maar de belangrijkste reden dat Schulz liever naar rechts kijkt dan naar links, lijken toch de kansen op regeringsdeelname te zijn. Hoewel velen denken dat de sociaal-democraten een nieuwe 'grote coalitie' met Merkel nauwelijks zullen overleven, houdt de lijsttrekker die optie nadrukkelijk open.

Anja Kamieth (69) en haar man Alfred Heller (70) stemden ooit SPD. Maar Kamieth vindt dat ze nu 'helaas aan de verkeerde kant' staan. Ze heeft zo hard gepraat dat zelfs haar slechthorende echtgenoot knikt.

Liebknecht

De twist tussen de sociaal-democratie en alles wat linkser is, viert volgend jaar zijn honderdste verjaardag. Op 9 november 1918, de dag dat de laatste Duitse keizer naar Nederland vluchtte, werden in Duitsland op een dag twee republieken opgericht: een socialistische door Karl Liebknecht, en een sociaal-democratische door Friedrich Ebert.

Een paar maanden later joegen de sociaaldemocraten de socialisten met behulp van het leger op bloederige wijze Berlijn uit. Zij richtten niet veel later de KPD, de Kommunistische Partei Deutschlands op. Hun strijdkreet, 'wie heeft ons verraden, de sociaal-democraten', is in linkse kringen nog altijd in zwang.

En de Grünen? 'Een prima partij', zegt Christoph (28). 'Maar de vraag is of het nog wel een linkse partij is.' Zijn vriend Christian (28) schudt zijn hoofd. 'Geen peil op te trekken op het moment.' Christoph is internist in opleiding, Christian ontwerpt maatpakken. Geen van beiden willen ze met achternaam in de krant, omdat ze nog maar net begonnen zijn met werken en hun carrières niet negatief willen beïnvloeden met politieke uitspraken.

Twee modieuze jongens zijn het. Met een blikje bier in de hand hebben ze naar Katja Kipping geluisterd. Christoph gaat op de Grünen stemmen. 'Je kunt voor jezelf stemmen of voor het land. Als ik voor het land zou stemmen, zou ik op die Linke stemmen. Maar ik heb besloten dit keer voor mezelf te stemmen. '

Maatpakkenmaker Christian stemt wel op die Linke. 'Een beetje gek, omdat ik pakken voor rijke managers ontwerp. Maar zonder die Linke is de AfD straks de enige echte oppositiepartij.'

De Duitse Jesse Klaver komt van rechts
Christian Lindner, de man die de liberale FDP na vier jaar afwezigheid weer terug in de Bondsdag gaat brengen, heeft in de Duitse campagne de rol die Jesse Klaver in Nederland had: jonkie, vernieuwer, aanjager van een beweging die 'Freiheitlichen' noemt. (+)

Duitse verkiezingen knetteren op rechts: tegenstanders jouwen Merkel uit
Waar Angela Merkel ook spreekt in de aanloop naar de verkiezingen van zondag, overal staan boze betogers. Zo lift populistisch en extreem-rechts mee op de CDU-campagne. 'Links heeft geen antwoord op problemen.' (+)

Vijf milennials vertellen hoe is het om als millennial in het Duitsland van Merkel te leven
Hoe is het om in het Duitsland van Merkel te leven? En hoe stabiel is het op het eerste gezicht zo rustig ogende buurland? Aan een Berlijnse keukentafel spreken vijf millennials over deze vragen. (+)

Meer over