Waarom krijgt Erdogan zo weinig respect?

Welk boek moet de man/vrouw van de week lezen? Peter Giesen raadt de Turkse premier Recep Tayyip Erdogan Over de Democratie in Amerika van Alexis de Tocqueville aan om er achter te komen wat democratie precies inhoudt.

null Beeld Dimitar Dilkoff / AFP
Beeld Dimitar Dilkoff / AFP

De Turkse president Atatürk werd ooit boos toen een orkestje ophield met spelen, omdat vanuit een nabijgelegen moskee de oproep tot gebed klonk. De volgende dag werd de moskee gesloten. Atatürk maakte van Turkije een seculiere staat. Om zijn hekel aan de islam te demonstreren dronk hij zo veel dat hij in 1938 op 57-jarige leeftijd aan een levercirrose overleed.

Erdogan heeft de islam teruggebracht in het publieke leven. Afgelopen zondag won hij de parlementsverkiezingen. 'Een partij is aan de macht gekomen met bijna 50 procent van de stemmen. De hele wereld moet dat respecteren. Ik heb nog maar weinig bewijs van dat respect gezien', zei hij maandag na het ochtendgebed.

Waarom krijgt Erdogan zo weinig respect? Is het de islam? Is het zijn hoogmoed? Hij liet het grootste presidentiële paleis ter wereld bouwen: het Elysée kan er 27 maal in, het Witte Huis 50 keer.

Het echte antwoord op de vraag kan Erdogan vinden in Over de Democratie in Amerika van Alexis de Tocqueville. Een boek uit 1842 dat nog altijd leest als een almanak voor onze tijd. Een van de gevaren van de democratie is de tirannie van de meerderheid, schreef Tocqueville. 'Als we toegeven dat een man met absolute macht die macht kan gebruiken om zijn tegenstanders kwaad te doen, waarom zou dat niet gelden voor een meerderheid? Mensen veranderen hun karakter niet door zich te verenigen.' 'Het volk' kan zijn macht net zo goed misbruiken als Lodewijk XIV. De 'democraat' Erdogan kan net zo gevaarlijk zijn als de autocraat Atatürk, met wie hij overigens een autoritaire inslag en een fel nationalisme deelt.

Daarom moet de macht van de staat getemperd worden door de rechten van het individu te waarborgen. Erdogans idee van democratie is veel simpeler: wij hebben de meerderheid, dus wij bepalen welke journalisten we in het gevang gooien en hoeveel rechten we aan minderheden toekennen. Het is een opvatting over democratie die aan kracht wint, denk aan Poetin en Orban. Maar respect zul je er niet mee krijgen.

Meer over