Analyse

Waarom jonge Chinezen weinig behoefte hebben aan drie kinderen; een is al duur genoeg

Geen Chinees treurt om het verdwijnen van het draconische overheidsbeleid dat ruim dertig jaar lang bepaalde welke Chinese vrouw op welk moment één kind mocht krijgen. Sinds maandag mogen ze er drie. Dat wil niet zeggen dat Chinezen nu massaal ook echt de drie kinderen zullen krijgen die het Politburo toestaat. Er zijn voldoende redenen om er minder te hebben.

Een echtpaar wandelt met zijn enige kind door Beijing. Drie kinderen is voor veel Chinese ouders te veel. Beeld EPA
Een echtpaar wandelt met zijn enige kind door Beijing. Drie kinderen is voor veel Chinese ouders te veel.Beeld EPA

Ren tai duo: te veel mensen. Praat met een Chinees over een willekeurig thema en steevast valt deze uitdrukking. De bevolking van 1,4 miljard is nationale trots en kopzorg tegelijk. Maandag is het bevolkingsbeleid verruimd tot het drie-kindbeleid, maar er is meer nodig om de negatieve effecten van drie decennia afgedwongen lage geboortecijfers te verzachten.

Neem de vergrijzing: die is al behoorlijk en wordt alleen maar erger. In 2020 had China 264 miljoen zestigplussers –18,7 procent van de bevolking. Dat wordt in 2025 eenvijfde van de bevolking. Met 300 miljoen zestigplussers in aantocht wordt dat een ramp voor pensioenfondsen, die bijvoorbeeld in het verarmde noordoosten nu al worstelen met uitbetaling.

Pensioenleeftijd

Vandaar dat China aan zijn pensioenstelsel sleutelt. Fabrieksarbeidsters mogen op hun vijftigste stoppen met werken, vrouwelijke kaderleden vijf jaar later en mannen moeten tot hun zestigste doorwerken. De pensioengerechtigde leeftijd dateert van 1950, toen de gemiddelde levensverwachting zo laag was, dat de vijftig halen al mooi was. Tegenwoordig wordt de gemiddelde Chinees 77 jaar oud, waarmee de druk op pensioenfondsen toeneemt. Vandaar dat China de pensioengerechtigde leeftijd stapsgewijs wil verhogen totdat iedereen vijf jaar langer werkt. Het nog niet officieel bekend gemaakte plan wekt nu al weerstand op. Jonge werknemers vrezen dat ouderen de goede banen langer bezet houden. Ouderen voelen zich gepakt, omdat ze later mogen genieten van hun pensioen en langer gebukt gaan onder de premies.

Zorgen over werk en pensioen remmen de kooplust, juist nu consumptie de belangrijkste pijler voor de economische groei moet worden. Het tijdperk van een onuitputtelijk reservoir aan goedkope arbeidskrachten voor de lopende band van exportfabrieken is voorbij. China is al geen lagelonenland meer en straks zijn er ook weinig jonge arbeiders.

Pasgeboren baby's in een Chinese geboortekliniek Beeld Getty Images
Pasgeboren baby's in een Chinese geboortekliniekBeeld Getty Images

In 2050 zal – volgens prognoses van het ministerie van Arbeid – slechts de helft van de Chinese bevolking in staat zijn om te werken. Om iets tegen deze demografische tijdbom te doen zijn snel veel kinderen nodig. Het lage geboortecijfer – de gemiddelde Chinese vrouw baart 1,3 kind, terwijl voor een gezonde bevolkingsaanwas 2,1 geboortes per vrouw nodig zijn – wordt echter in stand gehouden door traditionele rolpatronen, die de combinatie tussen ouderschap en werk bemoeilijken. De overheid heeft betere verlofregelingen, kinderopvang en wetten tegen zwangerschapsdiscriminatie aangekondigd, maar daarmee is de druk die de voortplantingslust nekt niet uit de wereld.

Niet voor niets grepen internetgebruikers de versoepelingen maandag aan om te klagen: ‘Maak je geen zorgen over vergrijzing. Onze generatie zal niet oud worden.’ In de extreem competitieve Chinese maatschappij staan ouders onder hoogspanning hun kind de beste start te geven. Een huis kopen in het postcodegebied van goede kinderopvang, kleuters bedelven onder bijlessen: onderwijs is de grootste kostenpost. Ook voor voedsel, huisvesting en vrijetijdsbesteding ligt een stedelijk stelletje krom.

Een is genoeg

Ouders zijn zo uitgeput dat ze geen tweede kind willen, laat staan een derde. In de zogenaamde 996-mentaliteit van werkdagen van tien uur per dag, zes dagen per week moeten ze ook nog tijd maken om in hun eentje hun bejaarde ouders te verzorgen, want ze hebben geen broers of zussen om een beroep op te doen. Overigens vinden veel jonge Chinezen na drie decennia eenkindspolitiek dat één kind daadwerkelijk het beste is – of ze hebben helemaal geen zin om te trouwen en kinderen te krijgen.

Sommige Chinese experts ijveren voor afschaffing van de hukou, de huishoudregistratie, om het leven van stelletjes gemakkelijker te maken. Aan dit bureaucratisch instrument, ooit ingevoerd om boeren aan hun grond te kluisteren, zijn rechten als inschrijving op koopwoningen en toegang tot onderwijs en zorg gekoppeld. Wie ergens anders dan in de plaats van de hukou woont, moet voor die zaken terug naar de geboorteplaats. Of het regelen op de vrije markt – dat kost geld. Voor steden van drie miljoen inwoners is dit systeem minder rigide, maar populaire steden zoals hoofdstad Beijing, zakencentrum Shanghai en high-techstad Shenzhen weren er laag opgeleide arbeidsmigranten mee. Die controle geeft de overheid voorlopig niet op.

Tegen grote gezinnen

Al waarschuwen demografen, economen en bankiers al langer dat China haast moet maken om de rampzalige gevolgen van de geboortepolitiek te keren, verruiming tot drie kinderen laat zien dat de Chinese overheid tegen ongebreidelde voortplanting is. Als alle beperkingen worden afgeschaft, krijgt ongehuwd moederschap, nu illegaal, een kans. Ook kunnen mensen op het platteland, waar lagere eisen aan de opvoeding worden gesteld, hun traditionele ideaal van een groot gezin waarmaken.

Op die bevolkingsgroei zijn Chinese beleidsmakers niet uit: bij voorkeur zorgen hoog opgeleide, keurig getrouwde stedelijke echtparen voor drie nakomelingen. Vandaar dat de jonge generatie volgens staatspersbureau Xinhua een campagne ter ‘opvoeding over huwelijk en liefde’ te wachten staat. Op dat gebied heeft China een lange weg te gaan. Maandag bleek uit opinieonderzoek van Xinhua dat een meerderheid van 28- van 31 duizend ondervraagden helemaal geen derde kind wil. Het opinieonderzoek werd snel van het internet verwijderd, maar daarmee is de Chinese onwil zich voort te planten niet verdwenen.

Meer over