Waarom gaat de PVV lokaal?

De PVV wil gemeenteraden veroveren, en hoopt dat raadsleden van lokale fracties willen overstappen. Vanwaar deze drastische koerswijziging? En wat zijn de gevolgen?

Geert Wilders viert de overwinning van zijn PVV in de gemeenteraadsverkiezingen van Almere. Beeld anp
Geert Wilders viert de overwinning van zijn PVV in de gemeenteraadsverkiezingen van Almere.Beeld anp

Waarom komt Geert Wilders juist nu met de aankondiging dat hij PVV-fracties wil in gemeenteraden?

Wilders plaatste zijn initiatief in het kader van het tienjarig bestaan van de PVV. 'We moeten een nieuwe stap zetten', zei hij om zijn strategiewijziging te motiveren. De timing is opmerkelijk. Voor de gemeenteraadsverkiezingen komt de mededeling rijkelijk vroeg, die worden pas over anderhalf jaar gehouden. De PVV wil binnenkort de kandidatenlijst voor de Tweede Kamerverkiezingen presenteren. Wilders had bij eerdere verkiezingen moeite kandidaten te vinden op wie hij kon bouwen. Kamerleden als Lucassen, Sharpe en Van Bemmel bleken om uiteenlopende redenen niet te handhaven. Door nu al kandidaten op te roepen voor de lokale verkiezingen wordt de kweekvijver aanzienlijk vergroot, zeker als ervaren raadsleden en wethouders van lokale partijen de overstap maken.

Waarom heeft de PVV nu alleen raadsleden in Den Haag en Almere?

In 2013 gaf Geert Wilders zelf het antwoord: 'De Duitsers zeggen: in der Beschränkung zeigt sich der Meister. Het is verstandig niet mee te doen. We hebben de organisatie er nog niet naar.' Dat liet hij ook blijken. Wilders hield een poging mee te doen in Utrecht tegen. En het verblijf in de gemeenteraad van Den Haag had hem zoveel hoofdpijn bezorgd - er waren meerdere afsplitsingen en één PVV'er bekeerde zich tot de islam - dat de PVV-leider liet weten dat hij niet meer aan de verkiezingen van 2014 wilde meedoen. Toen uit een peiling bleek dat de PVV de grootste partij van de stad kon worden, bond hij in, ook omdat de zittende raadsleden protesteerden.

In Amsterdam en Utrecht heeft de PVV minder aanhang, in Rotterdam zit Leefbaar in de weg.

Wat heeft Wilders te winnen bij vertegenwoordiging in gemeenteraden?

Mark Rutte maakte er op het VVD-congres nog een nummer van: de PVV is een partij die geen verantwoordelijkheid wil dragen en wegloopt als het erop aankomt; denk maar aan de Catshuis-onderhandelingen. Ook de enige keer dat de partij op provinciaal niveau verantwoordelijkheid nam, ging het mis: twee Limburgse PVV-gedeputeerden haalden de eindstreep niet. Met dat beeld moet Wilders ooit afrekenen. Zeker nu VNL, Monasch, Baudet en GeenPeil deels in dezelfde vijver vissen, wordt dat urgent.

Dat kan door te laten zien dat ook de PVV kan besturen. Landelijk lijkt die kans vooralsnog niet groot. Dus moet het lokaal. De SP hanteert een vergelijkbare strategie. Het Front National van Marine Le Pen professionaliseert zich snel en geeft in Frankrijk leiding aan een vijftiental gemeenten.

Wat zijn de risico's voor Wilders?

Hoe groot de politieke verschillen binnen de PVV kunnen zijn, bleek toen in 2014 na 'minder, minder' zeven Statenleden opstapten. Ook de bijna voltallige fractie van Almere leek te vertrekken, maar kwam daarop later terug. Wilders kiest vaak scherpe formuleringen. Hoe meer partijgenoten, des te groter de kans op gekrakeel.

Doordat er niet veel plekken te vergeven zijn, is het tot dusver slechts weinigen vergund politiek actief te worden voor de PVV. Dat kan door deze strategiewijziging drastisch veranderen. De oproep wekt verwachtingen die door de structuur van de partij moeilijk in te lossen zijn. De PVV doet niet aan congressen of ledenraadplegingen; dat de PVV aan provinciale verkiezingen meedoet, is vooral omdat Statenleden nodig zijn om in de Eerste Kamer te komen. De door Wilders gekoesterde discipline wordt lastiger te handhaven als de PVV uitdijt.

Zal het Wilders lukken de structuur van de partij hierop aan te passen?

In 2013 vond Wilders dat de partij er nog niet klaar voor was. Sindsdien lijkt de organisatie eerder verzwakt dan versterkt. Financieel staat de partij er niet goed voor. Er zijn geen leden en er komen geen subsidies binnen. Op veel financiële ondersteuning hoeven de nieuwe lokale afdelingen niet te rekenen. Bij voormalige PVV'ers overheerst dan ook scepsis. De verkiezingen zijn nog ver weg en Wilders heeft wel vaker plannen aangekondigd die later tegenvielen. Zo is van zijn internationale organisatie, de Geert Wilders International Freedom Alliance, weinig meer vernomen.

Er is wél electoraal potentieel. Vooral in de regio's Den Haag/Rotterdam, West-Brabant en Limburg scoort de PVV bovengemiddeld goed. Een behendige lokale politicus kan daar op inspelen, ook zonder veel hulp van de landelijke organisatie.

Meer over