Waarom gaat de premier van Aruba in hongerstaking?

De Arubaanse premier Mike Eman is dit weekend in hongerstaking gegaan na het besluit van de rijksministerraad (de Nederlandse ministers en drie afgevaardigde ministers van Aruba, Sint Maarten en Curaçao) om de financiële toestand van Aruba te onderzoeken en de begroting niet te ondertekenen. Waar komt de boosheid vandaan?

Redactie
De Arubaanse premier Mike Eman ging vrijdag met supporters de straat op. Beeld anp
De Arubaanse premier Mike Eman ging vrijdag met supporters de straat op.Beeld anp

Op Aruba, al sinds 1986 voorzien van een autonome status en lang het braafste van de eilanden, wordt veel meer geld uitgegeven dan verdiend. De staatsschuld is uit de bocht gevlogen, terwijl een deel van de bevolking in armoede leeft. Ook zou Aruba verschillende afspraken over de begroting niet zijn nagekomen. Gouverneur Fredis Refunjol mag de begroting niet onderteken en moet de situatie gaan onderzoeken.

Premier Mike Eman van Aruba kan niet leven met de interventie. Eman trok vrijdagavond met een paar honderd sympathisanten in Oranjestad demonstratief de straat op en kondigde aan in hongerstaking te gaan. 'Aruba wordt gegijzeld, verkracht en vernederd door Nederland', luidde zijn weinig diplomatieke commentaar. Volgens Eman zijn de afspraken waar de ministerraad het over heeft geen afspraken, maar regels door Nederland opgelegd. 'Wij kunnen niet tornen aan de autonomie en de begrotingsvrijheid van Aruba. Daar hebben mensen vóór mij hun leven voor gegeven. Voor ons is dit iets heel fundamenteels. Ik zal dit zo lang volhouden tot de begroting is ondertekend of totdat ik er niet meer ben', aldus Eman tegen Caribisch Netwerk.

Aruba stuurde vrijdag na het besluit van de ministerraad een persbericht de wereld in met de mededeling dat het besluit 'geen rechtskracht' heeft. 'Geen enkel Arubaans landsorgaan zal kunnen meewerken aan de uitvoering van besluiten die apert in strijd met het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden en rijksregelingen zijn genomen. Artikel 48 van het Statuut verbiedt dit uitdrukkelijk.' Aruba dreigt nu met juridische stappen.

Nieuwe constructie
Nederland maakt gebruik van de nieuwe constructie (sinds 10 oktober 2010) van het koninkrijk, waarbij voor Curaçao en Sint Maarten bij wet een College financieel toezicht (Cft) is opgericht. Omdat Aruba al een status aparte had, valt het niet onder die wet, terwijl het zich nu wel het onderzoek - door de ambtelijke staf van datzelfde Cft - moet laten welgevallen. Ziedaar Emans boosheid.

Daarnaast zijn de Arubanen boos over wat volgens hen een 'weeffout' is in de nieuwe constructie: de rijksministerraad, die over ingrijpen gaat, bestaat uit de dertien Nederlandse ministers, plus de drie in Den Haag gestationeerde gevolmachtigde ministers van Aruba, Curaçao en Sint Maarten, voor elk land een. Zij zijn getalsmatig dus in de minderheid en dat leidt per definitie tot gevoelens van onrechtvaardigheid als onwelgevallige besluiten worden genomen.

De Arubaanse minister van Financiën Juan David Yrausquin heeft intussen zijn correspondentie met Plasterk en andere documenten en jaarrekeningen integraal online gezet. Daaruit blijkt dat al weken intensief overleg is geweest over de financiën van Aruba.

Goodwill
In een persconferentie via Skype zei Eman vandaag dat hij 'op goodwill en begrip' rekent van Nederland. 'Wij kunnen de bezorgdheid niet plaatsen', aldus Eman, die wees op sterke economische en sociale groei van het koninkrijksdeel de afgelopen jaren. 'We zijn ook in overleg gegaan met de Nederlandse regering, maar die wil coûte que coûte naar een model waarbij Nederland financieel toezicht houdt op Aruba. En dat terwijl Aruba geen geld vraagt en dat ook nooit zal doen.'

Eman noemt het 'wurgen, chanteren en gijzelen' wat Nederland doet.
Uit het koninkrijk stappen hoeft volgens Eman niet. 'De begroting is al een autonome aangelegenheid. We hoeven er niet uit, zolang iedereen de regels volgt. Wat ik wel mis, is een geschillenregeling waar we met dit soort zaken terechtkunnen.'

Salarissen
Eman liet weten dat door de maatregel Aruba binnenkort geen salarissen en uitkeringen meer kan uitbetalen, maar volgens minister Plasterk (Koninkrijksrelaties) is dat helemaal niet waar. 'De liquiditeit benodigd voor het betalen van salarissen en uitkeringen, komt niet onder druk', bezwoer Plasterk vanmiddag.

Volgens de minister moet er wel dringend iets gebeuren. 'Onder de regering Eman is de staatsschuld van Aruba de afgelopen vijf jaar verdubbeld, en die stijgt verder. Daarmee dreigt Aruba in de financiële gevarenzone te komen. Er is geen meerjarenbegroting waarin de schuld afneemt. Op zichzelf zijn financiën een landsaangelegenheid van Aruba, maar als de stabiliteit van het land en daarmee de deugdelijkheid van het bestuur in gevaar komen en het land niet in staat is dat zelf te herstellen, is het een koninkrijksaangelegenheid.'

Meer over