Waarom Frankrijk zo woedend is over het defensiepact van VS, Australië en Verenigd Koninkrijk

President Macron (tweede van links) tijdens een bezoek aan Australië in 2018, met de Australische premier Malcolm Turnbull (vierde van links). Australië zou twaalf Franse onderzeeërs kopen, maar heeft nu gekozen voor nucleair aangedreven onderzeeërs met VS-technologie. Beeld Getty Images
President Macron (tweede van links) tijdens een bezoek aan Australië in 2018, met de Australische premier Malcolm Turnbull (vierde van links). Australië zou twaalf Franse onderzeeërs kopen, maar heeft nu gekozen voor nucleair aangedreven onderzeeërs met VS-technologie.Beeld Getty Images

Vrijdagavond riep Frankrijk zijn ambassadeurs terug uit de Verenigde Staten en Australië, uit woede over het defensiepact dat die landen met het Verenigd Koninkrijk hebben gesloten over de Indo-Pacific regio. Een diplomatiek ongekende reactie.

Bedrog, misleiding, minachting en een grote vertrouwensbreuk – de Franse minister van Buitenlandse Zaken Jean-Yves Le Drian stak zijn woede niet onder stoelen of banken, zaterdagavond in de uitzending bij televisiezender France 2. Met de aankondiging van het defensiepact zijn de Verenigde Staten en Australië in een ‘ernstige crisis’ met Frankrijk beland. Dat rechtvaardigt volgens de minister het terugroepen van de Franse ambassadeurs in beide landen. Terugtrekking uit Londen, eveneens bij het pact betrokken, zou volgens Le Drian zinloos zijn. ‘We kennen hun permanente opportunisme. Bovendien is Groot-Brittannië hier een beetje het vijfde wiel aan de wagen.’

De Franse zet is ongekend; het is de eerste keer dat het land de ambassadeurs terugroept uit de Verenigde Staten en Australië. Een symbolische stap die bovendien ongebruikelijk is tussen bevriende landen. ‘Hiermee willen we onze partners laten zien dat we zeer ontevreden zijn’, legde Le Drian de maatregel uit. ‘In een echte alliantie praten we met elkaar, respecteren we elkaar. Daar was hier geen sprake van.’ Volgens de minister was hij een uur voor de aankondiging door de Australiërs op de hoogte gebracht. Hoewel ook de Verenigde Staten zeggen al eerder contact te hebben gehad met de Fransen, hekelt Parijs de ‘unilaterale, brutale en onverwachte’ beslissing. ‘De methode Biden lijkt op die van Trump’, brieste Le Drian, ‘maar dan zonder de tweets.’

‘Contract van de eeuw’

Het aangekondigde defensiepact tussen de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Australië zet een streep door de deal die Frankrijk met Australië had over de levering van twaalf onderzeeërs. Dat ‘contract van de eeuw’, zoals de deal in Frankrijk werd genoemd, is meer dan een economische kwestie. Het vormde de kern van de Franse strategie in de Indo-Pacific. Zoals de Franse ambassadeur in Canberra het stevig samenvatte: ‘Het ging niet om een contract, het ging om een partnerschap op basis van vertrouwen, wederzijds begrip en oprechtheid.’ Frankrijk voelt zich in dat partnerschap nu verraden.

Al langer zoeken de Fransen naar het uitbreiden van de eigen invloed in de Indo-Pacific, een regio waar de spanningen tussen China en de Verenigde Staten samenkomen. Frankrijk heeft er bovendien enkele overzeese gebieden, zoals Frans-Polynesië en Nieuw-Caledonië. De afgelopen jaren zetten de Fransen stevig in op het aanhalen van diplomatieke banden, met de nadruk op Australië. De levering van twaalf onderzeeërs was een cruciaal onderdeel van die toenadering, zo onderstreepte de Franse president Emmanuel Macron afgelopen juni nog eens toen hij de Australische premier Scott Morrison in het Élysée ontving. De uitwisseling van kennis en technologie zou beide landen de komende decennia binden.

Grootste crisis sinds Irak

Dat de Frans-Australische deal nu wordt geannuleerd schudt volgens Franse media de strategie in de Indo-Pacific regio door elkaar. Bovendien zet het de relaties tussen Washington en Parijs onder hoogspanning. Gérard Araud, voormalig ambassadeur van Frankrijk in de Verenigde Staten, sprak van de grootste diplomatieke crisis sinds Irak in 2003. Frankrijk weigerde toen deel te nemen aan de Amerikaanse oorlog in Irak omdat de inval illegitiem en illegaal zou zijn.

Na het chaotische en ongecoördineerde vertrek uit Afghanistan is deze deal een nieuwe waarschuwing voor Europa om aan de eigen strategische soevereiniteit te werken, oordeelde de Franse krant Le Monde. Het is een boodschap die president Macron binnen de EU al langer onderstreept. De nieuwe Angelsaksische alliantie die de groeiende macht van China tegenwicht moet bieden, roept volgens het dagblad ‘existentiële vragen’ op over de positie van Europa in de wereld.

Meer over