3 vragen

Waarom de turnwereld met spanning uitkijkt naar het rapport over misstanden dat woensdag verschijnt

Woensdag verschijnt een langverwacht rapport over misstanden in de turnwereld. Dat moet duidelijk maken hoe wijdverbreid grensoverschrijdend gedrag in de sport de laatste decennia is geweest, met name in het topturnen. Drie vragen ter voorbeschouwing.

Turntalent Stasja Köhler en haar coach Gerrit Beltman in 1991 bij  een turngala in Den Haag.  Beeld Hollandse Hoogte / Nederlandse Freelancers
Turntalent Stasja Köhler en haar coach Gerrit Beltman in 1991 bij een turngala in Den Haag.Beeld Hollandse Hoogte / Nederlandse Freelancers

Waarom is een onderzoeksrapport over misstanden bij het turnen nodig?

Al jaren gaan er verhalen over geestelijk en lichamelijk geweld van turntrainers. Afgelopen zomer leidden de bekentenissen van coach Gerrit Beltman in een interview met het Noordhollands Dagblad tot hernieuwde aandacht voor het onderwerp.

‘Nooit heb ik bewust de intentie gehad om te slaan, om te schelden, te kwetsen of te kleineren. Maar het gebeurde wél. Ik sloeg daarin door, dacht dat het de enige manier was om een topsportmentaliteit te kweken’, zei hij. Volgens hem was hijzelf lang niet de enige coach die zo te werk ging.

Het interview maakte een stroom verhalen los van turners die moesten doortrainen bij blessures en die door hun coaches werden uitgescholden, geschopt en geslagen, of wekenlang genegeerd. Meerdere coaches zouden zich aan dit soort gedrag schuldig hebben gemaakt. Een van de schrijnendste getuigenissen, over Beltman, vertelde Simone Heitinga tegen NRC : ‘Ik werd over de grond gesleurd, aan mijn nek omhoog getild, waarna hij me liet vallen, in het gezicht gespuugd en tegen de muur gesmeten’.

De Nederlandse gymnastiekbond KNGU brak zijn topsportprogramma af. Onder anderen bondscoach Vincent Wevers, vader van olympisch kampioene Sanne, werd een paar weken op non-actief gesteld en mocht pas weer de zaal in onder strikte voorwaarden. Dat gold ook voor Gerben Wiersma, inmiddels mede vanwege de controverse zelf opgestapt als coach.

Overigens bezweren de coaches dat ze met hun spartaanse praktijken al jaren geleden zijn gestopt. Turnsters van de Nederlandse selectie lieten vorig jaar weten zich niet te herkennen in de verhalen van oud-turners, maar die wel te respecteren. ‘Bij ons huidige team heerst een gezond topsportklimaat’, aldus hun verklaring.

Wat hield het onderzoek dat morgen wordt gepresenteerd precies in?

Het rapport moet een beeld geven van de aard en de omvang van grensoverschrijdend gedrag in het turnen. Ook moet duidelijk worden hoe dit gedrag kon ontstaan en wat de gevolgen voor slachtoffers zijn geweest. Op basis hiervan zullen de onderzoekers aanbevelingen doen om de sportcultuur te verbeteren en misstanden te voorkomen. Volgens de KNGU, die opdracht gaf tot het onderzoek, zijn er de afgelopen jaren al verbeteringen doorgevoerd op dit vlak, maar valt er nog veel te winnen.

Marjan Olfers, bijzonder hoogleraar sport en recht aan de Vrije Universiteit, heeft het onderzoek geleid. De onderzoekers hebben de hele gymnastieksport bekeken, maar de ogen zullen vooral gericht zijn op hun bevindingen over het topturnen. Oud-topsporters zijn benaderd met een vragenlijst, die ze anoniem konden invullen. Het rapport gaat niet over de vraag of individuen schuldig zijn aan grensoverschrijdend gedrag. Daarvoor worden apart tuchtzaken gevoerd door het Instituut Sportrechtspraak.

Er was toch al eens een rapport verschenen?

Tussen 2013 en 2014 brachten drie wetenschappers de misstanden in de Nederlandse turnwereld ook al in kaart. Het rapport waarin dit resulteerde, Turn-onkruid, gemaaid maar niet gewied, werd intern gehouden. Of het een doofpotactie betreft is niet duidelijk. Oud-voorzitter Jos Geukers ontkende vorig jaar dat het bewust geheim werd gehouden.

Eerder deden oud-turnsters ook hun verhaal in boeken en interviews. In 2013 verscheen bijvoorbeeld De onvrije oefening van oud-turnsters Simone Heitinga en Stasja Köhler, waarin ze een dramatisch beeld neerzetten van hun tijd bij Beltman. Ze beschrijven hoe hij jonge turnsters losweekte van hun ouders en hoe ze werden vernederd en fysiek mishandeld. Twee jaar daarvoor schetsten ex-topturnsters Verona van de Leur, Suzanne Harmes, Gabriëlla Wammes en Renske Endel in sportmagazine Helden al een vergelijkbaar beeld van hun trainingen met coaches Frank Louter en Beltman.

De verwachting is dat het rapport van woensdag dat beeld niet zal doen kantelen, maar dat het wel meer duidelijkheid schetst over de schaal van het grensoverschrijdende gedrag.

Meer over