AchtergrondVolkert van der G.

Waarom de meldplicht van Van der G. vroegtijdig kan komen te vervallen

Twaalf jaar na de moord op Pim Fortuyn, kwam Volkert van der G. onder voorwaarden vrij. Het was 2014, hij had twee derde van zijn 18-jarige straf uitgezeten. Genoeg, volgens het Nederlandse rechtssysteem, om de gevangenis te verlaten.

Irene de Zwaan
Deelnemers van de demonstratie tegen de strafkorting van Volkert van der G., de moordenaar van Pim Fortuyn, in Rotterdam. Beeld ANP
Deelnemers van de demonstratie tegen de strafkorting van Volkert van der G., de moordenaar van Pim Fortuyn, in Rotterdam.Beeld ANP

De voorwaarden bestonden uit een gebiedsverbod met enkelband, een contactverbod met Fortuyns nabestaanden en chauffeur, en een mediaverbod. Ook moest hij zich wekelijks melden bij de reclassering.

Zoals gebruikelijk bij goed gedrag werd de intensiteit van deze meldplicht na verloop van tijd teruggeschroefd. Van der G. moest eens in de drie weken, en later nog maar één keer in de zes weken zijn gezicht laten zien.

Als het aan het Openbaar Ministerie (OM) ligt, was de meldplicht van Van der G. tot het einde van zijn strafperiode in 2020 blijven voortbestaan. Niet dat de gesprekken zo ‘ingrijpend’ waren, gaf het OM twee weken geleden toe tijdens het kort geding dat de moordenaar van Pim Fortuyn had aangespannen tegen de staat. Maar de gesprekken waren nodig om ‘beschermende factoren’ zoals huisvesting, dagbesteding en het contact dat Van der G. onderhoudt met zijn familie in de gaten te houden.

Onzin, vonden Van der G. en zijn advocaat Willem Jebbink. Hij is stabiel, de recidivekans is zeer laag. De gesprekken voegden niets meer toe. Bovendien belemmerde de meldplicht Van der G. in zijn wens naar het buitenland te emigreren.

Gelijk

De Haagse rechtbank gaf Van der G. dinsdag gelijk. ‘Onmiskenbaar heeft Van der G. een zeer ernstig feit gepleegd’, aldus de rechter, maar dit speelde geen rol ‘bij de beoordeling van de vraag of de meldplicht bij de reclassering moet worden gehandhaafd’.

De andere bijzondere voorwaarden, zoals het contactverbod met de media en nabestaanden van Fortuyn, blijven overeind. Eerder wist Van der G. al van zijn enkelband af te komen, en nu kan hij dus een nieuw bestaan in het buitenland opbouwen. ‘Er is in deze zaak geen voorwaarde opgenomen die uitreizen verbiedt’, zegt Peter van der Laan, bijzonder hoogleraar reclassering, verbonden aan de Vrije Universiteit Amsterdam (VU). ‘Wel kan een land Van der G. op basis van zijn verleden de toegang weigeren.’

Van der Laan noemt het besluit van de Haagse rechter ‘een logische gang van zaken’. Zowel het Nederlandse Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie (NIFP) als de reclassering concludeerde dat de gesprekken met Van der G. zinloos waren.

Omdat Van der G. zoveel wantrouwen richting de reclassering had opgebouwd, liet hij zich van zijn stroefste kant zien. Hij tikte een tijdlang zijn antwoorden op vragen alleen nog op een laptop en liet die vervolgens aan een medewerker zien. De laatste anderhalf jaar was er nauwelijks nog sprake van toezicht.

Intensiteit neemt af

Dit is gebruikelijk, zegt Peter van der Laan. ‘Er is minder vaak contact met een invrijheidgestelde, de intensiteit van het toezicht neemt af. Vaak wordt het beëindigd voordat de proeftijd is verlopen.’

Volgens een woordvoerder van justitie gaat het om ‘maatwerk’: per geval wordt bekeken of de bijzondere voorwaarden moeten worden aangepast. Het gedrag van de persoon speelt daarbij een grote rol.

Of het OM zich neerlegt bij het besluit van de Haagse rechter om Volkert van der G. van zijn meldplicht te ontzien, is nog ongewis. ‘We zullen eerst het vonnis grondig bestuderen. Vervolgens zullen we ons beraden op een hoger beroep.’

Meer over