Reportage

Waarin een rijk land arm kan zijn: Jackson, Mississippi hunkert naar schoon drinkwater

Een werknemer in een handel in tweedehands autobanden.  Door de vele gaten in de wegen slijten de banden extra snel in Mississippi. Beeld Rory Doyle
Een werknemer in een handel in tweedehands autobanden. Door de vele gaten in de wegen slijten de banden extra snel in Mississippi.Beeld Rory Doyle

President Biden heeft grootse plannen om de krakkemikkige infrastructuur in zijn land aan te pakken. Dat gaat verder dan alleen wegen en bruggen oplappen. Veel plaatsen in het land verkommeren door gebrek aan schoon water en goede riolering.

Het is al drie maanden geleden dat een vrieskoude winterstorm Mississippi platlegde, maar nog steeds staat er een stapel met pakken waterflesjes voor de deur van Jeff en Nina Dortch in Jackson, de hoofdstad, in het diepe zuiden van de Verenigde Staten. ‘Kom mee, moet je kijken’, zegt Jeff. Hij loopt naar de keuken en draait de kraan open. Een dun straaltje miezert in de gootsteen. Als je het in een glas schenkt is het troebel. ‘We moeten het water nog steeds koken voor we er iets mee doen’, zegt hij. Zo vreemd is dat ook weer niet, voegt hij eraan toe. ‘Dat deden we voor de storm ook regelmatig.’

Dit is zuid-Jackson, een wijk van kleine bungalows op heuvels in een naaldbos – het lijkt een beetje op België, net over de grens, waar rijke Nederlanders wonen. Maar dit is Mississippi: sommige van de bungalows zijn uitgebrand, andere zijn ingestort, met bomen op gebroken daken, weer andere zijn gewoon verlaten, met gras uit de ramen. De stroomdraden hangen er lusteloos bij. De mensen die er nog wonen rijden voorzichtig, cirkelend om de gaten in de wegen. Hier is al decennia niets meer gedaan.

Waarin een rijk land arm kan zijn.

‘Dit was vroeger een bruisende buurt’, zegt Jeff, natuurkundeleraar. ‘Er waren winkels vlakbij, er waren cafés en restaurants, er was leven. Maar als het water wegvalt en de gaten in de straten niet meer worden gerepareerd... dan kom je in een neerwaartse spiraal. Bedrijven vertrekken, het geld verdwijnt, mensen vertrekken, en voor je het weet gebeurt er niets meer. Dan zijn er altijd anderen die voorrang krijgen.’

Charles Williams, directeur Publieke Werken in Jackson: 'Het eerste wat bedrijven vragen als ze kijken of ze zich hier willen vestigen is: hoe is de drinkwatervoorziening.' Beeld Rory Doyle
Charles Williams, directeur Publieke Werken in Jackson: 'Het eerste wat bedrijven vragen als ze kijken of ze zich hier willen vestigen is: hoe is de drinkwatervoorziening.'Beeld Rory Doyle

Gaat dat nu misschien veranderen? De Amerikaanse president Joe Biden, die campagne voerde met de slogan Build Back Better, heeft grootse plannen om de krakkemikkige infrastructuur van zijn land te verbeteren. Hij wil 1.700 miljard dollar steken in wegen, bruggen, viaducten, spoorlijnen, havens, vliegvelden, breedband, waterleidingen, elektrische laadpalen en betere verzorging van bejaarden – een bedrag dat neerkomt op zo’n 5.200 dollar per Amerikaan. De Republikeinen, die een beperktere opvatting hebben van infrastructuur, vinden dat veel te veel geld, en hebben geen zin de onder Donald Trump verlaagde belastingen voor bedrijven weer wat te verhogen om de plannen te financieren. Biden is al 600 miljard dollar gezakt ten opzichte van zijn oorspronkelijke plannen, maar deze week lagen Democraten en Republikeinen in de onderhandelingen nog zeker 800 miljard uit elkaar, en dus is de vraag is of de twee partijen elkaar gaan vinden.

Dan is de volgende vraag: gaan Biden en de Democraten hun plannen dan toch doordrukken? En: komt het geld dan wel op de goede plekken terecht?

Overspannen afgehaakt

‘Van alle gebreken die Amerika nu heeft zijn drinkwater en riolering het meest kritiek’, zegt de breedgeschouderde ingenieur Charles Williams, directeur Publieke Werken, op het stadhuis van Jackson. De voormalige footballspeler is sinds afgelopen najaar eindverantwoordelijk voor alle infrastructuurproblemen van de stad – nadat zijn voorganger lichtelijk overspannen de handdoek in de ring had gegooid. ‘Als het over infrastructuur gaat, gaat het vaak over de bruggen en wegen’, zegt Williams. ‘Maar die kun je meestal nog wel gebruiken, die kun je geleidelijk onder handen nemen. De waterproblemen zijn veel acuter.’

Oké, soms gaat het wel acuut mis met de wegen en bruggen in het land: tweehonderd kilometer noordelijker, in Memphis, is twee weken geleden een belangrijke brug over de Mississippi afgesloten nadat er een scheur werd ontdekt in een van de stalen spanten. Dat betekent dat de snelweg, een belangrijke ader tussen west en oost, is geblokkeerd. Maar er is tenminste nog een andere brug – het enige probleem is de extra file.

‘Water is niet alleen essentieel voor onze inwoners, maar ook voor de economie’, zegt Williams. ‘Het eerste wat bedrijven vragen als ze kijken of ze zich hier willen vestigen is: hoe is de drinkwatervoorziening? Hoe groot is de capaciteit van de waterzuivering? En dan moet ik zeggen: niet zoals die zou moeten zijn.’

Het Amerikaanse drinkwaterprobleem werd het afgelopen decennium op de kaart gezet door de failliete stad Flint, in Michigan, waar bezuinigende bestuurders vuil rivierwater door oude leidingen stuurden, waardoor de inwoners, vooral de kinderen, met lood en salmonella werden vergiftigd. In de gezondheidscrisis, waarvan de rechtszaken nog moeten beginnen, kwamen veel Amerikaanse zwaktes samen: de neergang van oude industriesteden, incompetent bestuur, milieuvervuiling en racisme.

Jackson is op een andere manier typerend. Hier hebben de terugtrekkende overheid en de uit de stad vertrokken rijkere inwoners de inkomsten totaal laten opdrogen, waardoor de achterblijvers met een groeiende rekening voor de collectieve voorzieningen opgescheept zitten. ‘Die kunnen dat niet betalen’, zegt Williams. ‘Er is een grens aan wat je kunt verlangen van arme inwoners.’

Het waterzuiveringsbedrijf van Jackson functioneert beneden de maat: 'Er is een acuut en substantieel gevaar voor de eindgebruikers.’ Beeld Rory Doyle
Het waterzuiveringsbedrijf van Jackson functioneert beneden de maat: 'Er is een acuut en substantieel gevaar voor de eindgebruikers.’Beeld Rory Doyle

Volgens schattingen is er 2 miljard dollar nodig in de stad, de helft voor het vervangen van drinkwaterleidingen en de helft voor het opknappen van riolering en waterzuivering. ‘De waterleidingen zijn honderd jaar oud, van gietijzer. Dat was achteraf niet zo’n goed idee, de zure grond vreet eraan. Maar we hebben geen geld voor vervanging, hooguit voor reparaties. Zonder bijdrage van de staat of de federale overheid redden we het niet.’

Tot eind jaren zeventig ging federale regelgeving nog gelijk op met federale steun. Eenderde van het geld dat Amerikaanse gemeenten aan hun waterinfrastructuur besteedden kwam uit Washington, zo blijkt uit cijfers van het Congressional Budget Office, na de invoering van de schoonwaterwetten onder president Richard Nixon, een conservatief die op milieugebied vrij progressief was. Sinds het aantreden van Ronald Reagan in 1980 (‘De overheid is niet de oplossing voor onze problemen, de overheid ís het probleem’) is dat aandeel sterk gedaald, naar slechts 4 procent nu.

Exodus

In diezelfde periode van dalende overheidssteun vluchtten in Jackson de rijkere en wittere bewoners naar de voorsteden. De stad is nu voor 85 procent zwart; een kwart van de inwoners leeft onder de armoedegrens. ‘Het zijn de achtergebleven minderheden die nu de last moeten dragen’, zegt Williams. De witte omwonenden houden hun geld na de exodus graag voor zichzelf: in een van de rijkere buurdistricten, Rankin County, bouwen de inwoners een eigen waterzuiveringsinstallatie, waardoor Jackson weer inkomsten misloopt.

Bijkomend probleem voor Jackson is dat Siemens, dat in 2013 werd ingehuurd om de waterleidingen te verstevigen, watermeters te plaatsen en de wateradministratie te automatiseren, er zo’n puinhoop van maakte dat niemand meer rekeningen kreeg, of dat die zo hoog waren dat niemand ze nog betaalde. Door het wurgcontract was het geld op en kwam er geen geld meer binnen. Jackson moest geld lenen om reparaties te doen.

Inmiddels heeft de stad die zaak geschikt en zijn geld (90 miljoen) teruggekregen van Siemens. ‘Dat hebben we nu achter de rug’, zegt Williams. ‘Er is wel wat vooruitgang.’

Toch blijven er problemen. Het troebele water, bijvoorbeeld, dat bacteriën kan verbergen. Dat wordt veroorzaakt door een slecht werkende waterzuiveringsinstallatie. De federale milieudienst EPA schrijft in een verslag van een inspectie vorig jaar dat het proces niet wordt gecontroleerd, en daardoor ‘de situatie zo is dat er een acuut en substantieel gevaar is voor de eindgebruikers’. De stad kreeg een boete van een half miljoen. Ook over het riool is de EPA ontevreden: de lozingen in de nabijgelegen rivier de Pearl overschrijden al jaren de normen. In 2012 sprak de dienst met de stad af dat er de komende achttien jaar een miljard dollar zou worden gestoken in noodzakelijke verbeteringen, maar de lozingen zijn alleen maar groter geworden, door overstromingen die het systeem niet aankan. ‘Het systeem is niet gemaakt voor dit klimaat’, zegt Williams.

Jackson is een van de steden in de VS waar de problemen het grootst zijn, maar lang niet de enige. Volgens een schatting van de EPA uit 2019 moet er in totaal 743 miljard dollar worden geïnvesteerd in het Amerikaanse drinkwater- en rioleringssysteem. Biden heeft er in zijn infrastructuurplan 111 miljard voor uitgetrokken. In het Republikeinse tegenvoorstel van deze week staat een bedrag genoemd van 72 miljard (ter vergelijking: in wegen en bruggen willen de Republikeinen 500 miljard investeren).

Jeff and Nina Dortch op hun veranda. 'Hoe we het volhouden met de dagelijkse dingen? Dat is of je een hert vraagt hoe het omgaat met de cheetahs. Ze zijn er.' Beeld Rory Doyle
Jeff and Nina Dortch op hun veranda. 'Hoe we het volhouden met de dagelijkse dingen? Dat is of je een hert vraagt hoe het omgaat met de cheetahs. Ze zijn er.'Beeld Rory Doyle

In Zuid-Jackson begrijpt Jeff Dortch dat niet. ‘Het gaat natuurlijk om de economie, maar ik blijf me afvragen: hoe definiëren ze economische opbrengsten? Begin bij de basis. Weet je wat er met deze buurt gebeurt als het water weer drinkbaar wordt? Dan komen er mensen terug, dan komen er bedrijven terug. Als je dit niet aanpakt, dan blijft het een gezwel, en gezwellen woekeren voort. Dan heb je kanker, en zeg je: maar mijn handen zien er geweldig uit! Ja, prachtig.’

Hij was een paar jaar geleden in Europa, vertelt hij. ‘Wat me verbaasde, is wat voor een ontzag ze daar nog steeds hebben voor Amerika. Ons land is er nog steeds heel goed in om zichzelf beter en mooier voor te doen dan het is.’

Hoe hij het volhoudt, dat dagelijkse gedoe om alledaagse dingen? ‘Dat is alsof je een hert vraagt hoe het met de cheetahs omgaat. Ze zijn er.’

‘Maar op een gegeven moment wordt het wel heel vermoeiend’, zegt zijn vrouw Nina. ‘We denken nu toch aan verhuizen.’