Waar zedendelinquent Henk verschijnt, ontstaat onrust

Zedendelinquent Henk van de H. is het eerste Nederlandse slachtoffer van 'naming and shaming'. Het waarschuwen tegen een veroordeelde seksuele delinquent is al beleid in de VS en Groot-Brittannië....

Van onze verslaggeefster

Ellen de Visser

AMSTERDAM

Op zijn 21ste verjaardag, de dag waarop hij uit jeugdinrichting Harreveld werd ontslagen, kreeg ontuchtpleger Henk van de H. een disc-man cadeau. 'Al weken van tevoren wilde hij weten wat hij zou krijgen', zegt algemeen directeur M. de Beer van Harreveld. 'Toen hij het pakje had opengemaakt, zei hij: ''Ik dacht echt dat je me een zwaailicht zou geven.'' Die jongen weet heel goed wat hij teweeg heeft gebracht.'

Ook zonder dat zwaailicht is Van de H. voorwerp van een heksenjacht geworden. Zijn vrijlating leidde begin februari tot een soort volksopstand in Ochten, het dorp waar hij zijn slachtoffers maakte. De jongen liet zich vrijwillig opnemen in een psychiatrische kliniek, maar nu zijn nieuwe verblijfplaats bekend is geworden, lijkt er opnieuw een hetze te ontstaan.

Voorlichter W. Knijff van de Willem Arntsz-hoeve in Den Dolder kan uit privacy-overwegingen de komst van Van de H. formeel niet bevestigen. Maar het Utrechtse dorpje wordt overspoeld door media die 'verontruste' ouders en schooldirecteuren willen interviewen. 'Dorpsbewoners raken geïrriteerd door die media-aandacht', zegt Knijff. 'Er is niets nieuws aan de hand. We behandelen al zes jaar zedendelinquenten, Doldenaren zijn gewend aan de kliniek. 's Zomers komen de mensen uit het dorp hier picknicken op het terrein.'

Henk is het eerste Nederlandse slachtoffer van naming and shaming. Dat is de naam van het beleid dat Britse en Amerikaanse autoriteiten voeren ten opzichte van zedendelinquenten. In de Verenigde Staten zijn alle staten sinds twee jaar verplicht gemeenten in te lichten als een veroordeelde seksuele delinquent zich in de buurt wil vestigen. In Groot-Brittannië heeft de politie sinds september vorig jaar het recht om informatie over een dader door te spelen aan het publiek.

Nederland lijkt langzamerhand ook voor een dergelijk beleid te kiezen. Scouting Nederland houdt sinds vorig jaar een register bij van jeugdleiders die veroordeeld zijn vanwege seksueel misbruik. De Nederlandse Jeugd Groep, een koepel van twintig landelijke jongerenorganisaties, heeft dat initiatief begin vorige maand overgenomen. 'Voorkomen moet worden dat plegers na hun veroordeling verhuizen en elders opnieuw met kinderen gaan werken', zegt A. de Ponti van Scouting Nederland.

Naming and shaming moet de samenleving beter beschermen tegen daders van seksuele delicten. De recidive van zedendelinquenten is hoog: een op de twee verkrachters pleegt binnen vijf jaar na detentie opnieuw een seksueel delict. Van de pedoseksuelen die zich op jongetjes buiten het gezin richten, vervalt bijna 90 procent in de oude fout. De wettelijke informatieplicht heet in Amerika niet voor niets Megan's Law, naar de zevenjarige Megan Kanka, die door een gestoorde pedofiel werd verkracht en vermoord.

Het beleid leidt in Amerika en Groot-Brittannië tot hysterische taferelen. Lokale kranten publiceren uitgebreid over de nieuwe buurtgenoot. Een aantal gemeenten en woningbouwverenigingen weigert huisvesting te regelen voor seksuele delinquenten. Pedofielen worden uit hun huis verdreven, sommigen zoeken bescherming bij de politie nadat ze van stad naar stad zijn opgejaagd.

Ook Knijff waarschuwt voor de gevolgen van naming and shaming. 'De hele wereld wordt zo een gevangenis. Delinquenten kunnen nergens meer terecht.'

Inrichtingen brengen vaker gegevens over delinquenten naar buiten. 'Als een tbs'er gaat resocialiseren, lichten we soms een aantal sleutelfiguren in over zijn achtergrond', zegt prof.dr. H. van Marle, voormalig directeur van het Pieter Baan Centrum. 'Als hij lid wordt van een biljartclub, zoekt de inrichting contact met het bestuur.'

Directeur De Beer van Harreveld zegt dat hij vaak de slachtoffers informeert als een jongere wordt ontslagen. 'De reacties zijn meestal positief, zo'n paniekreactie als in Ochten hebben we nooit meegemaakt.' Van Marle denkt dat die onrust mede wordt veroorzaakt door de beslissing van de jongen naar zijn ouderlijk dorp terug te keren. 'Meestal besluiten zedendelinquenten na hun detentie te verhuizen.'

Om dergelijke reacties te voorkomen, pleiten sommige zedenrechercheurs voor een registratiesysteem: seksuele delinquenten zouden zich regelmatig verplicht moeten melden. In Texas bestaat voor pedofielen al een meldingsplicht die kan oplopen tot veertig jaar. Als ze zich aan dat toezicht onttrekken, kunnen ze opnieuw worden vastgezet. In Nederland staan plegers van seksuele delicten soms onder reclasseringstoezicht. Dat toezicht moet echter door de rechtbank worden opgelegd en duurt niet langer dan een paar jaar.

Niet iedereen is enthousiast over zo'n registratiesysteem. 'Mensen doen gruwelijke dingen, maar daar worden ze voor gestraft en behandeld', zegt Knijff. 'De samenleving moet ze wel de kans geven na een geslaagde behandeling weer terug te keren.'

Een geruisloze terugkeer van zedendelinquenten in de samenleving is het beste, vindt jurist dr. M. Boelrijk, die onlangs promoveerde op een proefschrift over jeugdige zedendelinquenten en het strafrecht. Het naming and shaming-beleid heeft alleen maar negatieve gevolgen, zegt hij. 'Het is een illusie te denken dat geïnformeerde burgers toekomstige slachtoffers kunnen beschermen. Stigmatisering vergroot bij veel daders de frustratie, wat de kans op herhaling alleen maar vergroot.'

Met Henk van de H. gaat het volgens zijn begeleiders goed. 'De media hebben het beeld van een monster gecreëerd, en dat beeld is hardnekkig', zegt Knijff. 'De resultaten van de behandeling blijven buiten beschouwing.'

Maar De Ponti van Scouting Nederland zegt: 'De veiligheid van een kind gaat bij ons voor alles. Als iemand mij kan garanderen dat een pedofiel na behandeling 100 procent genezen is, ben ik bereid hem van onze lijst te schrappen. Anders staat hij voor zijn verdere leven geregistreerd.'

Meer over