Het Charité ziekenhuis valt op in de bescheiden Berlijnse skyline.

profielcharité ziekenhuis

Waar Navalny ligt? In dit wereldberoemde ziekenhuis

Het Charité ziekenhuis valt op in de bescheiden Berlijnse skyline.Beeld AP

Waarom werd de Russische oppositieleider Alexej Navalny uitgerekend naar Berlijn gebracht voor nader onderzoek? Het Charité-ziekenhuis staat wijd en zijd als uitstekend bekend. En het heeft, van Pruisen tot Pussy Riot, een lange en bewogen geschiedenis.

Omdat Berlijn geen noemenswaardige skyline heeft, drukken een paar in de lucht geschoten gebouwen hun stempel des te duidelijker op de Duitse hoofdstad. De malle, bolvormige televisietoren uit de DDR, het hoofdkantoor van het mediaconglomeraat Axel Springer en het academische ziekenhuis, een hoge witte doos waarop in een van kilometers afstand te lezen lettergrootte de naam staat die tegelijkertijd opdracht is: Charité – barmhartigheid, naastenliefde.

‘Waar zou hij liggen?’ Talloze Berlijners moeten dat de afgelopen twee weken hebben gedacht, als de ‘beddenflat’ van 21 verdiepingen door hun uitzicht schoof. Achter een van de honderden kleine raampjes ligt sinds 22 augustus Aleksej Navalny.

Bloed en urine

Woensdagmiddag bevestigde de persvoorlichter van bondskanselier Angela Merkel de vergiftiging die familieleden en aanhangers van de Russische oppositieleider al vreesden. Het onomstotelijke bewijs kwam uit het toxicologische laboratorium van de Bundeswehr waarop de artsen uit de Charité een beroep hadden gedaan. De specialisten van het Duitse leger ontdekten in het bloed en in de urine van Navalny sporen van novitsjok.

Dat de belangrijkste criticus van het Kremlin niet in Rusland wordt behandeld, is allerminst verbazingwekkend. Maar waarom Duitsland, waarom de Charité? Dat is een vraag met meerdere antwoorden.

Kwaliteit is de meest voor de hand liggende reden. De Charité is het beste ziekenhuis van Europa, aldus de jaarlijkse ranglijst van het blad Newsweek, en komt wereldwijd op plaats vijf achter topziekenhuizen in de VS en Azië. Met 3.000 bedden en 4.500 artsen en onderzoekers is het behalve een van de beste ook een van de grootste Europese ziekenhuizen.

Pruisen

Het was de Pruisische koning Friedrich Wilhelm die het in 1710 als pesthuis gebouwde hospitaal tot een toevluchtsoord maakte voor arme ouderen en alleenstaande moeders. Iedereen moest er worden behandeld, van koning tot bedelaar, was de voor die tijd ongekend moderne visie van de Pruisische heerser. Hij bedacht ook de naam Charité.

Internationaal beroemd werd het ziekenhuis toen het in de 19de eeuw ging samenwerken met de Berlijnse universiteit en een reeks Nobelprijswinnaars voortbracht, van wie Robert Koch, ontdekker van de tuberculosebacterie, de bekendste is. Hij is ook de naamgever is van het Duitse RIVM, het Robert Koch Instituut. Christian Drosten, de invloedrijkste medisch adviseur van de Duitse regering tijdens de corona-pandemie, doet zijn onderzoek aan de Charité.

Overigens is de geschiedenis van het Berlijnse ziekenhuis, net als die van Duitsland zelf, een afwisseling van glansrijke en gitzwarte episoden. In de nazitijd werden ook in opdracht en met medeweten van Charité artsen experimenten op concentratiekampgevangenen uitgevoerd.

Aleksej Navalny in september 2019.Beeld Getty

Lenin

De hoge dunk die Russen hebben van Duitse artsen komt van de man die in 1922 naar Moskou reisde om een kogel uit de nek van Lenin te verwijderen, die daar zat sinds een mislukte aanslag op het leven van de Sovjetleider in 1918. Chirurg Moritz Borchardt werkte niet aan de Charité, wel in een ziekenhuis dat daar inmiddels in is opgegaan. 

Volgens de tussen historische feiten en fictie balancerende televisieserie over de Charité uit 2017, herinnerden de Russische soldaten die het volledig kapotgeschoten ziekenhuis op 2 mei 1945 innamen zich het verhaal over de Duitse arts die Lenin het leven redde, en spaarden zij daarom de levens van de nog in het gebouw aanwezige Duitse artsen.

Ten tijde van de Duitse deling gold de Charité als topziekenhuis in Oost-Europa waar ook belangrijke Russen zich graag lieten opereren. Na de val van de muur ontwikkelde de Charité zich tot een medisch toevluchtsoord voor politici van omstreden regimes uit de hele wereld. Ze worden aangetrokken door de wereldwijd hoge achting voor de Duitse wetenschap, maar minstens zozeer omdat Duitse ziekenhuizen strikte privacyregels hanteren en grote waarde hechten aan discretie tegenover de pers.

Zo overleed de voormalige president van Irak, Djalal Talabani, er in 2017 na een lang ziekbed en worden er regelmatig Arabische vorsten en sjeiks behandeld – allemaal op eigen kosten, zoals het ziekenhuis en de Duitse regering niet moe worden te benadrukken. De voor de komst van Navalny bekendste patiënt was de Oekraïense presidentskandidaat Joelia Timosjenko, die er in 2014 werd behandeld voor een hernia. In datzelfde jaar vroeg de weekkrant Die Zeit aan de toenmalige chef-arts Karl Max Einhäupl of het ziekenhuis ook de Syrische dictator Bashar al Assad zou behandelen. Einhäupl ontweek het antwoord door te zeggen dat die vraag ‘gelukkig’ nu niet aan de orde was.

Pussy Riot

Voor de mensen rondom Navalny heeft waarschijnlijk de succesvolle behandeling van de Pussy Riot-activist Pjotr Versilov een doorslaggevende rol gespeeld. Versilov was een van de mensen die tijdens het WK voetbal in 2018 het veld bestormde, wat het Kremlin een doorn in het oog was. Twee maanden later, in september, is hij vergiftigd – vermoedelijk, want het onomstotelijke bewijs hebben de artsen in de Charité bij hem nooit geleverd. Versilov is een van de mensen die zich heeft ingezet om Navalny naar Berlijn te halen.

Datzelfde geldt voor Angela Merkel. Volgens onderzoeksjournalisten van het weekblad Der Spiegel heeft ze hard haar best gedaan voor het transport van Navalny en is zij het die de toestemming heeft binnengehaald. Ze speelde het via de premier van Finland, die op vrijdag 21 augustus een bel-afspraak had met Poetin en op goede voet staat met de Russische leider.

In het patiëntenregister van de Charité is overigens geen Aleksej Navalny te vinden. Omstreden patiënten worden in Berlijn geregistreerd onder een pseudoniem.

Correctie: In een eerdere versie van dit verhaal stond abusievelijk dat Lenin in 1918 een zelfmoordpoging zou hebben gedaan.

Lees meer

Navalny vergiftigd met zenuwgas novitsjok, wijst op Poetins veiligheidsdiensten
De Russische oppositieleider Aleksej Navalny is vergiftigd met het dodelijke zenuwgas novitsjok. Dat heeft de Duitse regering bekendgemaakt na onderzoek in een militair laboratorium.

‘Laat Navalny gaan’, klinkt het in Omsk
Sinds de, mogelijk vergiftigde, Russische oppositieleider Aleksej Navalny in coma raakte, was het een en al chaos rondom Poetins belangrijkste tegenstander. ‘Ze willen zo lang wachten dat artsen in Duitsland het gif niet meer kunnen ontdekken.’ 

Onbevreesde leider van het verzet tegen Poetin
Aleksej Navalny komt van een andere planeet. Niemand in Rusland is zo vastbesloten en onbevreesd in het verzet tegen Poetins regime als hij. Daarom is Navalny al een decennium de onbetwiste oppositieleider.

Meer over