ProfielSoumaya Sahla

VVD plotseling toch beducht voor rol veroordeelde Soumaya Sahla binnen de partij. Wie is zij?

Frits Bolkestein en Soumaya Sahla tijdens een Chanoeka-viering in 2017. Beeld John van Hamond
Frits Bolkestein en Soumaya Sahla tijdens een Chanoeka-viering in 2017.Beeld John van Hamond

Sinds 2011 is VVD-coryfee Frits Bolkestein haar mentor en sinds 2017 is zij zelf actief in de partij. Toch is de aanwezigheid van Soumaya Sahla volgens de VVD nu opeens ‘een dilemma’.

Remco Meijer

Tijdens het debat over de regeringsverklaring, een week geleden, was VVD-fractievoorzitter Sophie Hermans in antwoord op vragen van PVV-leider Geert Wilders nog stellig. ‘Ik wil graag heel duidelijk maken dat Soumaya Sahla niet voor mij of de VVD werkt en geen toegang heeft tot het Kamergebouw.’

Afgelopen zondag, vijf dagen later, sprak uit haar woordkeuze aanmerkelijk meer twijfel. In het tv-programma WNL op Zondag zei Hermans: ‘Ik zit hiermee in mijn maag.’ De aanwezigheid van Soumaya Sahla in de VVD bezorgde haar een ‘ongemakkelijk gevoel’, aldus Hermans, verwijzend naar onder meer de harde standpunten van de partij over terrorisme en radicalisering. ‘Je kunt er op een heel rechtsstatelijke manier naar kijken: veroordeeld, straf uitgezeten, punt. Toch vind ik dat wij hierover moeten nadenken. Het is een dilemma.’

In dubio

Wie is de vrouw over wie de VVD in dubio is? Soumaya Sahla is in 2014 door het hof in Amsterdam veroordeeld tot drie jaar gevangenisstraf voor verboden wapenbezit en ‘deelneming aan een organisatie die tot oogmerk heeft het plegen van terroristische misdrijven’. Die organisatie was de Hofstadgroep, onder meer verantwoordelijk voor de moord op Theo van Gogh in 2004. Sahla was in die tijd islamitisch gehuwd met Hofstad-lid Nouredine El F. (die later tot acht jaar cel zou worden veroordeeld). Zij werd in 2005 samen met hem en een andere vrouw in Amsterdam aangehouden. In de kofferbak van hun auto lag een machinepistool.

Ten tijde van de uitspraak door het hof had zij haar straf, vanwege de jarenlange juridische procedures, al uitgezeten. Na een eerste rechtszaak werd zij in 2006 opnieuw gearresteerd, in een Haagse woning waar wapens in de kelderbox lagen. Ze werd door het hof in Den Haag in 2008 tot vier jaar cel veroordeeld, een uitspraak die in 2011 door de Hoge Raad werd vernietigd. De hoogste rechter verwees de zaak terug naar het hof in Amsterdam. Het arrest daar (drie jaar) werd uiteindelijk in januari 2016 bekrachtigd door de Hoge Raad.

Intussen was Sahla allang aan een nieuw leven begonnen. Zij sprak naar eigen zeggen in 2011 VVD-coryfee Frits Bolkestein aan op een boekpresentatie. In een dubbelinterview met het weekblad EW Magazine uit december 2019 zei Sahla: ‘Frits heeft zich verdiept in mijn rechtszaak en heeft zich er boos over gemaakt.’ Een ‘showproces’, volgens haarzelf. ‘Ik was de eerste vrouwelijke terreurverdachte en diende als voorbeeld.’ Bolkestein nam haar onder zijn hoede, zoals hij dat ook deed met zijn Syrische protegee Hala Naoum Néhmé, nu VVD-gemeenteraadslid in Amsterdam.

Islamitisch nest

Soumaya Sahla is in 1983 geboren in Den Haag, haar ouders in Marokko. Ze is het vijfde kind uit een gezin van acht, ‘een islamitisch religieus nest’ volgens de VVD-website. In haar jeugd ontwikkelde zij haar godsdienstige belangstelling. Ze verdiepte zich in islamitische theologie. Op haar 18de reisde ze met haar vader naar Mekka.

Haar oudste zus Karima Sahla omschreef het gezin in 2017 in het Tijdschrift voor de politie als ‘traditioneel’. De ouders gaan zich zorgen maken als Soumaya na het bezoek aan Saoedi-Arabië ook in Den Haag een nikab blijft dragen en haar gematigde moskee in de Schilderswijk verruilt voor eentje die ‘rechter in de leer’ is. Dat Soumaya een serieus meisje is, is geen geruststelling. ‘De angst dat hier meer aan de hand was dan een extreme vorm van pubergedrag bleef knagen’, aldus Karima.

Dat wordt in 2005 bewaarheid. Maar nadat Soumaya haar gevangenisstraf heeft uitgezeten, ontwikkelt zij zich in een totaal andere richting. Al in de Penitentiaire Inrichting in Vught was zij begonnen politicologie te studeren. Bolkestein introduceerde haar in zijn kringen, maakte haar vertrouwd met muziek en literatuur. In 2015 nam hij haar op Prinsjesdag mee naar de Ridderzaal, om te luisteren naar de Troonrede van koning Willem-Alexander.

Tafelvoorzitter

In het EW-interview vertelt Soumaya dat zij advies geeft aan ‘politici van diverse partijen over veiligheid’. Ideologieën als het salafisme staan volgens haar op gespannen voet met westerse waarden en belemmeren de integratie van moslims in Nederland. Ze doet momenteel promotieonderzoek bij hoogleraar rechtsfilosofie Andreas Kinneging in Leiden naar ‘het religieus-orthodox wereldbeeld’ en doceert over Aristoteles.

Rond 2017 is Soumaya Sahla lid geworden van de VVD. Daar heeft zij zich ontpopt tot ‘tafelvoorzitter terrorisme en radicalisering’. Een woordvoerder van het partijbestuur legt desgevraagd uit dat de VVD werkt met ‘thematische netwerken’, in totaal 24, verspreid over diverse beleidsterreinen. De voorzitter en secretaris van zo’n netwerk worden aangewezen door het hoofdbestuur, verder zijn zij vrij in hoe ze zichzelf organiseren. In het netwerk Justitie en Veiligheid is het systeem van tafelvoorzitters bedacht, zoals ook wel in sociëteiten usance is, met bijvoorbeeld oud-rechter Rian Vogels als ‘tafelvoorzitter rechtspraak en rechtsstaat’.

Het netwerk fungeert ‘als klankbord voor onze woordvoerders veiligheid in de Tweede Kamer’, maar heeft dus geen officiële adviesfunctie, zoals Wilders vorige week in de Kamer beweerde. Wel worden onder de vlag van de partij bijeenkomsten georganiseerd, waarbij deskundigen en politici als sprekers optreden.

Religie en onderwijs

Zo organiseerde het netwerk Justitie en Veiligheid, samen met het netwerk Onderwijs, in september 2019 een debat tussen toenmalig VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff en CU-leider Gert-Jan Segers over artikel 23 van de Grondwet (vrijheid van onderwijs). De presentatie was in handen van auteur Naema Tahir, echtgenote van hoogleraar Kinneging. De locatie was een school in Den Haag, de pers was in ruime mate aanwezig. Er werd gesproken over de controle van de overheid op scholen, de positie van religie in de samenleving en burgerschapsvorming. Soumaya Sahla was uiteraard de hele avond aanwezig, in gezelschap van Frits Bolkestein en zijn vrouw.

Binnen het netwerk overheerst de rechtsstatelijke gedachte waaraan Hermans zondag bij WNL refereerde; dit is het beschaafde Nederland waarin ieder mens een tweede kans krijgt. Mensen die zijn gederadicaliseerd, zijn voor een samenleving juist waardevol. Of, zoals Bolkestein het belang van zijn vriendschap met Soumaya omschreef: ‘Ons contact gaf mij een venster op de Marokkaanse moslimgemeenschap in Den Haag.’

Het was ook dit netwerk dat de programmacommissie van de VVD in december 2020 een tik op de vingers gaf. In het concept-verkiezingsprogramma was sprake van rechters die ‘rechtstreeks en vergaand ingrijpen in democratisch genomen besluiten’. Lidstaten zouden uitspraken van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens moeten kunnen corrigeren als die ‘indruisen tegen hun bedoeling’. De teksten werden na stevige discussie teruggedraaid.

Afgelopen oktober nam Bolkestein een filmpje op voor Fonda Sahla, een andere zus, die voor D66 tussentijds toetrad tot de Tweede Kamer. In tegenstelling tot Soumaya draagt Fonda wel een hoofddoek. ‘Ik ben er zeker van dat je het heel goed zult doen’, zegt een broze Bolkestein op beeld. En met een grap: ‘Helaas wel voor de verkeerde partij.’

Schriftelijke vragen

Op 5 december stelt Wilders schriftelijke vragen aan minister-president Mark Rutte. Hij wil weten of bekend was dat Fonda ‘mogelijk’ een zus is van ‘een veroordeelde islamitisch terrorist’. En zo ja, waarom hij daarover niet is geïnformeerd. Hij was immers indertijd, net als Ayaan Hirsi Ali, een van de doelen van de Hofstadgroep.

Als de antwoorden hem niet bevallen (Rutte: ‘Het is niet aan het kabinet om uitspraken te doen over persoonlijke omstandigheden van Kamerleden’), vraagt hij een Kamerdebat aan. Daarvoor krijgt hij geen meerderheid. ‘Dat is oncollegiaal en asociaal’, reageert Wilders. ‘Mijn veiligheid interesseert ze niets.’ Hij spaart zijn onvrede op tot aan het debat over de regeringsverklaring vorige week, de eerste mogelijkheid voor een confrontatie met Rutte.

In een tweet doet Kinneging op 7 december nog een oproep om Soumaya Sahla met rust te laten. ‘Ik ken haar goed: een topwijf. (...) Het verleden ligt achter haar. Oude koeien uit de sloot halen voor politiek gewin is eerloos.’

Het loopt anders. Wilders verwijst in het debat nadrukkelijk naar het finale juridische oordeel van de Hoge Raad in 2016. Weliswaar is Soumaya een andere richting ingeslagen dan de ideeën die zij destijds omarmde, tegelijkertijd heeft zij ‘ervoor gekozen te volharden in een ontkenning van de evidente betekenis van de inhoud van door haar gevoerde telefoongesprekken (Sahla’s telefoon werd getapt, ze informeerde bij een zus die in een Haagse apotheek werkte naar adressen van politici, red.), en van de onontkoombare vaststelling dat in haar omgeving, naar zij heeft geweten, vuurwapens circuleerden.’ Ze betichtte de officieren van justitie van ‘scoringsdrift’. ‘Van werkelijk afstand nemen van de door haar begane strafbare feiten is geen sprake.’

Woensdag debatteert de Tweede Kamer voor het eerst over terrorisme met de nieuwe VVD-minister van Justitie en Veiligheid, Dilan Yesilgöz-Zegerius. Die had als Kamerlid ferme standpunten over terroristen en bijvoorbeeld het niet-terughalen van uitreizigers naar Syrië en hun kinderen. ‘Mijn prioriteit is te zorgen dat die lui niet terugkomen’, zei Yesilgöz twee jaar geleden tegen de Volkskrant.

In december werd ze door EW – nog als staatssecretaris op Economische Zaken – naar Soumaya Sahla gevraagd. ‘Zij stond voor de rechter en zat haar straf uit. Ik constateer het. Punt.’ Die punt, dezelfde die Hermans aanvankelijk zette, is nu bij de VVD een puntkomma geworden.

Uit het arrest van het hof, bekrachtigd door de Hoge Raad in 2016:

‘Blijkens het voorafgaande heeft de verdachte zich destijds schuldig gemaakt aan deelneming aan een crimineel samenwerkingsverband. Deze criminele organisatie had het oog op uitzonderlijke, te weten terroristische misdrijven. De verdachte heeft het extremistisch gedachtengoed van de personen die van de organisatie deel uitmaakten, actief uitgedragen, zich nauw met die personen verbonden betoond en heeft, voorts, met dit oogmerk, vuurwapens voorhanden gehad.

‘Het ongecontroleerde bezit van vuurwapens brengt onaanvaardbare veiligheidsrisico’s en gevoelens van onveiligheid in de samenleving mee en levert aldus een ernstig feit op. Daarnaast vormen de door de organisatie beoogde misdrijven een ernstig gevaar voor de openbare orde en kunnen leiden tot ontwrichting van de samenleving doordat onrust wordt gestookt en vrees wordt aangejaagd. Door haar deelneming aan bedoelde organisatie heeft de verdachte het fundamentele recht van de mensen om in vrijheid en vrede met elkaar te kunnen leven aangetast. Het hof acht dit een zeer ernstig vergrijp tegen de samenleving, waarvoor een onvoorwaardelijke gevangenisstraf de enige passende sanctie is.’

Meer over