VS zullen tweede termijn Boutros Ghali blokkeren

Luttele uren nadat secretaris-generaal Boutros Boutros Ghali van de Verenigde Naties zijn kandidatuur voor een tweede termijn als VN-chef aankondigde, hebben de Verenigde Staten ondubbelzinnig laten weten een herbenoeming van Boutros Ghali te zullen blokkeren....

Van onze buitenlandredactie

AMSTERDAM

De termijn van Boutros Ghali loopt eind dit jaar af. Voor nog een periode van vijf jaar behoeft hij allereerst de instemming van de Veiligheidsraad, waarvan de VS permanent deel uitmaken. De raad draagt een kandidaat voor aan de Algemene Vergadering van de VN.

Naar verwachting zullen Rusland en China geen bezwaar maken tegen Boutros Ghali. Frankrijk is zelfs uitgesproken voorstander van zijn kandidatuur. Maar een Amerikaans veto (en mogelijk ook een Brits) is zo goed als zeker. Op de vraag of de VS van hun vetorecht gebruik zullen maken tegen Boutros Ghali, zei woordvoerder van het Witte Huis Mike McCurry kort maar krachtig: 'Ja.'

De 73-jarige Egyptische diplomaat - die vanuit Duitsland liet weten dat hij de steun geniet van 'een groot aantal lidstaten' - is de eerste VN-chef uit een Afrikaans land. Als zijn herbenoeming door een Amerikaans veto wordt getorpedeerd, zal dat zeker ergernis wekken in de Derde Wereld.

Boutros Ghali's voorgangers Perez de Cuellar uit Peru, de Oostenrijker Waldheim en U Thant uit Birma, kregen een tweede termijn. De ontwikkelingslanden - niet wars van anti-Amerikaans sentiment - zullen bij een veto tegen Boutros Ghali aandringen op een andere kandidaat uit het Zuiden.

Bij het vijftigjarig bestaan van de organisatie vertolkte de Amerikaanse senator Daniel Patrick Moynihan, ooit Amerika's vertegenwoordiger bij de VN, de mening van veel van zijn landgenoten toen hij zei dat de ontwikkelingslanden eerst maar eens 'vijftig tot honderd jaar ervaring' zouden moeten opdoen met stabiel bestuur in eigen land, alvorens aanspraak te maken op internationaal leiderschap.

In Groot-Brittannië en de VS werd al gespeculeerd over de kansen van een vrouwelijke kandidaat. Meest gehoorde namen in dit verband zijn die van de Noorse premier Gro Harlem Brundtland, de Japanse Sadako Ogata, Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen, en de Ierse president Mary Robinson.

De voornaamste opdracht voor de nieuwe VN-chef is de financiële en organisatorische herstructurering van de volkerenorganisatie. De nieuwe VN-chef zal de hervormingen met grote voortvarendheid moeten zien door te voeren en dit verlangt volgens de Amerikanen een ander type secretaris-generaal dan Boutros Ghali.

Minister Jan Pronk van Ontwikkelingssamenwerking, kenner van de VN, deelt die opvatting. Vorige week nog spuide hij in de Volkskrant indirect zijn kritiek op Boutros Ghali: 'De voorstellen van het secretariaat vallen mij tegen de laatste tijd. Ik had gehoopt dat de viering van het vijftigjarig bestaan van de VN zou worden aangegrepen voor een daadwerkelijke verandering van het systeem. Het secretariaat zou iets kunnen katalyseren. Maar dat gebeurt niet.'

De Verenigde Naties staan 51 jaar na hun oprichting aan de rand van de afgrond. In organisatorisch opzicht hebben de VN sterk aan geloofwaardigheid ingeboet, aan financieel opzicht staat de organisatie voor een bankroet. Haar grootste contribuant, de VS (25 procent), hebben anderhalf miljard dollar aan achterstallige contributie.

'Het is ongelooflijk, maar we hebben op dit moment niet meer dan honderd miljoen dollar aan cash', schreef Boutros Ghali in april op de opiniepagina van The New York Times. 'De Amerikanen moeten weten wat er aan de hand is, want hun land nam het voortouw toen de organisatie werd opgericht, en bedreigt nu het voortbestaan van de VN, omdat het zijn schulden niet betaalt.'

De secretaris-generaal trachtte met het stuk duidelijk te maken dat hij onder zware omstandigheden werkt aan afslanking van de VN: 'Mijn begroting voor 1996-'97 (2,5 miljard dollar) is 98 miljoen minder dan het jaar ervoor. Sinds december hebben we 140 miljoen dollar bezuinigd op de eigen organisatie. Het zou contraproduktief zijn als belangrijke operaties zoals het democratiseringsproces in Haïti en de promotie van de mensenrechten in Guatemala moeten worden stopgezet wegens geldtekort.'

Volgens waarnemers in Washington is het besluit van de Amerikanen om de herbenoeming van Boutros Ghali te dwarsbomen veeleer ingegeven door politieke meningsverschillen dan door onenigheid over de hervorming van de VN.

Er is een theorie die stelt dat de Amerikanen doelbewust aansturen op het failliet van de VN, om de organisatie vervolgens in sterk afgeslankte vorm vanaf de grond opnieuw op te bouwen. Onder leiding van een manager die weet wat saneren is, wel te verstaan.

Meer over