VS hebben zeker nu recht op steun Europa

Sceptici menen dat vergelding in de strijd tegen terrorisme niet helpt en dat de oorzaken moeten worden weggenomen. Onzin, vindt Paul Brill....

Paul Brill

DE meeste mensen weten zich enkel zo goed te beheersen omdat ze zo weinig te beheersen hebben. Dit aforisme van Cees Buddingh' is geen pleidooi tegen zelfbeheersing, maar mag wel even worden voorgehouden aan degenen die zich na de ongekende terreuraanslagen in New York en Washington voornamelijk bezorgd tonen over een mogelijke stevige militaire reactie. Dezelfde mensen menen doorgaans dat er tegen het internationale terrorisme toch geen kruid is gewassen en dat de Osama bin Ladens van deze wereld alleen kunnen worden bestreden door de oorzaak van hun haat weg te nemen.

En wat is die oorzaak dan? In zijn jongste column haalde Marcel van Dam (Forum, 13 september) zijn favoriete zondebok van stal: de Israëlische politiek vis à vis de Palestijnen en de Amerikaanse steun daarvoor.

Was het maar zo simpel. Natuurlijk is veel kritiek mogelijk op de Israëlische bezettingspolitiek en dragen achtereenvolgende Israëlische regeringen medeverantwoordelijkheid voor de onttakeling van het vredesproces. Maar wie zich daarop fixeert, miskent de rol die het Palestijnse, of liever het islamitische terrorisme heeft gespeeld, en dan hebben we het niet over stenengooiende jongelui in de straten van Ramallah, maar over kamikaze-acties tegen willekeurige doelen. Dat terrorisme is er niet op gericht Israël tot verdere inschikkelijkheid te dwingen.

Integendeel, het heeft tot doel een politiek vergelijk te voorkomen. Zie de golf van geweld die Israël bij uitstek teisterde toen Shimon Peres, een politicus die destijds als weinig anderen gecommitteerd was aan het vredesproces, na de moord op Yitschak Rabin aan het hoofd van de regering stond. Zijn onmacht tegenover dat geweld kostte hem de verkiezingen.

Even onzinnig is het om de Amerikanen te verwijten dat zij Israël altijd blindelings hebben gesteund of zelfs de hoofdschuldigen zijn aan de misstanden in het Midden-Oosten. Ook hier geldt: natuurlijk is Washington vanouds de steun en toeverlaat van Israël en natuurlijk is er veel af te dingen op de Amerikaanse Midden-Oosten-politiek, zowel in het verre verleden als de afgelopen maanden.

Maar het zijn wel de Amerikanen die na de Golfoorlog de regering-Shamir haast letterlijk naar de onderhandelingstafel hebben gesleept, te beginnen met de conferentie in Madrid. En het zijn dezelfde Amerikanen die in het afgelopen decennium het vredesoverleg voortdurend hebben begeleid en geschraagd. Niet in de laatste plaats omdat de meeste Arabische leiders, inclusief Yasser Arafat, na de ondergang van het Sovjet-rijk tot de slotsom waren gekomen dat alleen Washington de Israëli's onder effectieve politieke druk kon zetten en dat derhalve de 'Amerikaanse kaart' moest worden gespeeld. Helaas hebben velen in met name het Palestijnse kamp niet werkelijk willen aanvaarden dat het resultaat dan ook nooit meer dan een onglorieus compromis zou kunnen zijn. Daarop hebben de extremisten (ook aan Israëlische kant) dankbaar ingespeeld.

Er kan lang worden gediscussieerd over de vraag of president Clinton in zijn heftige poging om aan het eind van zijn ambtstermijn nog een akkoord te bereiken, de zaken niet te veel heeft geforceerd. En anderzijds kunnen er veel vraagtekens worden gezet bij de betrekkelijke afzijdigheid die de regering-Bush heeft betoond. Maar voor de islamitische fanatici maakt dat allemaal weinig uit. Hun strijd is maar zeer ten dele politiek van aard. Ze worden gedreven door een diepe haat jegens het Westen en alles wat als westers kan worden beschouwd. Ze voeren een strijd op leven en dood tegen de infidels, de ongelovigen met hun democratie, hun individuele vrijheid, hun economische voorspoed, hun scheiding van kerk en staat, hun gelijke rechten voor man en vrouw, hun pluriformiteit. In die strijd tellen geen mensenlevens en geen grenzen.

Hetgeen op ijzingwekkende manier is gedemonstreerd met de grootscheepse terreuraanval van afgelopen dinsdag. Of deze aanval een waterscheiding in de geschiedenis vormt, zoals sommigen al beweren, moet misschien nog even worden afgewacht. Maar er is zeker sprake van wat de Amerikanen een defining moment noemen.

Een moment waarop het ook voor Europa kiezen of delen is. Dit is niet alleen een aanslag op het zenuwstelsel van de Verenigde Staten, maar op de hele westerse samenleving. Bij alle wrijvingen en meningsverschillen is er nu eenmaal een innige lotsverbondenheid tussen Amerika en Europa. Al is het maar omdat het oude continent binnen honderd jaar twee keer door de Amerikanen letterlijk uit de brand is geholpen en zich veertig jaar heeft gekoesterd in de Amerikaanse veiligheidsgarantie.

Daarom: first things first. Allereerst is nu solidariteit met de VS geboden, inclusief steun voor een militaire vergeldingsactie. Dat is ook een kwestie van eigenbelang: alleen dan kan worden voorkomen dat zich van de Amerikanen een vestingmentaliteit meester maakt, dat ze naar buitensporige middelen grijpen en de noodzakelijke dialoog met de islamitische wereld verzaken. Dat laatste gevaar is zeker aanwezig, al is het hoopgevend dat Bush jr. naar een zelfde brede internationale coalitie lijkt te streven als destijds zijn vader.

Wat in elk geval niet kan is de spagaat die Van Dam beproeft: van de Amerikanen verlangen dat ze een actieve en vooral toeschietelijke rol op het wereldtoneel blijven spelen en hun tegelijkertijd feitelijk het recht ontzeggen om krachtig op te treden tegen een vijand die er niet voor terugdeinst om duizenden onschuldige burgers om te brengen. Dat is geen aanlokkelijke propositie voor een supermacht.

Maar kan de terroristische vijand dan wel met succes worden bestreden? Het zou ridicuul zijn om die vraag volmondig met ja te beantwoorden. Maar het is eigenlijk even mal om, zoals sommige Nederlandse commentatoren doen, ons nu al onmachtig te verklaren tegenover een dreiging die in de toekomst wellicht verdergaat dan de inzet van conventionele wapens.

Enig 'optimisme van de wil' is geen overbodige luxe. Daar hebben Amerikanen wel eens wat te veel van, maar zonder dat was de agressie van Saddam Hussein tien jaar geleden niet ongedaan gemaakt.

Meer over