VS en EU kondigen strafmaatregelen aan tegen Cambodja na ontbinden enige oppositiepartij

De VS en de EU hebben Cambodja de wacht aangezegd, een dag nadat het hooggerechtshof in Phnom Penh de enige oppositiepartij in het parlement ontbond. De regering-Trump kondigde vrijdag 'concrete maatregelen' aan tegen het bewind van premier Hun Sen. De Amerikaanse steun aan de kiescommissie werd alvast beëindigd. De EU dreigt met economische strafmaatregelen.

Premier Hun Sen. Beeld ap
Premier Hun Sen.Beeld ap

Door het besluit van het hof is Cambodja feitelijk in een eenpartijstaat veranderd. 'De verkiezingen van volgend jaar zullen vrij noch eerlijk zijn', aldus het Witte Huis in een verklaring.

Met het ontbinden van de Cambodia National Rescue Party (CNRP), op verzoek van de regering, is de parlementaire democratie in het land beëindigd. Aan het hoofd van het land staat nu nog één man: Hun Sen, de premier die het land al 32 jaar regeert.

Het hooggerechtshof verbood de oppositiepartij niet alleen, maar heeft ook 118 leidende figuren van de CNRP voor vijf jaar uit de politiek verbannen en 489 lokale gemeenschapshoofden van de oppositie uit hun functie gezet. Tientallen parlementariërs hadden de afgelopen maanden al de wijk genomen naar het buitenland, uit vrees dat zij in de gevangenis zouden belanden.

In september was al de enige kritische en onafhankelijke krant van het land, de Cambodia Daily, gesloten. De laatste editie had als kop op de voorpagina: 'Afdaling naar een onvervalste dictatuur'. Die lijkt nu inderdaad een feit.

Absolute macht

De 65-jarige Hun Sen beheerst nu het parlement, de lokale regeringen, het leger, de politie en klaarblijkelijk ook het justitiële apparaat. De verkiezingen van 2018 zullen zijn Cambodian People's Party (CPP) de absolute macht bezorgen, en dan duurt het weer vijf jaar tot de volgende.

Zijn politieke carrière begon Hun Sen als lid van de Rode Khmer; hij was commandant van het bataljon in de Oostelijke Sector. Toen Pol Pot in 1977 een bloedige interne zuivering begon, vluchtte Hun Sen naar buurland Vietnam. Van daaruit deed hij mee met de invasie die in 1979 Pol Pot afzette. De Vietnamezen vertrokken, maar Hun Sen bleef. In de decennia die volgden betoonde hij zich een meester in het beentje lichten van tegenstanders. Hij kent weinig scrupules: Amnesty International betichtte hem in 1987 al van het martelen van duizenden politieke gevangenen.

Premier Hun Sen. Beeld afp
Premier Hun Sen.Beeld afp

Verlost van oppositie

Het verbod op de CNRP is het sluitstuk van een campagne waarmee Hun Sen de oppositiepartij de nek heeft omgedraaid. Met behulp van zijn parlementaire meerderheid én van het justitiële apparaat had hij eerder al de charismatische oppositieleider Sam Rainsy in ballingschap gejaagd en diens opvolger Kem Sokha in de gevangenis laten gooien. De rechter die de zaak tegen de CNRP leidde was Dith Munty, en die is lid van het dagelijks bestuur van Hun Sens CPP.

Premier Hun Sen is nu verlost van een oppositie die een echte bedreiging voor hem begon te worden. In 2013 haalde de CNRP onverwacht 55 zetels in het parlement, terwijl Hun Sens CPP bleef steken op een schamele 68 zetels: een verlies van 22 zetels. Bovendien sloeg de oppositie hard toe op het platteland, waar Hun Sen altijd heer en meester was geweest.

Ballingschap

Hun Sen bood de zegevierende oppositie toen nog een plek aan in de regering, in een poging haar zo onschadelijk te maken. Hij bood Sam Rainsy de positie van vicepremier aan. 'Ik zei hem dat dat politieke zelfmoord zou zijn', zei Rainsy in een interview met Euronews. 'Voor hem betekent 'dialoog' alleen maar dat ik alles zou accepteren wat hij wilde (...) en dat ik alle materiële voordelen daarvan zou kunnen genieten.' Want dat doet Hun Sen met zijn tegenstanders, zei Rainsy. 'Hij ontdoet zich van ze, door ze ofwel te vermoorden, ofwel te kopen.'

Rainsy bereikt zijn aanhangers nu met een computer vanuit zijn tweede thuis in Parijs, waar hij altijd woont als hij het land uit moet. 'De afgelopen twintig jaar ben ik vaak gedwongen geweest in ballingschap te gaan. Ik ben het wel gewend: erin en eruit en erin en eruit.' Deze keer zit hij in Parijs sinds 2015, in verband met een paar veroordelingen, onder andere wegens 'smaad'. Rainsy heeft weinig hoop op een snelle verandering ten goede.

De oproerpolitie buiten de rechtbank in Phnom Penh. Beeld afp
De oproerpolitie buiten de rechtbank in Phnom Penh.Beeld afp

Corruptie

Hun Sen heeft in de 32 jaar dat hij premier is een fortuin vergaard. Hij staat al jaren bekend als corrupt, maar in eigen land wordt kritiek daarop in de kiem gesmoord. Zijn regering beheerst het merendeel van de Cambodjaanse media, en hij heeft ook een ijzeren greep op het leger: zijn zoon Hun Manet wordt klaargestoomd om legerleider te worden. Hun Sen bemoeit zich ook nadrukkelijk met het internationale Rode Khmer-tribunaal, dat wat hem betreft wel kan stoppen. Zo wil hij verhinderen dat leden uit zijn eigen kring zullen worden berecht wegens misdaden die de Rode Khmer in de jaren zeventig heeft begaan.

Meer over