VS bereid verhoudingen te 'resetten'

VS streven naar vergelijk met Rusland...

BERLIJN De 45ste editie van de Münchener veiligheidsconferentie, afgelopen weekeinde, was een doorslaand succes. Daarover waren de meeste Duitse commentatoren het roerend eens. Hun ongebruikelijk positieve oordeel was niet zozeer ingegeven door de inhoud van de redevoeringen en podiumdiscussies, als wel door de aangename sfeer die het informele treffen omgaf. Zeker in vergelijking met de conferentie van 2003, die een ijstijd in de transatlantische verhoudingen inluidde.

De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Joschka Fischer deelde bij die gelegenheid de Amerikaanse minister van Defensie Donald Rumsfeld onomwonden mee ‘niet overtuigd’ te zijn door diens argumenten voor een inval in Irak. Rumsfeld op zijn beurt maakte onderscheid tussen het oude en het nieuwe Europa: het eerste kamp, aangevoerd door de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder en de Franse president Jacques Chirac, bestond uit de landen die hun bondgenootschappelijke plichten tegenover de VS verzuimden. Het nieuwe Europa daarentegen ambieerde toetreding tot Bush’ oorlogscoalitie, de coalition of the willing.

Het afgelopen weekeinde leken deze geluiden echo’s uit een verre, bange tijd. De Amerikaanse delegatie, geleid door vicepresident Joe Biden (voor wie dit het eerste internationale optreden was sinds zijn beëdiging), was omvangrijker dan ooit. Dit werd door de gastheer opgevat als blijk van goede wil jegens de Europese bondgenoten – die in de Amerikaanse waarneming weer één blok vormen.

De Amerikanen hebben hen niet willen teleurstellen. James Jones, de hoogste veiligheidsadviseur van president Barack Obama, gaf toe dat de Verenigde Staten in Afghanistan te eenzijdig op ‘het militaire deel van de wederopbouw’ hebben ingezet.

Joe Biden zei meer dingen die de Europeanen graag wilden horen: dat zijn land de productie van duurzame energie wil verdubbelen, dat de VS bij de klimaatbescherming ‘weer het goede voorbeeld willen geven’, en dat in de strijd tegen het internationaal terrorisme de mensenrechten weer zullen worden geëerbiedigd.

De nieuwe Amerikaanse regering zal de Europese bondgenoten consulteren, en zal actief een vergelijk met Rusland zoeken. ‘We moeten de resetknop indrukken’, zei Biden, die voor deze belofte met gul applaus werd beloond. Oftewel: we moeten een nieuw begin maken. Hiermee voedde hij speculaties over de hervatting van ontwapeningsbesprekingen met Rusland. Die zouden moeten resulteren in een nieuwe versie van het Start-akkoord – het in 2010 aflopende verdrag ter reductie van het aantal strategische kernwapens.

Maar Biden had ook ‘slecht nieuws’ voor de Europeanen: van hen zal actievere betrokkenheid worden gevraagd bij de wederopbouw van Afghanistan – waar de Amerikaanse troepenpresentie aanzienlijk zal worden vergroot – en bij de Amerikaanse pogingen Iran van de ontwikkeling van kernwapens af te houden. Ook deed Biden een beroep op Europa voor de opvang van Guantánamo-gevangenen die niet naar hun land kunnen terugkeren.

Van dit ‘slechte nieuws’ hadden de bondgenoten echter allang kennisgenomen. Reeds tijdens zijn bezoek aan Berlijn in de zomer van 2008 heeft Barack Obama – toen nog in zijn hoedanigheid van presidentskandidaat – op meer Europees engagement aangedrongen. De toehoorders waren derhalve vooral getroffen door het goede nieuws in Bidens rede. ‘Hier hebben we 25 jaar op gewacht’, zei Gert Weisskirchen, buitenlandspecialist van de SPD-fractie in de Bondsdag. Minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier zag in de rede de aanzet tot vredesinitiatieven op vele fronten. Hij sprak de hoop uit dat 2009 ‘het jaar van de omslag’ zal zijn.

Alleen de Iraanse delegatie onttrok zich demonstratief aan de goodwill die in München werd geëtaleerd. Delegatieleider Ali Larijani, de voorzitter van het Iraanse parlement, reageerde koel op de gebaren waarmee de Amerikanen stopzetting van het kernwapenprogramma willen belonen. Doelbewust provoceerde hij zijn toehoorders met een ontkenning van de Holocaust – vast onderdeel van het repertoire van Iraniërs die hun onafhankelijkheid van het Westen willen beklemtonen.

Hiermee zorgde hij voor de enige hoorbare wanklank op de 45ste veiligheidsconferentie. De transatlantische harmonie werd er alleen maar door versterkt. Larijani werd na zijn rede door een boze Fransman belaagd. Bondskanselier Angela Merkel noemde het ‘een must’ dat Iran nooit over kernwapens kan beschikken.

Meer over